Hexilogix Cap. V 1 1 L 



lubicus?' 



Art quot 

 abfolua- 

 tur pjrti- 

 bui. 



Ars qno- 

 modo fc 

 babeat »d 

 fruden- 

 nam? 



Eloqufn- 

 ' tia qualis 

 I babiiai? 



nem bom mrfralis.haic aftionem boni »rtificiaIis.Neceire igitur 

 eft, v: triplex conrtituatur habitus pto numeto iftotuni piinci- 

 pioroin. Eit igiturttiplex intelligcntia.vidclicct theoictica,pri- 

 <n:ica,& poetica. Illa dicitut intclligentia fnTiplicitcr , ifta lyn- 

 tetefis , h;EC caret nomine, ideoque vocari potcft intelligcntia 

 poet;ca,fiue organicaiquia lefpicit illa principia,qua; occurrunt 

 in diiciplinis organicis, qu;e lic (licuntur,quia proponunt orga- 

 na iiue inftruiTienta,iiuc illa lint mentaiia iiue nianualia. Ncquc 

 hic moucmut illo,quod Su.irez habct,non opus cjTc , vt confti- 

 tuatut habituspro principiis artium organicarum,c6 quodMc- 

 taphyfica tradat inittumentorum Logicorum Sc runilium cau- 

 fas & radices. Nam ficuti praftica pnncipia pendent a thcorc- 

 ticis ; & nihilominusc§ habitus proprius principiorum prafti- 

 Corum,vidclicet fynterefis : ita & in poeticis fiue otganicis res 

 fe habet.Sanc queraadmodum ha;c pnncipia pta<ftica,qu3: fum- 

 ma funt in adlione boni : Honeftn funt facienda , Tnrpia funt 

 fugtend», conferuantur in iyntetcliiiic ifta poctica: Diciumde 

 omn!,eft quoque dicium de aLiquo,Pcfi'a causa fujjiciente iitaSu 

 poni lureffeciiif, conktaa.tw:in inte!leftupoctico;qui ^que cft ha- 

 Dituspoeticus,id eft,fine difcurfu,atque intcUigctia & iyntefefis. 



I I. eyfrs efi habitm dianoetkiti conclHjionum contin- 

 gentium , partim lilferaiium,partim meshanicarum. 



ARtis vocabulum accipitur late,vel fttidte. L^.^^.pio quali- 

 libet d!fciplina,vtiapudoratores& in quotidiano loquen- 

 di vfu.Scd ^c ftricle fuiTiitur,pro habitu cum redta ratione ef- 

 fcctiuo. InteUige effedioncm libctalcm, & mcchanicam : qua; 

 vtraquc cft organica : licet 's^t t^ax,^' cfteitio libcralis dica- 

 tur organica , vt quindoars diciturclTc habitus'vcl organicus, 

 puta Logica ; vel mechanicus,vt jtdificatotia. Tametii autcm 

 concluiiones artium philolophicatum & mcchanicatum pluri- 

 miim difFcrunt : non tamen diftinfti habitus prd illis confti- 

 tuuntur i quia concluiiones mcchanica: ad eunacm finem ten- 

 dunt,.id qucm hilolbphicjB,videlicct ad aruiiin», fuie effcftio- 

 nem , & vfum infttunicntotum. 



III. (u^rs quithbit duM habet parteJ,vnam docentem, 



alteram operantemfme vtentem. 



DOeens eft , quac cognitionem ipfius artis tradit : Operans, 

 qua: ex cognitione opeiatur. Eadem quoque ratione phi- 

 lofophia pradtica, atque adeo prudentia,diuiditut in docentem 

 & agentem. Doccns quidem continetut prarceptisi qua: lcgen- 

 do,cognitionem airequimur virtutuni & vitiorum,& vcritatem 

 docemur dc agendis bonis,& non agcndis malis : fed nondum 

 aliquid agimus,licet aptiorcs ad bene agcndumpcr eam adtio- 

 nem rcddaniui. Agens autem continctur ioia aitionc. 

 I V. iy€rs vY&fupponit vsl incluait prudentiam. 



Fleri fiquidem non poteft , vt infttumenta artis poilint lite 

 app!icati,nifi habita latione ciicumftantiarum. Non tamen 

 idco nic habitus debet d'ci habitus mixtus ex prudcntia & artc, 

 ficut Kecketmannus de Rhetorica fiuc poriiis Oratoria lcribit: 

 quia aliud e.ft includere eflcntialitei, aliud ratione circumftan- 

 tiaruiTi. Pofteriori modo ars includitpiudeiitiairi,quxprimari6 

 & pratcipue verlatur circa actus internos , fecundaiio ciica ex- 

 teinos , quatcnus videlicet hi cx illis promanant. 

 V. Eloquentia eft habitKS conclufonum poeticarum, 

 qnatenm illarum ope reliijui habitns omnes 

 in luccm dcbent proferri. 



NAm finis ftudiotum noftrorum eft partim (ruvtir<,hoc eft, 

 cognitio rerum ; partim J^ia/«^i{ t(fi!wtfJLii.ii, id cft, fa- 

 cultas bcne proferendi fenla animi. IUa eft haius fundamen- 

 tum ; ha;c , illius ornamcntum. 



c A p V T V 1 1 r. 



De hfihltihm contingentihui ;puta opinione,fde 

 humana , dithitatione , ^fujpicione. 



PRitCEP TA. 



^^^VcvsQVE fuerunt habirus acquifiti neccfTarij: 

 §^^ fequuntur contingcntes , qui ita funt vcri , vc 

 faUi elfe polJint : vnde dtcifolet , cjuod tllu non repu- 

 gnct Jubrjfe falfum. Dicuntur vulgo habitus imper- 

 fefti. Tales funt quatuor : Opinio , Fidcs humana, 

 Dubftatio & Sufpicio:^ cjuibpu opinto & fidcsfunt ha- 

 bitus determinati;dubitatio &fuJpicio, tndctcrminati. 



Opinio eft habitns , quo quis inclinatur ad allcn- 

 fum aHcuius propolitionis non nccciraris , pcr me- 

 diam probabile , aut fine illo. 



Fides humana eft.qua quis inclinatur ad aflcnticn- 

 dum authotitati fiue teftimonio humano. Dicttur 

 humana , ad dijferentiam dtuina , ^ua inclinamHT ad 

 ttjfentiendum firmitcr tefiimonio dituno. 



5? 



Opinio 

 quid .«{ 

 quoiu. 

 plcx5 



An opinio 

 & lcicntia 

 ponint cf- 

 fc liaiulS 



Dubitatio eft, qua quis inchnatur ad airenfum in- 

 determinatum,fuie pendalum,ah'cuius propofitionis. 



Sulpicio ell,qua quis inclinatur ad alfcnfum indc- 

 terminatum,fiue pendulum , circa fadtum vel quali- 

 tacem alicuius perfons. 



R E G V L .«. 



I. Opinio cfi ajfcnfiu pendulus,nitens rationeprobabili^ 

 vel propojitionis co.vtingenti claritate. 



ETfi opinio non fit allcnfus ccitus & immobilis : refte ta- 

 mcn appcll.itur liabitu.. Nam opinio cft vel infirma , vcl 

 firma. Illa eftdilpofitio iiue habitu; inchoatus ; ifta eft habjtus 

 fttiae diftus , qui eft qualitas difficilc irobilis a fubiedo. Eft 

 autcm opinio,{iue conlideretur vt difpofitio,fiuc vt habitus,vcl 

 mediat.i,vc! immediata. Mediata cft,qu.ie nititur mcdio proba- 

 bili:vt,Luna pallet. Eigo bteui pluct. Immediata eft,qus nititut 

 euidcntia tciminoium in ptopoiitione probabili : quaiis cft al- 

 fcnfus huius ptopofitioiiis,OOT«K mater diligit Uberos, Ncuerca 

 cdit liberos mariti. Huiuimcdi cn m picpofitiones contiDicn- 

 tcs ita Ibnt compatatx , vt auditis & cxpofitis terminis, aifcn- 

 tiamut. Hic obitci nota opinioncs pefioialcs , fiue rcrcbrinas, 

 eiTc peiiculofas ; opiniones communes non itcm. Illa: fuiit in 

 ccrebroalicuius nacxiiftx cojnmuni calcuio rcccptx. Dc vtnf- 

 que verum ell illud : Opinio pertinax 'uim facit veritati. 

 I I. Oftniojimul cfie potcfi cum fcientia de eadem rcy 

 vel in eodcm tntclUEht , vel in diuerfis. 



IN eodem intelleHu : vt cum Geometrahabet fcientiam de li- 

 nea,& fimul habet opinioncm dc diftiniftionc cius a fcicntia, 

 id eft , ciim cpinatui, fcicntiani illam efTe fcientiam. Scd caue 

 hoc accipiasde aflenlu.l icri enimnonpoteft,vt opinio & fcicn- 

 tia iiinul fint fecundiun .idtus fiue aflcnfus:quia airenius fcicn- 

 tix eft dctetminatus ,op"nionis indctcrminatus : qux duo iunt 

 contraria. Intetim opinio & fcicnti.i pcfiunt cfTe iimul fccun- 

 dum habitus , itajit idcm homo polnt fimul h.ibeic h.ibitum 

 opinionis& fciemixde eadem conclufionc. In diuerfis inteUe- 

 Bibus : vtciim aliquis hahct afTcnfum alicuiusccnc^ulionis pcr 

 veram demonltraticnem , quam altei dcducit ex iildem , vcl 

 etiam in aliis ptincipiis , pet lyllogifmum piob.ibi!cm. Ita ali- 

 quis hanc piopolitioncm,Hc/»o ejl animal rifihile , fcirc poteft 

 pct demonftiationem:alius vcio potcil cpinari hocua clle.Sed 

 tum opinio non cft ex partc propoiitionis l;ue obiefti , led cr 

 parte intelligentis,& medi; aiTcntiendi. Vnde porro patct,an & 

 quomodo opmio poflit elTe rerum neceflatiaium : fcil. imbc- 

 ciUitate concipientis. 



III- Formtdo virtualii , fiue radicalii , pertinet ad Formido 

 ejfentiam opinionis & fidei humantt : acluaits 

 verh , vtricjue cfi accidentalis. 



FOimido hic eft timor, ne faifa fit pais,cui alTentitur intel- 

 lcftus,aut veia oppolita.Ioimido ifta eft duplcx ; vidclicet 

 iiirtualiSfieu radicalis,qua quis potcft timctc,ne conttarium fit 

 vetum vc! falfum: & aciualis.c^wi quis ipfo aitu tirret, nc cp- 

 pofitapats fit vcta,aut falia i!la,cui inte'le£tus alTcntitur. Ptior 

 illa cft intiinfeca opinioni, vt & fidci humanx ; poftcrior non 

 itcm. Mu ti iiquidcm ita opiaantur.vt nonambigantdc re ilia, 

 qux probabilitcr tenetui. Sic in vnmer.a philoiophia peimul- 

 tx lunt opiniones , communifcrmc totms lcholx con.enlu ap- 

 probatx, quas fequimut abfque vlla fcrniidine actuaii. Hi« ta- 

 men opinionibus intrinlcca eit formido vutualis : qiiiacx par- 

 tc medij airenticndi ncn tcpugn.at lubcflclallijm Qux cum ita 

 iint,opinio eit alfcnlu'; piobahilis fiue debilis^ic cuius veritatc 

 timctutjvcl timeii potclliquiafic ei adhxrct intC!'cdtis,vt fun- 

 damcntnm, proptcr quod ci adhxret , quod tftaut vertas ipfa 

 pcr le piob.ibilis , aut ratio pcr quam deducit ccncluiicixm cx 

 pr.TniiflTis, non fit oninino iolidum & firnu;iTi,fcd oucd cx pto- 

 ptia natura dcficcre potelt, & alitcr fc habcrc. 



I V. Fides htimana cfi Vehemens cjuddam opinio. 



SIc Ariftoteles pronuntiat .\. topic.eap.') . loc.6o.iy fii. lidcs 

 liquidcm humana innititut authotit.ni& quidcm ita,vt in- 

 tcUcftiis adhxicfcat firmitcr propofitioni probabili. 

 V- Dubitatio cfi retentio r.nionis ex obice. 



DVbitatio cft , ciim hxrcmus ob contrariatum rationum 

 xqualitatciTi,quia lunt pana lationum momcnta,ex nolfia pi,.^; 

 opinione. Viuk diciturcflc (u'pcnfio lcu cohibitio afTcnlionis 

 ptoptcr xquilibrium contrariarum r.itior.um ; vel, vt Afiflotc- 

 lcs loquitui I. Top. citp.f. proptei iffiV^' x ftVcwTi»» >oj« jkS». 

 Dubitatio fiquidcm cft prohibitio p.ogicfncuis ad intclligcn- 

 dum, cum motu difquifitionis. Hx:et ig tuf circa id.quod oc- 

 cutiit, nec tt.mfmittit ; fcd ita hxrct.vt circumucrlctur , qux- 

 r.itquc aliquando veritarcni , aliquando cau'as iiitcllcrtionis. 

 Duplici crgo modo hic alFcitus eft .nnimus , lufpcnlus videhcct 

 6c quafi ft»Ti'w(]©- , & jropcnfus. Hinc phi'oi'o)'hu'. ait : ^ul 

 dubitat.vinSio eft fimilu.iiih''] jaf » aJ^voKt.Citcriim dubita- 

 tio cft vtilisvcl iiuitilis. Tiihitatio 'Viiin eft,c:uando dc iis du- 

 bitatut , qux lunt lupta nolttam polita lcicnuara. Dc hac avt 



pWilofo 



quui , Sc 



quoiu- 



plex5 



Fides hu- 



mana 



quiii? 



Diibicatio 

 quid,& 



