ininime nobis probatut.N^ain fcientla eft cognitio rei j)er cau- 

 lam proximam. At vero fnpiencia eft cognixio rei percaulam 

 primam. Itaque non rede f.npicntia dicitur habitus compoiitus 

 cx mcnte &: l'c;encia:ctli intcrira eft habitus compolltusexno- 

 titia principiorum & conclufionum. Quo pafto icicncia ctiam 

 efc habitus compo/itus. Poftrtmo lapieiitia ftriftiflime fumitur 

 pro habitu,qui vcrfatur circa prima, id ert,gcneralifl'una, princi- 

 pia,& ipforum ccnclufionc:.. Hoc niodo vna aliqua fcientiaab- 

 l"o!uciirima,omnlumque cxcclicnciirimi,(licicur fapicntia: vt eft 

 Mecaphy/ica. Et ab hoc habica homo dicicur ^jA«c7iip(^,& pj- 

 ?nh\®^,op:r.ii;!jU nmator. 



I I, S.ipienti£ firiiJiJfifne fumptitfexfunt attribHta- 

 vidclicct omniafctre \fcire dtjficilia;v€rfari in ac~ 

 cttrata dmonllrandi ratione j ■maximam habcre 

 aptitiidinem ad docendiim *, ejfe maxtme expeten- 

 dam ; omnibus deniquetrdcipere. 



PKinto fapiencix cft omnia fcire, non fingulatim & minuta- 

 tim , fca quantum ad primos fciendi fonces , id cft, prima 

 piincipia.Hxc cnim qui ccncc,dc rebus omnibus , tanquam ar- 

 chitecliis^iudicare potcft. Dixidifertc , non minutatim omnia 

 doceri in fapientu iila uobili : quia fi quis exiftimec, ic omnia 

 pofle fcirc ad infimas vfque fpccies , non ff»?"»? crit habendus, 

 lcd OT^ifii;. Fieri enim poccft,vt hoc pafto vllus morcalium 

 omniunf rerum confcquacur cognicionem.adeoque fiat mfLtpi- 

 fii<rs(p(^. Vnde vcccres So^-^hifti.qui omnia miuutacim fe fcire 

 profitebantur,idc6que nullam qmftionem , de quacunquc tan- 

 dcm re ca proponeretur, refpacbant , a Socrace & Platonc lunt 

 cxagitati ; Sc propter fucatam illom fapicntiam , quam illi fibi 

 axrogabant,nomcn fophiftaium , quod antca crat nonorificum, 

 contcmtui cft habitura. His cxaitis fucccflcrunt Grimmacici, 

 gui non theacralibus difputationibus , TtSophifta:, fed piiuatis 

 fcriptiouibus omnia fe fcirc proficcbantur. Hi Grammatici,vt 

 Plnto in AUll/ladc refcrt , longe diflimiles erant prifcis illis 

 Grammaticis , quibus cum Criticorum nomiiie atquc titulo 

 honorario concefla crat poteftas de omniumfcriptisiudicindi, 

 <Ju6d non modo in liceris humanioribus eflent doftifllmi , fed 

 in omnibu; philofophir panibus cum laude vcrfatifl^mi. Non 

 incptis illis Sophiftis & Grammacicis Cmilis eft fapien5:vtpote 

 qui dcbct omnia fcire , non fingulatim , fed quoad fieri poceft. 

 Potcfl: autem fieri, quancum ad primos fciendi fontes ; qu:t eft 

 primarum caufarum & principiorum coenitio. Secundum fa- 

 piencix atcributum eft fcire ea,qua: funt homini difHcilia.Hoc 

 (ibi fuinunt aftrologi quidam incpti , & m.igi. Verum hi non 

 pcofitencur hominidimciha,fcdimpofribilia &: incomprchcnfi- 

 bilia. Vcr.T autcm fapicncia: eft troHcrc prima principia ; quo- 

 tum cognitio non eft impoflSbilis,etfi eft omnium difficillima. 

 Tertio, lapiemia cft coca in accuraca dcmonftrandi r.uione:qua: 

 poficaeft in principiorumindependencia,peri"picuitatc,&; digni- 

 late.Arroganc quidcm fibi hanc laudem machemacici,qu6d na- 

 beanc nobiliirimas demonfttationes.Scd non ica eft: cum prin- 

 cipia mecaphyfica fiiic prima feu independencia.Cum indepcn- 

 dencia autem principiorum coniunifla cft rcrum nobilitas .r.a- 

 xima, & fumma cx naturi rei pcrfpicuicas. Slunrtum fapiencijc 

 «tribucum cft , maxiinam ad docendum hiberc apcicudiucmj 

 non quidem quantura addocendi moduin(lt3enimLogica m.v 

 Xim.im habct ad doccndum aptitudincm)fed quantum ad prin- 

 cipia cognicionis.Habcnt autcni principia,cx quibus docemus, 

 priorcm Scpociorem Iocum,qium modus doccndi. ^iinto, fa- 

 pientia cft maxime expctcnda: vcpote qua: cft rcrum aJciflima- 

 Rim &: gencraliflim.arum , put.a primorum priiicipiorum , qua: 

 func cognicu digniflima.S<'Arf«»j dcniquc fapicncia: .accribucum, 

 eft omn!buspra:cipcTc,non quidem tcgiminc ptaftico (id cnim 

 cft Politica: propriuin^fcicntiis fcil.modum imponcrc,iiIas de- 

 fcndcre , & ad commune bonum dirigerc)fcd tamen icginiinc 

 lhcorccico,quaE pnecpcio eft minimc omnium ncgociola. Hoc 

 auccm regimcn in eo cft , vc fapiencia reliquis difcipliais pra:- 

 fcribac fua fubiedta^ipfifquc tradac ptincipia communia. 



III. Sapientia ,fciemia , & prudentia acqmruntur 



n.ituraliter,vclfKpernat/iraliter. 



Nv^/«r«/iVfr /rc<7«/r»/».'«r duobusmodis.Nam ptoprio ftu. 

 dio poccft homo vcrfari circa res natuialcs,vcl fupcrna 

 turales.Et cum quidemphilofophic-c fcicnciae & prudcntia; di- 

 cuncurnacuralcs : thcologia.autcm dicitur fapicntia & piudcn- 

 tia fupcrnaturalis. SiiperTMtitraliter a-item etdcm acqUirnntur, 

 qaitenus infunduntur:quomodophilolbphia,infufacftSaloiTio- 

 monijthcologia Paulo. 



Hexilogis Cap. V. 



53 



C A P V T V. 



De ScientiA. 



PRjECEPTA. 

 ^.^ C I E N T 1 A cft habitus contemplatliius , quo 

 3^<juis inclinatur adaiTentiendum condufzoni- 



bus neccflariis per proprias fiue proximas caufas,noiT 

 autem pcr primas. 



Eius adiundla (ecfi non propria) duo funt.cuidcn- 

 tia & certitudo. 



Euidentia eft,qua conclufio cognofcitur clarc. 



Certitudo cft, quaconclufio cognofcicur finc du- 

 bitatione & foimidinc. 



R E 



G V L ^. 



quot mo* 

 dis dic»- 



tia fit fin» 

 gulaiiu? 



I- Scient ia efi cognitio & aElualis,& habitualis,eaqug Scientit 

 certa &etiidens,orta exprincipijs proximis. 



SCientia: vox accipicur latc & fttifte. Late fumic ur pro quo" 

 libet habitu intelkauali : quo fcnfu omnis difciplina poteft 

 appellari fcientia. StrlcTe aca^ituz pro co habitu,quem pcr de- 

 monftrationem pronrie diftam acquirimus : quomodo hic ac- 

 cipitur. Et hoc modo fcicntiaeft cognitio partim aftuahs.par- 

 tim habitualis.C(i|-»/Vro aBualii eft allenfus conclufionis : habi- 

 tualis eft habitus pcr aiftualcm cognitionem gcneracus. Com- 

 municer tamenfcientia; voc.ibulum (umitur procognitioneha- 

 bituali. Porro fcientia prefse fumpca cft cognitio ccrta , id eft, 

 talis,vt intelleiftus fiunitcr adhaercat alicui obie£Vo,abi'quc du- 

 bitatione & formidinc.Intelligc veram adhsfionem^qua intel- 

 leAus proptcr ipfam rci vcritatem , aut folid»m & firmam ra- 

 tionem,auc infallibilem vericacem adha:ret alicui obiedlo : non 

 autem apparentem, qua intellcdus rationem probabilcm habct 

 pro neccflaria , & ob eam firmiter adhsret fui opinioni falfs, 

 aut errori,ficut alius adhzret fcicntia'. Atque ob hanc certitu- 

 dinein,fcictia dicitur efTc affenfus «aiTOn-Twl^ k^ «.«•S""»»'!®-, 

 inconcujfui ^ immutabilit. Cxtetiim euidentiatribuiturfcicn- 

 tise^qua: l"upta firmain adhxfionem requirit claritatem luminis. 

 Ha:c autem euidentia inde eft,qu6d conclufiodcmonftreturper 

 caufam proximam ; qux fola dicitur parere fcientiam,& fatis- 

 facere qua:ftioni propter quid. Non igitur hic vcniendum eft 

 ad prima &c generaliflima principia , fcd enixe quxrenda funt 

 proxima illa,qui funt caula connexionis fubiefti & prardicati. 

 c. g. fi qua:ratur,cur homo fitrifibilis, caufa proxima petitur a 

 forma hominis, quae eft rationalitas. Forma quippe cft caufa 

 efficicns ptoprictatis : caufa,dico,efficiens pet emanationem, 



1 1. Scientia non efiftngularium corruptihilium, 

 ejuaten tufirigulariafunt. 



SCientia fype accipitur pro cognicione incuitiua:&: hoc mo- 

 do Dcus & angeli cognofcunt imgularia. Et talis corum no- 

 titia intuitiua perfcftiflimam habet rationem fciemia-. Nos 

 quoque mediis lenfibus habemus intuiiiuam notitiam flngula- 

 riuni : qux fecundiim latam acccptionem appellari poteli: lcien- 

 tia. Si vcro ftrifle i"umatur vocabulum fcicntia:,pio notitia dif- 

 curfiua , qux habetur per veram demonftraticncm , fingularia 

 func diftinde confidcranda.Ecenim lunt qua:dam fingulana /»• 

 corrupihilia, qua; ita funt fingularia,vt eminenter & pcrfedif- 

 fime obtineant perfcaionemlpecificam:vt Dcus,& angcii,item 

 foI,Iuna,tcrra,& fimilia,qux tlicuntur ^»«<f>)tfi, ideft , talia,vt 

 iis non dentur fimilia. Hxc fingularia dicuntur cfl"e firma fic- 

 mitate ncgatiua:quia cx fcfe non intereunt.Et dc his fingulari- 

 bus certum clt,habeti pofl"e fcicntiam.Alia funt fingularia ccr- 

 r«,W;^////i,qua: dicuntut»<«&"i^fa,& funt numero infinita : vc 

 Pctrus,Pauius,hic cquus,ha:c rola. Ha:c fingularia dicuntur fir- 

 nia firmicace affinmtiua : quia ad terapus calia funt. Et dc his 

 accipienda funt ifta theoremata : Scientia foliim ejfe foteft de 

 •vniuerfalihn.i.Scientiii eft eorum,quAfe aliter habere ne^uennf. 

 Scicntia ncn eft fngularium-.Scientia non eft infinitorum nume- 

 ro. Hotiun quippe fingulariimi dcfiiiitio perfefta non conftat 

 nobis , nec ipforura uroprictates a nobis perfcflc cognofcuntur. 

 Non itaque potell de illis habai fcieiitia difcurdua : vtpote 

 qua: folahabccur per dcfinitiqnem. Et hrc vera funt dc fingu- 

 laribus,vt fingulatia l'unt,diftinftapcrdifFercntias indiuidualcs. 

 Alias fi fing.uIariaconfidcrcntur,vti p.irticipant naturani fpeci- 

 ficam, potcft de illis cffe fcicncia. Nain fi dc fpccic pcr fc pri- 

 m6,& immcdiaccpotcft cffc fcientia,«ciam dc fingulanbus crit 

 per parcicip.it ionem & applicationcm ciuidem fcicntia: dc fpe- 

 cic,ad illa. Quia , fi de hominc dcmonfttatur,qu6d lit rifibilis, 

 ctiam probari potcftde Pctro , applicaodo eandcm. demonftca- 

 tioiiem ad iUura. 



III. Denttllo ente per accidens,vt ejt tale, 

 dari potcjt fctentia. 



EN> per accidens cft , quod componitur ci pluribus cntibus fcicnu»? 

 aiflu : vt album clfc & niuficumJEftquc quadmplcx.riimo 

 concretiim , qund tcfultai cx duobus naturalitcr concurrcr.cibiu 

 & vnitisjvc album & quantum.Et huius entis non datut fcicn- 

 tia, qu.ucnus talc cft. Alias concretorum potcft ertc lcientia,(t 

 abftraiflc confidcrcnturiquia tft eorundcm dcfinitio.atquc adco 

 dcmonftratio ; vc fi album & quantum fcotlmu coafiacremus. 



It» 



An rntis 

 jicr acci- 

 «ies dctiw 



