5° 



EncyclopsedijB Lib. I. 



Hsb'tu» 

 rccflTarij 

 & concm- 

 gcntcs. 



fuciirx 



viae. 



ttibitui 

 theuccri- 

 ei. pradi- 

 ci, & foi 

 t»cu 





t>hUofopKii,vel ptilofopliii ttcoietica.Tel philofophia pra<Si- 

 ca.vcl tneologia^c. fint habitus fimpliccs ; quia couftant col- 

 kihione plu*um h.ibituiim. Sic phiiolophia Sit habitus com- 

 poiicus ei: multis habitibus thcoieticis & praftifis:philofophia 

 thcoretica ell habitus compofitus cx multis habitibus thcore- 

 ticis,&c. Itaque habitus fumplices fc habent aci conipofitos,vti 

 partes ad totum colleftiuum. Simpliccs cuim habitus fiuit , qui 

 rclpiciuut vnicum <iuntalitobi(;(ftum,quodfittheoicticum,vel 

 praaicum , vcl poeticum. Compoliti veroconlUnt c pluribus 

 limplicibus.cxcmpli graga.theologia fupcrnaturalis ert habitus 

 conlhns e fapientia& prudcntia lupematurali , feu ex theoria 

 Sc praxi fupcrnatarali. Scd thcologia in lautudme fuacoiidde- 

 rata cll habitus panim naturalisparnm fupcrnaniralis : vt iii- 

 fra vidcre elh Porro hal/iiiti Jimfjtces alio icnfu dicuntur,c]ui 

 funt vel principioriim,vel conclulionum;mixti,cjui funt princr- 

 piorum & conclulionum firaul.vt lapicntia,fcientia. 



V. Jiiibitut necejf^rij & contifjgcntei ita dicun- 

 tHr,non ratione Jhbte£li,fed. jorm<e. 



SVbieiflum intelleftus noftri funt res ncccflariat , vel contin- 

 crentes. Res neceJfarU lunt ,quac nonpcndciit a noftro arbi- 

 tno°, fed fua natuta funt tales , citra noftram operationcm : vt 

 DEVi,& res naturales. Res contingentes lunt,cius pendcnt a no- 

 ftra operatione.fiue mcntis, vt rcs artificialesiliue volantatis,vt 

 Tinutes,& vitia. Quando habitus intelleftoales diuiduntur in 

 neccfTarios & comingcntcs , id non fit ratione huius obiefti. 

 Etcnim ptopofitiones dc rcbus neccirariis , id eft , naturalibus, 

 polTunt cfle contingcntes,& dc rebus contingcatibus,ideft,mo- 

 ralibus & artificialibus,pollunt efle neceflaria:. Hic itaque eft 

 fenCus noftrs diuilionis.Hai/V»* necejfar:j funt,cnufunt vcrivel 

 falfi ncccn^iuo-.comingcnus.cjiii funt vcri vel falfi coiitingcnter. 

 Sic v.g.!ntel!igcntia eft habitus ncceflario vcrusiopmiocft ha- 

 bitus contingentcr verus vcl fallus. 



V I. HahitM injiatu via , & Inftatu patrie. tametft 



totofere gencre dtffentnt : reSe tamen 

 in HeXilogia coniungwittir. 



JPortct enim hic omnes habitus intelle£luales explicare, 

 perquosmens nollra determinatur ad operaticncrafuam: 

 idque duabusde caufis.Primo hoc rcquirit dodrinx huiusam- 

 pUtudo. Deinde coUatio habituum omnium & fingulorum 

 multum lucis adfeit in omni dodtrina: gcncre. Non itaque cu- 

 riolititis nota nobis impingi.aut lcx homogenia: violata puta- 

 ri dcbct , qaiindo in hac protheoria facuitatum dilferere infti- 

 tuimus de habitu intel cduali futurs viti , quam Scholaftici 

 theo;ogi,e;cgancetfane,appeUantpattiam,fiuc Itatum patris. 



VII. Perinde ift,jM ^txol'of^<»e habttm ditudantnr 

 in thcorcttcos & praUuos yjitte Teiyolofxat 



in theorettcos,j:ranicos,Cr poettcos. 



JEc regula deinceps magnum vlum habebit.Quare paulo 

 _^ ^pcnitius illam expiicabimus. Atquc, vt hinc ordiar,thoo- 

 nx"& praxis vocabula non vuo modo lunmntm. Nam theoria, 

 fiue contcmp^atio , inti.rdum genera'ifllma notione e(t idcm 

 quod cognitio ; & ita cU cognitio veri,vc, boni. Vndc Philofo- 

 phi diuidunt theoriam,feu contcmplaticnem,in puram, & mix- 

 tam. IUa occupatur circa vcrum , & leipsi ell contcnta , id cft, 

 con ordinatur aiit tcndit viterius,vti eft coonitio ca;ii:ha:c cr- 

 fatur circabonum,& v^terius ordinatur.vidclicet adadioncm, 

 vti eft cognitio vututis. Intcrdum theoria,feu contempiatio,fi- 

 ue fpeculatio,ftriac ponltur pro cognitione veri , fcu pro pura 

 <;ontcmplatione, quae aliis dicitur hnccra. Similiter fraxis.feu 

 adio.interdum generaliflimo fignificatu eft idcm,quod vfus:& 

 ita quslibct dilciplina habec thcoriam & praxim. Hinc videas 

 Arithmeticam,Gcometriam,&c.vulg6 diuidi in thcorcticam,& 

 praifVicam. Interdum praxis prcfsc eft idem , quod aaio boni. 

 it hoc fenfu Philofophia.imo vniuerfa vita noftra.diuidicur in 

 theorcticam , & prafticam. Nam cogmtio vcii , & adio boni 

 funt Aax jix.ex Academicorum l'ententia,quibus homo Philo- 

 fophus fublatus in coclcftem rcucrtitur patriam. Et ita quidem 

 vdtatc vidcas accipi hanc dichotomiam;vt difciplinx alia:funt 

 thcorctics , alix pradica: , non verothcorctica: & ptadicx fi- 

 mul. Et hoc quoque fcnfu artcs , quae ftriftc ita dicuntur, non 

 «adunt fub ilfam diuifioncm,ac proindc non lunt pancs philo- 

 fophias , (cd illius inftrumcnta. Nam philofophia xque vtitur, 

 V.gr.Rhctorica vcl Logic.i,tanquam inftrumentis, atquc thcolo- 

 gia,iunfprudentia,& medicina. Hoc itaquc modo vocabulum 

 ^•■«^ffct fumitur oppofite, in ordinc ad vocjbulum minm. Sed 

 & compofite vidcas accipi ; ica nimirum vt (ub praxi comprc- 

 hcadatur mlxni , hac ratione. Philofophia eft tneoretica , vcl 

 pradica i & hatc eft vel pradica «ojt" il,*x^ fi<^ dicta;qu.-Eali- 

 tcr appellatur moralis i vel poeticj,qu3: aliter vocaturaitificia. 

 lis. Et tum philofophia: vocabulum large quoque fumitur. Sic 

 Jlriftote'es in /uis libris,pra-fercim liif.A. met.ipjj/Ji(.cap.i. tria 

 JenctadifciplinaruiacoBftiwJtjT» Jio-jij^fVj ^^'■'^ISU ^ J"»' 



B 



Habiw* 

 totale^ 8e 

 paicialet. 



Habituj 

 onfnari/, 

 & citra- 



iiTcnj», eontemflatiuum,Mi{iuum.effefHuutn.Sei Zaharella tih.ti 

 de nat.Logic.&c. alibi,trimcmbrcm illam diuilionem Ariftotelis, 

 ad bimembrcm rcuocat. Itaque dilciplinam aliam dicit cfle 

 contemflatr:cem,3.\um operatrictm. Et nanc rurlus vel v(fix.1i- 

 »lui, ve! Tnitl^Unlai. Ex his vidcre elt,quo lenlu habitus intelle- 

 ftualcs diuidi pofllnt vel in theorcticos & pradicos tantiim;vel 

 in theoieticos,praii;ticos,& potticos fimul.Voeticialiisdicuntur 

 organici. Sed plura hanc in lententiam vide infrain tcchnolo- 

 gia , vbi ventilatur diliribuno quatuot facultatum , quas ita 

 vocant, 



V I n. Hahltfts totalts &partiales dicuntur ambigHe . 



AC frimo quidem habitus t'6t'alis & C6iTipofitijs,partialis & 

 finiplexqujbuld.inilumuntur pro eodcm. v.e. philolbphia 

 eft Irabicus toca;isiphyl!ca,partialis. Deinde aliis habicus totalis 

 eft, qui verfatur circa incegrum aliquod fiftcma dilciplins. Vn- 

 dc iplius toc lunt fpecies , quoc fuiic lyftcmata dilciplinarum. 

 H.ibitus partialis elt , qui circa partem aiiquamdifciplinjt ver- 

 fatur : vt eft fcientia conclufionis alicuius phylicx. Deniquf- 

 habitus totahs cft>qui vctfatur circa lyftcmaliucdifciplinac,(iue 

 farraginis ex difciplinis vani!. ccmpilaca".Vnde p'ures lunt Ipc- 

 cici habituum totalium,quam dilciplinarum.Atquc hinc vide- 

 re eft,cur alij habitum intelledualem hoc modo paitiantur. 

 Habitttt inteieHualu eft flrrplex,vcl compofitus.S/nJ/j/fr cft to^ 

 talis.vcl pattialis. r««/« coniparaturcognitionc mtcgrae ahcu- 

 ius difciplina:. Fartialii , cognitione ccrtae duntaxat partis ali- 

 cuius dilciplinz comparatur.O»:fo/;;»fei cft,qui coguitione pl* 

 rium dilciplinarumacquiritur. 



I X. Habitus ordinartj & extraordinarij dantur 



in regno potenti£,grati£,& glortA. 



HAhlttis mentis ordina.rij in regno fotentit , feu natur^.fvm. •"'u>«>j. 

 intelligcntia,fynterc(is,lapientia,&c.vt vulgo fc habcnt in 

 plenfque hominibus;/;j regno gratine^fiieWin regnc glortAeft 

 lumen gloris. Habitns extracrdinarij in regnc natttr^ luntin.* 

 telligenti.i,(ynterefis,lapienria,&c.heioica i ifyegiw nratis. (unt 

 dona quaedam fingularia,vr donuni linguarum , lumcn prophc- 

 ticum, &c. in regiio glorii luntacceflionesilla:, quibusalii prae 

 aliis ornabuntutinfutura vita,cxempli gracia,Prophctx & Apo- 

 ftoli pr» aliis fidelibus, Teftatut enim Scriptura , forcgradus 

 quoldam in vita xtcrna, i.Corimh.i 5. Cjctcrum quid rcquira- 

 tur,vt habitus aliquis fit & dici poflit extraordinatiu^s , in Phi- 

 lofophia morum expiicauimus. 



X, Hahitw imperfiili & perfeEli diferunt gradu. 



PErfedum,& imperteftum nunc in fpecie, nunc gradudifFc- 

 runt. Sfecie-.vt DEVb,&homoifapientia perfeda,& imperfe- 

 da priuatiue. Gradu:vt (apicntia ptrfcda,&imperiedaneg.iti- 

 ue. (^iando habicus intelleduales (imo & motales)diuiduntur 

 inpetledos & impcrfcdos, eft diftindio gradualis , vt vocant. 

 Hic enim cft lcnlus ; alios efle incomplctOb,qui Logicis dicun- 

 tur a/^Jrcni?, diJ}o^tienrs, ilios coinplecos,qui propiie dicJuntur 

 fjahittcs. 



X I. Habitta noetici & dianoetici fc diKidHntur 



cx vana oferattone intellditts,& varta 



ratione inteiltgtbiUtim. 



NAm habitus intcllcdualis hjd2<)(<ij eft , quo cognofcimiis 

 verum tftnm^ ,immediate ,(\tie vlla demonftratione. QuA 

 patto intelligunturprima: vcritates , quas vocant, id cft , prima 

 principia theorcrica & pradica. Habitus i^joii^xis cfi.quo ca- 

 gnofcimus verum per medium lyhogifticum. Ibi clt intelligcn- 

 tia& (ynterefis : hic,fcicntia,an, &c. Hinc itaqucpatct h.ibi- 

 tum nocticum & dianocticum refpicerc aliam atquc aliam opc- 

 rarioncm intcllcdus , & diucrfam racioncm incclligibiliurri. 

 Nam intcUedus opcratlo cft vel apprehcnlio fimplicium , vel 

 compofitio& diuiliO,vcl dilcurfus. Prima & (ecunda opeiatio 

 eitnoecicai tertia,dianoctica. Deindc rcs intclligibiles .lutim- 

 mcdiate cohscrent, vt Devs eft;aut inediate ^'Vt Devs eft coien. 

 dus.Ibi eft iudicium no(:ticumihic,dianoecicum. 



XII. HabitM natitrales & fttpernaturales dicuntHr 

 ratione obit.&i,modt,vel vtrtttfejue. 



PRIncifio ratione obiedihabjtus naturales funt , qui vcrfan- 

 tur circa rcs natutalcs ;vt Phylica , Arithmetica , &c. funt 

 (cientixn.rturales. Icaque habitus lupematurales lunt,qui vcf- 

 fanturcirca rc; fupcrnaturalcs s vc "ShiftiBgia atcana cft fapien- 

 tia & prodcncia lupernacuralis ; quia occupacur circa ca , qu* 

 pcnment ad lcholam Gracia;. Dcinde racione modi habicusna- 

 turaies funt,qui naturaliter acquirvuitur. Ec hoc fcnfu Phyfica, 

 & Theologia, quas dicimus in fcholis ordjnaric , frnit habitus 

 naturalcs. Scd habitus fupeniaturales ratione modi fuuc, qui' 

 Xa.Tietfi' occupcntut circ» rcs natursiej , twr.en fapcraaturaJt 



i 



Habituf 



impcrfe- 

 £ti,&peKr 

 fc&l. 



Habitus 



n 'Ccici.afc 



Cl. 



HabltiB 

 nacuralef. 

 Sc (uper- 

 nacuialc]- 



