Hexilogi^ Cap. III. 



51 



Ihodo Jcqaimntur.v.gr.Phyfiea Salomoni diuinitus data.Dir»/. leftus nofter indiffertntcr fe habere poteft ad bene vcl w.ili 



que ratione obic<Si & moai fimul ,habitus naturales dicuntur, 

 qui verCantur circa res naturalcs,S: naturali irodo acquiruntur: 

 wd Phyfica,quam difcimus. Sed habitus fupernaturales dicun- 

 tur,qui verfantur circa res fupcrnaturales, & fupematurali mo- 

 do etiam acquiruntur : vt eft theologia , quam Paulus in mo- 

 jncnto didicit. 



CAPV-f III. 



De lumtne naturtt^id ejl,de inteUigentiA^fynte- 

 reJiyCenfcientia^^inteUigenttAfoeticA. 



P R >E C E P T A. 



' E X I L o G I A fpecialis fequitur , qui habi- 

 ^^^ cuum intellcdlualium diuifiones fpeciales,& 

 poflcffione cumexcrcitationc coniundia perfequitur. 



Diuifioncs fpecialcs ica habent : 



Habitus iutcUeftualiseft vitxpr^fentis,vel futur^. 



Habitus vita: przfentis eft verus,vel falfus. 



Habitus verus eft innatus,vci aduemitius. 



Habitus innatus eft ipfura naturx lumen , quod 

 adhuc aliqnatenus in homine cft rcliquum. 



Lumen naturx , vt in homine eft reliquum , eft 

 fulgor diuins fapientis , per quem cernimus luccm, 

 id cft , cuidcntiam,& firmitatem primorum ptinci- 

 piorum,& conclufionum ex iliis dcpendenrium. H}c 

 covjideramus Inmen naturA ratione frincipiortm prt- 

 Thorum. 



Lumen naturx cft in intcllcdu partim thcoretico, 

 partim pradico,parcim poctico. 



Lumen naturz in intelledu theoretico,dicitur In- 

 tclligcntia : in inteiicftu pradico dicitur icx natu 



operandum circa prmcipia theorctica , oponet illum detcrmi- 

 nari ad bene operandum : id quod fit per hunc habitum. Sic 

 v.gr.eft principium thcoreticum,X)<«* eft. Quim inale intelle- 

 kftus operctur curca hoc principium,cxempio eft diueriitasrc- 

 Iigionum.Iccirc6 cum intellc^aus poflit bene ve! m.ale confiJe- 

 rare hoc ptincipium theorcticum,dcterniinacurper hunchabi- 

 tum ad bcneagendum.Determinatur,inquam,adaiTen!uin prin- 

 cipi) huius& nmilmm firmum iuxta & euidentem , itemque ad 

 eum facile cljfiendum. Cacterum quia hic habitus producitur 

 finc mcdio,fme difcurlu , & fme anc.folum per naturale lumcn 

 mtcUcaus , nomine intelieiiu^ fignificatur , nomcndatura fanc 

 augul^iflimi. 



IIL Intelligentia primii prinoipus theoreticii ttffenti- Qi'»""»^'» 



^ Lr II 1/ ^ intclligc- 



titrabjejtievllomedio,fiueargumento. .ia p7m- 



NAtura,feu efTentia potentiac & habitus.cx proprio a£hi & fcntutur? 

 obicdto fumi debet. Abhisenim fumunt Ipeciem poten- 

 tia: & habitus.Naturam itaque & formamintcUigentix eodem 

 modo inuc^ligabimus. Proprium itaquc & form3!e,vt vocant, 

 obiefiuin inteiligentix cft verltas immediata ihcoretica , hoc 

 eft,principium thcoreticum, cuius pra:dicarum abfque vilo ttm- 

 dio inha^rct fubicfto:qualia funt , Beue eft.Tctum eft m.:tui fuA 

 parte,Bii dno fmtt qu/ituor.Hic cnim. non potcft dari cauf.i,cur 

 res ita fe habeat.Atlus autem fiuc modus,quo intelligentia tcn- 

 dit iniuum obieftum, eft euidcas & immediata apprc^cnfo Sa 

 diiudicatioillorum iramcdiatorum , id cft, fimplicitcr primo-' 

 tum principiorum : qux Grscis eleganter dicuntur cuKmi^iK'^, 

 NuUum itaque hic eft medium : nequc apodiifticum lcu dc- 

 moriftratiuum & neceflarium.quale eft in fcientia : neque dia- 

 lei^icumfcu probabile , quale cft in opinionc : neque teftimo- 

 nium vllum,ime illud fit fallibile,quale cft in fide humana,lme' 

 infallibile.quale cft in fidc diuina. Quomodo ergo,inquiat ali- 

 quis,hic habitus attmgit principia; Ita,inquam ego,attingit,vt 

 noticia tcrminorum fit contentus , itemque fpecicbus iftorum 

 tetminorum : qua: fpecies producuutur ab intelledu agcntc, & 

 imprimuntur intelleftui pafllbili fiue patienti,mediis ipecitbus 

 fenlibilibus fiue phantafmatis.Informatusautem intcllcdus pa- 

 tiens per has fpecies ptincipiorum, & intellcda per cas fignifi- 

 catione terminorum,ime vlla anc vel induftria,fme vllo ivic-d 



, quam confcruat fyntcrcfis,& cui anciliatur con- veldifcurfu aflentitur iUis pnncipiis : & per talcm allcnlum in 



rs 

 fcientia 



Intelligentia cft habituscontemplatiuus, quo ho- 

 mo inclinatur ad firmiter & euidcnter aftentiendum 

 primis principiis theoreticis. Alias dicitur intelligen- 

 tia Ketr' i^oxt^ & intelleElu6\r\ec non intelleU:H} prtn- 

 cipiorum JpectUatiuorum ; icdmque notitia prtncipio- 

 rum fcientta & demonfirationis ; Graecc yZf. 



SynzeKC\s{\\i\gb fynderefs) eft habitus prafticus, 

 quohomo rcdditur propenfus ad firmiter & cuidcn- 

 ter aflcnticndum primis principiis pra(5ticis in thefi. 

 Aiias diciiur notitia principiorum aiiionis. 



Coflfcientia eft habitus prafticus, quo homo red^ 

 ditur propcnfus ad firmiter & euidenter aflTentien- 

 <ium primis principiis pra6ticis fibi applicatis. 



Inteliigentia poiftica eft habitus,quoquis inciina- 

 tut ad firmitcr alfcntiendum primis principiis poeti- 

 cij../i/'/'f //<j/«r erMffz inteiligentia organica,& fadliua. 



R E G V L .«. 



I. Lumen naturt eft hahitw inprimk creatione 



implantatui homini , vt illins beneficio tn- 



telligat quidft verum & bonum. 



DEvs eft mera lux, &,vt Graeci eleganter loquuntur, aurt- 

 (po)S. Hinc omnia ipfiusopera funt plcna iucis ;& in tan- 

 tum funt opera D e i, in quantum lucc funt ptsdita. Lux illa, 

 quamPatcr ille luminis, homini in prima cteationc iniphnta- 

 uit, appellatur lumen naturx , quoJ cft radius quidam diuinaE 

 lucis , rulgens in monte feu intelleftu hominisiqui tametfi fua 

 aatura vnus cft , tamen ratione obieft & modi refle diuiditux 

 lntheorcticum,& pradicum:quibus ali; addunt,pocticum. Lu- 

 men natura: in ,intclleiSu theorctico dicitur Intelligentia , in 

 f^zfXicOyLex naturt;\n pT:iikko , Intel/igentiit orgsnica. Vidca- 

 mus itaquc primo loco de intelligcntia. 



1 1. Intelligentia eft hahitus prtncipiorum theoreticoru^ 

 inclinans intelleSlum ad bene operandum circa illa. 



QVidquidvfpiam intelligimus,aut ptincipinm eft, autcon- 

 clufio. Habitus inchnans mcntem ad rcftc conteniplan- 

 dum principia chcoictica,dici(ur iDtciligentia. Namf^uiaiQtc!- 



eneratur habitus principiorum , qui poftea inccudjtur & pcr- 

 jicitur per frequentemtepetiticncmeiufdem aflisnlus. Vnde pa- 

 tet, hunc habitum eirepart:mnatutaieni,ideft,innatuni,pattini 

 acquifitum. Naturalis quidcm cft,fecundum inchoationcm:.?f- 

 quificiu veto, quatenus per propriosadus,liue crebram rcpeti- 

 tionem acquiritur , fine vllo tamen medio, fine vUa arce,pcr fo- 

 lam operatjoncm & virtutem intcUeftus agentis& patuntis,at 

 fenfuum. Caetctum aclus intelligentias cft duplex ; apprchc-irio 

 terminorum , &: ludicium noeticum. Pnmus dicitur matctialisj 

 fecundus,formalis. 



IV. Intelligentta differt jpecte a fyxteref. lutcliigf- 



11.1 & fjn- 



INtelligentia cft habitus ptincipiorum theoreticorum, & dici- '*'<■*" 

 tur intclleclus principiorum fpeculatiuoriun. Syntcrefis cft 1'«""°'''» 

 habims principiorum praaicorum,& dicitur intellcdus princi- ' «■*"" 

 piorum aftiuotum. Differunt autem fpccie hi duo habitu^:quia 

 obieda vtriufcjuc difterunt fpccie. Nam principia thcorctica, 

 qua: ex ptoptia naturaordinantur ad fcienclum , Ipccicdiftcrunt 

 aprincipiispraaicis, quseex fua indolc ordinantur ad honcfte 

 agendum. Certa aucem cft regula : Habitm ^ aclm Jpecie di- 

 ftinguuntur fer obiecla Jfecie diftincia. Dc intelligcntia pcccica 

 vide paulo poft caf.j. 



V. Sjnterefs conferuat in intelUnuft^nma difcrimina Syniwefc 



bom&malifeuhoneftt&titrpts:vnde '^""'^" 



& nomen habet. 



SYntcrcfis eft habitus principiorumprafticorum,excodift3, 

 quod legemnaturx cwjr<ifH,conferiiat. Hincquodell intel- 

 leclus in theoreticis , habitus fcilicct principiorum thcorccico- 

 rum, occupatus in intelligcntia & difcrcrionc vcri & falfi, id cft; 

 fynterelis in praaicis,po/ita in difcrctionc boni & niali , ,^.tque 

 adcoconlcruansdifcrimcn honefti & turpis. Lthic habitus i'u- 

 peradditus clt intclleclui praLlico.non alitcr atquc iutcUigeiuia 

 fuperadditacft intellcdtui thcorctico. 



V I. Synterefs ita dtjfert a lcge naturty & a cofifcien- Sjmtfrffi» 

 tia , vt lex natura. compleRatur iLCaprinciVt:X luris S""^ »'-'- 

 communtsfyntercfisfthabitHitliorumpnnctptorttm, &. con- 

 & is cjtiidem nunfjuam erransiconfctentia dent^ueft j j""\ 

 habittts applicans legem naturs, ad certumfatlii per 

 modujn conchtfonisyVerum ita,vtfpe nurnero erret. 



LEx cft nornia facicndorum. Eftquc vcl non-fcripta,vcl fcri- 

 pta.if* tKn-fcrift» cft ipla kxnatut3?,quam Dcus omnnim 



L 4 hoajL 



