34 



producitar ex ejas femidametro in tertiam partcm fuperticici 

 coiiucxa: dutla. 



Compendiuni 



L I B E R XVI. 



COSMOGRAPHIA. 



i- §l»ideflCofmografhiii > Scientia de lphxr,v mundi di- 

 menfione. 



i.§yuomodo coitfideraturjphira mundi!Ve\ vt ell reuera , vel 

 vt rcprxlcntatur. Illa realis , liic repr.TfGiitatitia dicitur. 



i'^'id fpeSiare ofortet in Jprjnrdmimdi reali? ProprietatcS, 

 & partitioncm. 



4. jS>uifiint proprietatcs fphirt mundt ? Abfolutx funt (]uan- 

 titas maxima & fit^ura circularis .- relata eft (itus- 



5. Partitio fphnrAmundi qHs.nam''. Qnz mundus diuiditur 

 in OLloparres accidentalcssvti funt i. Parsmundi cft fuperior, 

 vel infcrior. i.Pars alia eft fcptenttionalis, alia mcridionalis; 

 3. Pars a!ia cft anterior,aIia pollerior. 4. Pars alia eft dextra, a- 

 liafiniftra. ^. Quatuor funt mundi cardines. rt. Quatuor funt 

 mundi ciuajrantes. 7. Spharra mundi diuiditur fccundum 

 longitudinem & latitudinem. 8. Spha:r.i iTi(.mdi per cettos 

 circuios diuiditur, quorum finguli conftant p.irtibu? jfi^o. 



e.Qjiomodo diuiditntnr ifli circuli i Alij lunt maiores , vt 

 horizon & mcridianus, a-quator & zodiacus, & duo coluri : a- 

 lij minores, vt duo tropicj , & duo polares. 



7- Sphira mnndi reprtfentatitia qunnam^ECi globus mate- 

 riaiis.artificiosc tcpri-fcntans mundi fphaeram. 



L I B E R. XV I i. 



VRANOMETRIA. 

 I. §!uidefl Vranometria ? Scientia dc fphEra: coeleftis di- 

 menfione. 



I. <gluot funt eiiis partes^tVax : Allronomia, & Aftrologia. 



3. ^id efl AHronomia. "; Doftrina dcmcnlura quantita- 

 tis& motuscorporum ccrleftium, itemque tempoiis , quodab 

 lilis pcndet. Eftque Sphxrica , Theorica Planctarum , & 

 Compufus aftronomicus. 



4. 'iljiid eft Sphirica ? Doftrina de tribus fpha;ris fupcrio- 

 tibus:vidc!.dcpnraomobili,ccElo cryrtallino,S:cueloftcllifeto. 



5. §luid eil primum mobiie } Coclum decimum , quod ab 

 ortu verfus occafum mouetur : & fecum rapit orbes infcriorcs, 

 Atquc hic cft motus primus feu diurnus. 



«f. flifomodo cognofcitttr ille motus ? Per decem fphjcrx ar- 

 iTJillaris circulos : c quibus H(;)-/,t,o;2 coclura diuidit in hcmi- 

 fphi-rium fuperius & infcrius , & eft meta ftellarum oricn- 

 tium & occidcntium : Meridianm dicm & noftem in duo 

 arqualia diuidit fpatia, & oftcndit altitudinem ftellarum fum- 

 mam : JEiiuator eft nicnfura primi motus , itcmque tcmpo- 

 ris : Zodiaciis eft rcgula fccundi motus, & oftendic vici/Titu- 

 dinem dicrum ac noiftium : Colurtu iquinoliiorHm oftcndit 

 punfta xquinoftialia : Colurm folHitiorum oftendit punfla 

 folftitialia : Tropictis Cancri oftcndit maximam folis exalt.a- 

 tionem : Tropicus Capricorni monftrat maximam folis de- 

 prcflionem : PoUres dtio , Arfticus & Antarfticus, oftendunt 

 polos Zodiaci. Circulis hifce funt qui amiumcraut circulum 

 lafteum : Vcrum notio ptima non debct iucollegio notionum 

 fccundarum poni. 



7. §<uid efl ccelum cryHnUinum ? Ccelum nonum , quod 

 mouetur ab occafuvcrlusortum, & facitvt ccntclimo quoqae 

 anno orbes infcriorcs vno gradu verfus ortum rctrocedant. 

 Atquc 1 ic eft motus fecundus. 



8. (Jljiid efl ccelu»! fleliiferum ? Coclum oftauum in quo 

 umt ftcll.e Rxx , quod motu proprio mouetur verfus fepten- 

 trione vcl meridiciqui dicitur rnotus trcpidationis3cIibra:ionis. 



9. §lnomodo confidcratur ccclum flel/iferum ? Vel vt eft, vel 

 vt rcprxlcntatur in globo ca^lcfti : vbi notanda eft ftcllarum 

 fixarum dillinftio.atFL^ftio.&obrcruatio. 



10 &uomodo ftc/Is. fi.v£ diflinguuntur ? Ratione quantica- 

 tis , liiminis , figura:, & fitus. Ratione quanlitatis ftell.x' fixx 

 diuiduntur in iicbulofas,obfcuras, & illuftrcs; atque h.T funt 

 prima;. z. 5.4.5. vcl <f. magnirudinis : de quibus vidc tabellam 

 magnitudinis ftcllarmn in globo. Rationelttminii ftellxfixa; 

 diuiduatur in feptem clair-s pio numcro feptcm planetarum, 

 ita vt alix fint Saturnina: , alix IouiaIcs,&c, Ratione figitrA ftcl- 

 Ixfisrxa Cabbaliftisdiuiduntur in xxii. imarrines , iuxta nu- 

 merum & figuram literavum alphabcti Hcbraici : ab Allro- 

 nomis communitcr diiiiduntur in figuratas & infornies,feu 

 in imagines & fpor.adas : & iniagincs in continuas, vt cft via 

 lactca , & dilcrccas, qu.x vcl olim fucrnnt cognir.r,vel a rccen- 

 cioribus funt obferiucx. Illxfuatin vniucrfum x i. v i i i. c 

 quibu^s ii: funt fcpiciitrionalcs, 1 1.. Zodiac.ilcs, 1 5. meridio- 

 !ialcs:hx fuiit num.-Lo xv 1 .dcquibus vidc gldbum. H atione fitiu 

 ftcllxfixx 3<fo. fiint in partc fcpccncrionali : 34^.inZodiaco: 

 31/r. in partc mericlionali. 



II. eiuinam funt f.pSliones flc/larum fixitriim^. Ratione 

 motuj ptimi ft- lli$ accidit ortus & occafus : rationc motus fe- 

 cmidi longitudo, latitudo, & decliiiatio. 



II. Quomodoflcllafixifacile ohferuari fojfunt } Clobas ca:- 

 icftis rciftificatiu adhibico compalTo: locus folis voliiitur ad 



mcridianum : indiculus hoiatiiis voluitur ad horam li.dici.Ita 

 globus rcptxlcncat coclumftcUifcrum ad horara n. mcridia- 

 nam. Si lam vc+is cognofccre litum ftellatum hoia i. 3. 4. j. 

 &c. volue indiculuiii ad ift.im hotam. 



1}. §luid eft Theorica plar.etiirum} Doiflrina de fcpccm or- 

 bibus fiue ccxlis plauctarum, lcu ftcUatum err.iiuiuni, qux in* 

 tcruallo ac tempotc iiixquali motum fuum conficiuut. 



14. Quotuplex cft ifla r/;ifoWir<j ? Gcneraiis,& Ipccialis. 



15. ^juidexp/icat Theoricageneralis ? Numcrum, Orbes, 

 Motum , & Affcilioncsplanetarum. Numertis cik fcptenarius 

 iuxta vcrfum : 



Poft SlAt SVM fequ!tur,proxima Liina fitbell. 

 Orbes planctarum func conccntrici , vel ccccntrici : quorum 

 partcs prxcipux funt fumma & ima abfis , fcu apogeum & 

 pcrigcum. Motsu pbnetarum cft vcl longitudinis , ab occafu 

 in ortum , vel latitudinis a fcptentrione vcrfus mcridiem , & 

 contr.i. ylffeclioHes , fiuepaflioncs planetarum prxcipux funt 

 Afpcifius , atque in iis nominacim Conjunftio & Oppolicio. 



16. §liiide.^flicatTheoricaJpccia/U ? Motum cumlquc pla- 

 netx in fpecic, Sunt autcm planetx maiorcs , vc Sol & Luna; 

 vcl minorcs, vt reliqui quinque. Soli & Lunx accidit Eclipfis. 

 Et Sol quidcm patitur eclipfin ia coiijunciione cum Luna, 

 quando fcilicct Sol , Luna & oculus honiinis fiue tcrra func 

 in vna linca diamctrali : Luna vcro in oppofitione, quando 

 Sol, tcrra & Luna diamctralitcr opponuntur. 



I 7. &itid e[i ComfiitiM Jftronomicw ? DoiTlrina de tcmpo- 

 rc,quodpendct a cceleftibus obfcruationibus. 



18. §luotuplexcfl iUe Computtu''. ? Duplex ; theoricus, & pra- 

 <5licus, 



19. §litid tradit Comfittus theoricta '.Vme.% tcroporis aftro- 

 nomici. 



io, §}jiot funt partes temporis i Sex,hocotdinc : Minutum , 

 Hora, Dies, Septimana. Mcnfis, & Annus. 



^i.§luidefl minutum ? Sex agefima hora: pats.Dicitur aiias 

 Icrupulum primum, quod diuiditur in 60. fcrupula fccunda : & 

 "C confcquenter vfque ad fcrupula decima. 



11. Hora qiiideft ? Quota pars diei : videl. vcl duodecima, 

 vel quarca &vigefima.Hor.a metimut per automata,clcpfydras, 

 & folaria,quxetiamaturl:icis in manuingenioserepr.rfentatur. 

 ^l- Suidefi dies^.S^Mwim i.vel z^.horarum. Illedicitur 

 naturalis , hic artificialis : quia Dcus in prima creationc lucem 

 vocauitdiem , & tenebtas noftcm ; atinciuili conucrlatione 

 nominando diem complcftimur etiam noiSem. Alio tamcn 

 rcipedu fpatium 14. horarum appellatur dies naturalis, & fpa- 

 tium I i.horarum dies artificiaiis : quia fpatio 14. horaram fit 

 integra jf.quatoris reuolutio ; & Ipatium 11. horarura ab aliis 

 alitcr diuiditur pcculiari arte ac modo. 



^4' ^«'V<'7?y^/i?iOT»i««? Spatium feptem dierum artificialiii. 

 15. &uid efi menfis ? Spatium anni duodenum, quo Sol vcl 

 Luna conficit nctabilcnialiqucm motum.Eftque velnaturalis, 

 Vcl ciuilis. Naturalis fcu aftronomicus cft vcl folaris, quo fol 

 aliquod zodiaci fignumperambulat : veilunaris, quo Luna 

 percurric zodiacum. Mcnfis ciuilis feu vfualis cft quo vnaqux- 

 quegcns fuoquodam inftituto duodenasanni partes obferuac. 

 %6. &tiid eft anntts ? Periodus temporis per aftrorum rcuo. 

 lutioncm in le rediens. Eftque naturalis , vcl ciuilis. Annus na- 

 turalis leu aftronomicus eft vcl tropicus, qui & vcrtensdici- 

 tur, quo fol a pundto xquinocliali vel lolftiriali ad idcm pun- 

 dtum reucrtitut : vel fydcrcus, ifoue rum folaris.ciim fol a cer- 

 ta ftella fixa ad eandcra reuertitur, tum lunaris, quo fol & luna 

 duodecies coniunguntur, & ell dieium 354. horaruin S. An- 

 nus ciuiliscft vel lolaris, vt clt lulianus dicrum jtfj.hor. s. vel 

 lunaris,'quicft minorfolari 11. dicbus. 



17. &uem annumiudicat exaBifimum} Solaicm , cui alfi- 

 gnanturdics jSj.hor. 5. min. 49. Hinc qnia lulius Cxfar fex: 

 horas intcgras ttibuit fuoanno , faftum eft vt mutatxfint fe- 

 dcs xquino&iorum ac folftitiotum , atquc adeo totiusanni 

 ratio. Nara xquinoftiuni verniim incidic nunc tcmporis in 10. 

 Martij.cum tempore Crfaris incideret in ij.Martij. Nosigi- 

 tur anticipamus vera loca a:quino£liorum & folftitiorum. 

 Huncerrorem emcndare conatui eft Grcgoriusri i i. Papa, 

 pcr Lilium quendam raedicum, & omifit 10. dies: ita vt cum 

 numctanduscfll-t 5. Octobfis , numerntus fucrit 15. Vcrum 

 h.-EC Kalcndarij reformatio non eft omnibn'5 numeris abfolu- 

 ta ; quia pluics quam deccm dics fuillcnt cximendi. 



zS. Computus frailiius quidcxpiic.tt ? Caiionem Mache- 

 maticuni,& Kalcndarium ; atque iu hoc intct alia exulicat Cy- 

 clum foIis,lunx & indiftionum. 



1?. T.xplica tres isJos cycios.Vicim\,Cyclusfolarii cft lyftcma 

 annorum viginti oi5lo ; fic diftus, quod indicct literara dici fo- 

 lis, qux fpntio iS. annorum in circulum rcdit. Cyc/us liinarU, 

 feu aurcus numerus , eft fyftcma 19. annorum : quo fpatio 

 riouilunia rcdeunt ad fuaprincipia. Indicat igitur nouiluiiia & 

 plcnilunia. Cyclus IndiSiioni^s eft fpatium 1 5. aiinorum. Hoc 

 enim tcmpore Romani ica folebant exigere tiibuta , vc exa£lo 

 primo quinquennio autuni , fccunJo argentum , tettio a:s & 

 ferrum. pofcerent. 

 }0. &uid efl JlflroUgia''. Doflrina explicans vircs ftclia- 



