Hexilogiae Cap. II: 



49 



Habinil 

 vcri , & 

 fairi.rcai, 

 &pnuv 



«". 



implantati : hi forinfecus accedunt , & qiiidem pcr 

 inftitutionem diuinam,vcl humanam. Ibi fun: habi- 

 las ■^to3-S'olotXcu infufi : hicoOTxlBTo/.feuacquifiti.In- 

 nati dicuntur «u?i/';o/,& infiti. 



I V. Liberales.vel iliiberales. Illi reddunt homi- 

 nem idoncum ad obeunda munia intellcdlualia : hi 

 ad corporalia munia eundem reddunt idoneum. 



V. Simplices vel roixti. Illi determinanc intcUe- 

 (tam ad cognitionem obiedi vnius : hi,ad cognitio- 

 nemobie£li varij. 



V I. Nece/Tarij , vel contingcntes. Illi difponunt 

 intelle»ftum ad cognitionem principiorum & conclu- 

 (lonum immutabilium : hi , ad cognitionem princi- 

 piorum & conclufionum mutabilium. 



VII. Haiusjvel fututae vitx. Illi rcddunt homi- 

 nem idoneum ad munia vitz animalis in ftatu natu- 

 tx , vel fpiritualis in ftatu gratis : hi,ad munia vitas 

 ipiritualis in ftatu gloriz. 



V I I I. Theorctici,pra(aici,vel poetici.Uli difpo- 

 nunt intellcdum ad cognitionem principiorum & 

 conclufionum , quibus propofita eft cognitio veri : 

 ifti difponunt intcUeftum ad cognitioncm princi- 

 piorum Sc conclufionum , qiiibus propofita eft adio 

 Doni : hi difponunt intelleftum ad cognitionem 

 principiorum & conclufionum, quibus propofita eft 

 cfFedio boni. 



I X. Totalesjvcl partiales. Illi faciunt>vt intelle- 

 €t\is occupetur circa intcgrum fyftema difciplins 

 vnius-, aut farraginis ex variarum difciplinarnm par- 

 tibus compofita: : hi faciunt , vt intelledus occupe- 

 tur circa partem alterius difciplinx. 



X. Ordinarij , vel extraordinarij. Uli difponvint 

 intclledum fecundum ordinarium naturx.vel gratix 

 curfum : hi,fupra ordinariura cutfum natura vcl gra- 

 tiE ipfum cleuant. 



X I. Imperfe6ti,vel perfedti. Illi difponunt intel- 

 lcftum aliqua cx parte : hi,omni ex partc 



X I I. Noetici , vcl dianoctici- llli difponunt in- 

 lelleflum ad contcmplationcm non difcurfiuam : hi, 

 ad difcurfiuam. 



XIII. Naturales, vel fupernaturales. Vtrique di- 

 cunturratione obie6li,vcl modi,vel vtriufquc. 



R E G V L i€. 



I. Habituum intelkilualhim veritat & faljttas; 



itemque reiiitudo & prauitM peridet 



ab ajfenfu obieilt. 



HAbitas inteHeftuaks & morales quacdam habent com- 

 muniajCjuidam propria : vt cx diuilionibus modo traditis 

 videre c(h Nam verbi grati3,vtriquc funt ordinarij,vei extra- 

 ordinarijjveri vel falli.rcdi vel praui,&c. Nam virtus cft ordi- 

 naria,vel extraordinaria ; ftmilitcr vitium. At virrus cft habi- 

 tusmoralis verus & redus ; vitium eft habitus moralis , verus 

 quidcm,fed nonrccfhis.Porro vinus &;vitiumlunt habitus mc- 

 rc praftici,non veto theoretici. Rutlum habitus intcllcftualcs 

 admittunt diuiliones gcncralcs , vel Ipeciales : c c|uibu'. pnores 

 illac funt huius loci ; poftcriorcs in capp. fcqq. cxplicantur. 

 Quod itaquc attinct ad generalcs habituum intcUcdtuaiium 

 diuifiones,ptiina eft,qu6d alij funt vcri,alij falfi. Q_usc diuilio 

 fumitur ab aflcnfu obicdi. Verfantur eiiim habitus mcntis no- 

 ftra: circa vcrum , vcl falfum : qucmadmodum & nicns ipla. 

 Tamctfi cnim tixH»,tlomeJlicur> , iiucllc£tusobicc\uin crt vc- 

 rum;tamen pcr accidcns fit , vt ctiam occupctur circa falfum. 

 rotcft autcm mcns noftra duobus modii occupari circa vtrum 

 & fall'um,re(Se videlicct,vcl fccus. Aut enim affirmat vcrum,&: 

 ncgat falfum ; aut affirmat falfum , & ncgjt vcrum. Ibi facit 

 fuum officium : hic deflcdit ab officio. Vndc lccunda oritur 

 diuifio , quod habitus intelledhialcs alij funt rcdli , alij praui. 

 Itaquc intelleftus quandoque circa cognitioncm vcri cxotbi- 

 tat i quando ncmpc lucem conucrtit in tcncbras , &c dulce in 

 amarum , vt Scriptura loquitur. Tcncic autcm hic oportct au- 

 rcam illam tcgulam vcritatis & falliwcis , quam in pciina phi- 

 lofophia & Logica cxplicatam vidc : g/<« funt conitinlt» vel 

 fHfunBn in natura rerum.in oratione,tum internA , tum exter- 

 ««(Graeci vocant a«jj» ctS^Jtljv »<J '0©^«)e/(»>) debent coniun- 

 fi.vel diJiungi.SecM f Jiat,cxijlit oratio falfa.QmKfi 'midli:' 

 Tcrn. I. 



dlus nofteraffirmct coiifcntanea,& negct dilfcntanea , operacio 

 iplius ertvera &reita :,fi ccncra ne£;ec con;c.-.tanca,& affiimec 

 aiilentanea,opcratio eius eft falfa & ^raua. cx!;mpli gratia:vcije 

 funt iftae cnuntiationcs : D e v s cft omnipc ccns, D e v s non cft 

 author peccati,quiaibi afr..r--antur conlcntanea, hic u-gantur 

 dilfcntaiica. Sed contrarix cnanci.tiones falfa; funt ; Devs iion 

 cftoinrupocens, DEvscftauthorpccc.ic^quia ibi negancurcon- 

 fencaaea,hic affirmancur diirentanca. Porio habitus rccli func 

 talcs vci »»16.5 & njiT «A«;iJ^<«*,vel (p«/v »/4°*» & *? ^ifl*- 



1 1. Babittu intelle^uales innati & aduentitif 

 dicuNtur ambtgue. 



Habicut 

 innati , 8C 

 ^ducuuj. 



NAm primo habicus innaci dicuntur , qui materialiter 8c 

 tormalitcr lunt nobis impiantati a D e o. Talis ante la- 

 pfum in Adamo ecac iinago D e i integra ; & poft laplum cit 

 imago D E 1 reliqua m nobis:quo pcrnncnt intclligencia,fynce- 

 refis , & confcientia. Beinde habitus innaci dicuntur , qui func 

 inliti quantum ad materiale , non vcro quantum ad formalc. 

 Et hoc fcnfu omnes habicus iiaturalcs funt innaci,lbli fupcrna- 

 turaIes,aducntitij.Nimirura vera & propriacaufahabituum in- 

 tellec^ualium naturalium cft lumcn intcUcftus , quo ccrnimus 

 prxdicata eire vel immediata fubiedlis , vel mediaca. Ncccflc 

 igitur ert , vt & ipfi habitus intcllcduales naturales , omnes & 

 finguli , nobis fint ingcniti ; & quidem vel materialitcr & for- 

 maliccr,vt intelligencia,&c.vcl macerialitcr tantum,vt fcientia, 

 ars,&c.Nam hi pollcriorcs habitus magno laborc &difficulta- 

 tc comparantur : & proindc non func ita nobis innati,vt priorcs 

 ilh. Deniqiie habitus innati dicuntur racionc inchoacionis, vel 

 perfcdlionis. Poftcriori modo habicus innaci crant in Adamo: 

 priori funt in nobis.Sic,v.f;.lumcnnatura: cft nobis innatum in- 

 choatiuc,quia oportet vt magis & magis in nobis foueatur , & 

 clarius reddatur crcbracxercitacione. Acque hinc cft.quod lu- 

 men natura: & intelligentia , itcm lcx natuiJC & fyntcrcfis di- 

 ftinguuntur,vt habitus rudis & cxpolitus,fcu inchoatus & coii- 

 fummatus ; imo.vt intel.igcntia &fyntetefis fola intcidum ve- 

 niant nomine habitus , non vero lumen natursc , & lcx nacurac. 

 lam cuoluamus ambiguitatem in akero diuifionis membro. 

 Habitus aduentitijaut late,aut ftride dicuntur.Id/J , quacenus 

 habitus aduentitij lubdiuiduntut inacquifitos , & infulos. Illi 

 enim aducniuntnaturaiitcr : hi.fupcmaturaliter. Smfi^iquate- 

 nus aducntiti) & acquifiti habeiitut pro lyiionymis i &:ta ha- 

 bitus aducnciti) opponuntur infufis. Rutlus habitus accuiiiti 

 nonnullis dicuntur latc,qui acquiruntur pcr inftitutionem diu> 

 nam, vcl humanam i & ita habicus acquilici & intuii non pof- 

 func opponi. Verum cnimuero vfitatilliina cll hi-c difttibutio, 

 quod habitus Cnt innaci , acquiliti , & infuiiqus trichotomia 

 potell reuocari ad noftram dichocomiam. Quod fi aliquis ex 

 nobis qua:rat,quomodc huic diftributioni conucniat cum dcfi» 

 nitione vulgata , qua habitus dicitur elTe qualitas pcimancns, 

 crebris aftionibus introdufta : ille hoc rcfponfum f erac '; dcfi- 

 nitioncm iftam non elfe generis , fcd fpccici;hoc cft,competcrc 

 non omni habitui.lcd tanciun habitui acquifito. Eten;m cxtra 

 controucrfiam eft^imaginem Dei, put.a fapicntiam & iuftitiain 

 originalem,in Adamo fuiire habicumi& lunien naciirx in nobis 

 efle habicum,c.g. t i5? <£ cucriifiiint ; & dciuque lumcn pio- 

 phccicum ; fidem faluificam ; & limilia Pei dona,in nobis cllc 

 habicui. Ac vcro his calibusnon compecic ani^ufta illa dcfini- 

 tio habicus,qua; vuigo circum.fcrcur.Sic it.ique ftatucnduin cft, 

 vnam numero aftioncm poflc intioduccre habicum, li l;t vali- 

 da fatis,vti cft aftio D e i cicantis & rccreantis,fcu regcncran- 

 tis. Rede cnim fcholx docenr, Devm vnica aftlonc pollc im- 

 primere formam nacuralem & fupeihicuralcm i qua: vtraque 

 recte infignicur nomine habicus i quia ncnipc nos tacic lubilcs 

 ad a(;endum,quomodo videmus habicum acquifitum indc fuum 

 quoquc habere nomcn. Nec enim habicus totct h.ibitus,fi nor» 

 rcddcrct iubicclum fuum habile, id cft.protnptum & cTpcdi- 

 cum ad agcndum. 



1 1 1. JHahitHS Uheralcs & ilitbcrales differunt 

 jpecie. 



HAhittn liberales funt.qui homincm inctinant ad obcunda 

 muiua mcntis.Suncquc iniuti,vcl ar qiiiiiti. IUi homijicm 

 difponunt ad cognitioiicm.quatciiu. cft cogmtio ivt cft iSt, 

 imeUisfniia : hi difponunc cuudcm ad coaiiticnem iqu-ucnus 

 indc aliquis appcUacur litcr.itus & doaus i vti cft iapicntia, 

 fcicntia , &c. Habitui iltiberalet !unt, qui hominem non icd- 

 dunt vcrc litcr.itum & doC>um,lcd dilponunc adca 'nunia.qui: 

 excernis corporis mcmbris exciccncutix his cfficicur.ham. i;ll"e 

 diftribucionem gcDctis in Ipccies. 



IV. Habitiu fmphccs & mixti,fiue compoftit 

 dtfferH/it vt pars Cr totum. 



VAldc ncccrtatia cft diftribmio habituum intcllc(flualium 

 in fimplices, & mixtosifcu.vt ali) amant loqui.in lingu'..i- 

 tcs & ao-nccauuos fiuc collcitmos. Non cnim ficti poteft,vt 

 '° K 3 philo 



H.ibicus 

 liLcf:<lcs, 

 & illibc< 

 [«tcs. 



Habiiiit 

 iiinpliccy, 



pgiin. 



