Encyclopa^dia^ Vniuerfe. 



rum : quauim occurric explicatio, Sc applicatio. 



31. &uomodo explicantur-jhes ftellarnr» ? Abfoluie, & com- 

 parateT"lbi conlidf rantui: rtellx crracici ac fixs pcr le : hic re- 

 feruntur ad fina zodiaci , ad pianetarum dignitates, & duode- 

 cim domicilia cnelcftia. 



3 X. §luomodo vires Jiellarum appHcantur rehn-s fublunxrilm? 

 Communitev, ratione idiomatum fcu propiietatum , regio- 

 num , & fymptomatum fcu accidcncium, putabclli,pertis, &c. 

 vel finguUritL-r, refpedlu natiuitatis,vitx,ac mortisCngulorum 

 hominum. 



^■^.Gluld obferuandum in pndiBionhui Aftrologicis .'Illud 

 Ptolomxi : Aflrologorum decretti 7ion funt prttoria. 



Item : Aftm mouere Det/s, toHere jy aftrti poteft. 



l i b e r xviii. 

 .geographia: 



I. §liiideft Geosraphtn ? Scicntia de fpha:r.T terrcftris di- 

 menfione. 

 z.&uot ftmteiiupiirtes .'Dux: vnagencralis,3ltcta fpecialis. 

 i.§}uid proponit Geographia generalis ? Dimcnfioncm globi 

 tcrreni ratione quantitatis diftantix, & incolarum. 



4. &U£nam eft dimcnfio quantitatis ? Ambitus globi terreai 

 eftmill.Germ 5400. diamcter cjus 17181. area feu planities 

 irill.Germ.ijxzooo. fuperficies conuexa 9188000. cralfitics 

 fiuefoliditas 16^15 «0000- 



5 . &iunam eft r.%tio iftorum thcorematum ! Primi h»c eft ra- 

 tio: Quiaquilihct cicculus conftat gradibus 5^0. & Tni gra- 

 duicoclcfti in tetris refpondcnt r^. mlU.Germ.opottet jSo.per 

 15. multiplicarc. K.itio feciindi eft : Quia diametcr circuli ad 

 circumfctentiam fe habetvt 7. ad 1.1. opcrrtet ^^oo.mulcipli- 

 carcpet 7. & numetum produdumdiuidcre per 11. Ratioter- 

 tij eft: Quia femifliscircumfcrenci.^-, 1700.mil : dufta in lcmi- 

 diametrum SSo.cxhibct arcam. Ratioqtiarti eft : Quia (upcr- 

 ficies conucxa eft in proportionc quadrupla ad aream circuli, 

 oportec arcam multiplicaie per 4. Ratio ^uinti eft : Qiiia area 

 circuli duila in femidiametrum efficit cylindrum fcmidiame- 

 tro fphxra; xquc altum, cuius tertia pars quatcr colieda indi- 

 cat craflitiem fphxra;. 



6. e}uinam eft ditnenfio diftantis. ? Illa populariter fit per 

 fcalam milliarium , qua: ccrnitur in tabulis Geogiaphicis : 

 fcientifice fit pet circulos majoics & minorcs. Ex circulis ma- 

 ioribus ./£j««ro>-defignat medium terras , ac proinde ab illo 

 numeratut latitudo loci, qua: eft diftantia i mcdio tcrra: ver- 

 fus fcptentrioncm vcl meiidiem , atque hzc latitudo eft ea- 

 dcm cum eleuatione poli : Meridiantts fixtt/s eft tetminus a quo 

 nunictacut longitudo loci, hoc cft, ipfius diftautia i fine tet- 

 la: ■, meridiani mohites , qui pinguntur numero 180. oftcndunc 

 quot horis fol ciciiis oriatur in hoc loco quam in illo:Horiz,on 

 terramdiuidit induo hemifpha;ria, & in marginc fuo cxhibet 

 31. ventossac proinde totidcm plagas, itcmque duplex Kalen- 

 darium , lulianum & Grcgorianum : Zodiacm oftendit fub 

 quo fignoca:Icftilocusquilibecfitpofitus. Excirculis mino- 

 lihnsfaralleli nominati, duo videlicct polares & cotidcm cio- 

 pici, diftinguunc globumterreftrcm in quinquc zonas : /i/inj/- 

 leli innominati , quos Maginusdiligcnccr expreftic, oftcndunc 

 quancicatem diei maximi, adeoque 14. ciimaca verlus fepccn- 

 trioncm , & cocidem anticlimata vetfus meridem definant, 

 Nimirum dies fub jEquacore fempereft hor. 11. fed quoma- 

 gis reccdic ab /Equacorc vcrfus lepcentrion. vel merid.co ma- 

 joreft quanticas diei maximi:vnde pendet climatum diftinftio. 



7. &uinam eft dimenfio globi term. ratione tncolarum ? Hoc 

 modo fphxra cecreftris diuidicur tripliciccr. i Terrcftris glo- 

 bus habicatur a pericrcis, antoccis , & antipodibus. 1. Habita- 

 tur ab afciis, amphilcijs, hctcrofciis, & pcrifciis. j.Diuiditur 

 in X r I i.habitationes : quarum vna eft fub jtquatore , fex 

 vetfus metidiem,& totidem verfus feptcntrionem. 



8. Geographia J^ecialis quid tradit ? Dimcnfionem aqu.c ac 

 tcrra fcotfim : ideoque cft Hydtographia , & Gcographia fpe- 

 ciatim difta. 



9. Hydrographiaquidcnarrat ? Vl\miaC\owm aqna; , qua; 

 eft prima, vt niare : vel orta,vt lacus,flumcn,fons, & riuus. 



IG. Sluidpriicipue de mari tcnendum'! Mitc cft exterius, vel 

 interius. Marc cxtcrius dicitur Oceanus, qui diuiditur in va- 

 ftum, finuoium , & frctum. Oceantis vaftu-s , fiue patcns , to- 

 tam teiTamambit ; &aboricnre dicitut Eoas& Indicus, a fe- 

 ptenttionc , Hyperborcus & glacialis : Atlanticus, & Magcl- 

 lanicusaboccidcnte : mctidionrilis & Auftralis ad meridicm. 

 Occe.imu finuofts dicitur vbi (inus cfticit. Sinus Italice dici- 

 tur Go/y;-!. Suntautcm finus Occani alij oricntales, vt Gange- 

 ticus, Pcrficus , Arabicus fcu matc rubrum &c. alij occidenta- 

 lcs, vt Mexicanub , Sarmaticus (cu marc Balthicum &c. Fre- 

 .'«racftmarc angiiftum : Icalic^ Streto. Pr.T;cipua Occani frc- 

 ta funr tria , Hcrculcum ieu Cibralcar, MagcUanicum, & A- 

 nian. Mare inccrius dicicur OTPi///f/'r<iHr«?;; i quod varia lor- 

 litur nominaatertis quanalliuc. Vocatur cnim Ibcricum , Sl- 

 culum , Crcticuni, &c. Diuiditur in maria, finus,& hcta. Ala- 

 ria, ipfiui (unt tna : Msotis palus, Pontus Euxinus, & Propon- 

 tis, Illadicitur Mar di-^lc Sabachu ; ifte nur nujore,& Mauio- 



35 



thalalTa ; hic, mare Thracium , & mar di marmora,&.<;. Geor- 

 gio. Siniis ipfius funt noucmdccim ; e quibus mfigniorcs fanc 

 Gallicus , Adriacicus , Ligulticus , Thclfalonicenfis. Freta 

 pricipua func Siculum , Hecrufcum, Euripi, Thraciam feu 

 Conftantinopolitanum. 



n. S)uid inprimu d.2 tacubtn tcncndiimi Licas funt prims, 

 fccundx , vel ccrcir magnicudinis. Lacas primi m.rgnitudinis 

 crt mare Cafpium : alias Hyrcanum , Poncicum , Tartaricum, 

 claulum. Lactis fecundii. magnitiidinii pr.ccipui , funt in Get- 

 tnania Acronius feu Conftancicnfis, Lucerinus , Tigurinus : in 

 Sabaudiii lacus Lcmannus: in Italiii Lirius feu Comenfis, Ve- 

 linus quiPlinio dicitur vmbilicus Italio;', Auernus : in Pala;fti- 

 na lacus Maron, lacus Genczarcth feu mare Tibcriad's , & la- 

 .cus Afphaltices leu mare niortuum. Lactis tertitt, magnitudinis 

 func plurimi minores. 



1 1. §lus, funt pr<ecipuafluminai5km in ItaHa nobili^Timi la- 

 cus : ita in Germani.a exceUcntidimi reperiuncur fluuij , puca 

 Danubius , macec fiuminum Germanicorum ; Rhcnus , fratcr , 

 vcl vt alij voluut, maritus Danubi) ; Ma;nus;Nicrus ; Mofclla; 

 Amafis,Iimcs Saxonia: & VVeftphalix : VUurgis ; Viadrus fiue 

 Odera ; Albis, Tacico inclytum flumcn. In Italia Tibcris eft 

 rerum omnium in toto orbe nafcentium mercator placidif- 

 fimus.vt aitPlinus. In Anglia cft Tamefis. InHifpanialbe- 

 rus , & Tagus. In Gallia Gacumna, Rhodanus, Sequana , & 

 & Ligcris , quem vocant pattcm fluuiotum Gallix. In Africa 

 eft Nilus , omnium fluminum nobili(fimus, fcccundans JEgy- 

 ptum a 17. lunij vfque ad ^. Oilobris. In Pala:ftinacft lordan, 

 quioricurcx duobus fonticulis lor & Dan. In Afiacft Indus,a 

 quo India Oticntalis nomen habet ; Padolus fiue Chtylbr- 

 rhoas,& Euphratcs , qui diuiditur in quatuoroftia, vt funt Pi- 

 fon fiuc Gangcs, Gihon fiue Naharfarcs , ChiddcKcI fine Ti- 

 gris, a curfus velocirateficdiftus. ali.asNahat-malcha & /3«- 

 <rixti(9-Tti^afi.Q', regitisfiuuifn, Sc deniqne Euphratesproprius. 



I}. §lttid pncipue dc foritihits tenendum^Quod finc vcl cx- 

 cellentet calidi , qui dicuntur thetmg: , vt Caroliaa: inBohc- 

 mia , Emiifenje , Visbadena: & BabenlesinGermania: vel ex- 

 ccUenter fiigidi, vel medij. Itcm quod fintdulccs, vcl aci- 

 di, qui dicuntur acidula: De riuis vidc in ip(o (yftemate. 



14. Geographia j^eciatim fic dicta quid tradit ? Dimen- 

 fioncm tcrrx,qus in genere eft vel firma & continens , vcl in- 

 fula,vel pcninfula,vel ifthmusfcu tcrra bimaris , vel promon- 

 torium : in fpccie eft incognita, vel cognita, Incognita cft Bo- 

 lealis , vcl Auftralis. Cognica eft noua , eaquc Subborealis, 

 Subauftralis , & America:vel vetus,eaqueEuropa, Aftica, Afia; 

 ita vc in vniuerfum fint odto partes principes. 



15. §luid notandum eft de terra incognitd}V,oxziYls\nc\^\t 

 ab vna parte a gradu 80. ab altera a gradu 60. & diuiditur in 

 quatuor infulas , quo; nonnifi per tranlennam lunt viix : Au- 

 ftralis quibufdam in lecis incipic a gtadu 50. in quibufdam i 

 50. & nihil ipfius cft cognitum. 



15. §!utt. funt cogniti regiones temfubborealis ! IIlx' conti- 

 nenti^rhoc vccfu: 



I % 5 4 S <s 78 

 Spits. Groen.Is. Vrii.Scet. noua Zernlajcaria, VVaigaz.. 



id cft, Spitsbcrgia, Gtoenlandia , Iflandia, Friflandia, Scetlan- 

 dia, &c. 



17. Sjjii funt cognits, regiones tem fubauFiralii ? IUas exhi- 

 bct hic vetfus: 



I i ? 4 S 



Pfittacn,s,atque Focus,Noua Guinea,Maire,MageUan. 

 id eft regio P(ittacorum,tetta del fuogo , fretum le Maire , 8c 

 Magellanica. 



18. America feu Indiaoccidentalis quomodt diuiditur ; la 

 feptentrionalcmfcu Mexicanam , qu;E triangulo; & m;tidio- 

 nalcm feu Pciuanam , qu.-c cordi (cu pyramidl cft (inlilis. II- 

 lius praecipua: regioncs (unt Hifpania noua, noua Albion fcu 

 Anglia, & noua Irancia : huius Ca(kllaaurea,Pcru , Chilc, ac 

 Brafilia. Scd plciic commcmoremus partes vtiiulquc Aineti- 

 ca:. Partcs comincntcs Anictica; feptentrionalis (unt: 



J i J 4 5 



Eflotiland, Corter, Norumbeg,Franci.i,Apalchon, 



67« 9 



Florida. §uiuirla : ac Hijpania, dcinde lucatan. 

 Infuls ipfius func : 



II } 4 

 Citba, Hifpaniola,^ lamaica,Caniialesjue 



Partes concincntcs Amcricx mctidionalis (unt: 

 I 134? 



Cafiiiia, atqiie Peru, Chilc.Br.ifitia, PalMg. 



19. §luomodo confcriintiir inter Ji p.irtes tern veteris } i\i- 

 ropaeftminima; Afticamedia.Afia niAxlma. llla vitgini, ifta 

 pileo, hrc quadranguloconfcrtur. 



lo.§luinam fiintpri/icipes, feu metropolitcni.-vt 'VO.'ant,Eu- 

 ropi regiones t Partes contincntes contincmur hoc vcifu; 

 t t 3 4 ? 



Hijlantcs, Gallui, Cermanus,^ Italtis.HcUen , 

 tf 7 8 9 10 



Thrate, Slautu, Boius, mox Hiwgtiru^, <^ Daciantts , 



:i. 



