Technologi^ Cap.I I. & 1 1 L 



ordine di- 

 Jciplinz 

 lint in- 

 UcnC2i> 



Otio na- 

 tiira inter 

 difcipli- 

 tus. 



Ordo di- 

 f nitatis 

 inter di- 

 fciplinas. 



Ordo do- 

 firinx in 

 difcipli- 

 nis. 



C A P V T II. 



De ordine difcijilinarum. 



P R-« C E P TA. 



S^^ R D o difciplinarum cft inuentionis , naturs, 

 g^jg dignitatiSjVcl dodrinac. 



Ordo inuentionis cft,quo difciplinse, quo gcnera- 

 liorcSjCo pofteriori loco lunt inuentje. 



Ordo natura: eft,qu6 difcipiinac, quo fimpliciorcs 

 & gencralioresjco funtpriores natura. 



Ordo dignitatis eft,quo difciplini jquodigniora 

 liabent fubieda & fines,c6 func ptiores,id cft,exccl- 

 lentiorcs. 



Ordododlrin^jfcu cognitionisjcftrcl acciirat?,vel 

 melioris do^^trin^. Ille cft idcm cum ordine naturae: 

 hic accommodatus eft ordinario captui difccntium. 



R E G V L ^. 



I. Ordo inuenttonis in difciplinis efi fere fortttitttf. 



RAciohuius regula;eft,quia inuentoresdiiciplinarumdiucr- 

 fo ceinporc vixerunt,& occafionibus variis fe ofterentibus, 

 D E I libero duiftu & aulpiciis ,ha:c velilU inuenerunt. Itaque 

 hunc ordinem oportet diftere ex Chronologia.Illam itaquc in- 

 fra confule.Hoc tamen certum eft, difciplinas gencraliorcs po- 

 fterioriloco inuencas clfe^quiahajc eft natura inuentionis, vt « 

 fmgularibus colligantur generalia. 



1 1. Ordo naturit vn dtfciplinis eft innartahilis. 



ITa enim comparatum eft,vc ea,qux nacuram habcnc,fint im- 

 mutabilia.Itaque ordo naturx,vt inomnibus rebus,fic quoquc 

 in dilciplinis variare non poteft. Perpetua vero hic lexobtuict: 

 &uo quidfimpUcins.eo efl pritts ruitura.QMm cynofuram (i quis 

 habeat ante oculos, facile potelt perfpicerc qu« difciplini na- 

 turafint priorcs vel pofteriores. 

 III. Dignttas difciplinaritm colligititr a/hbie^o &fine. 



ETfi enim dignitas etiam folet colligi a causa cfficiente,ma- 

 reria,forma,effe<ftis,& adiunftis : tamen ifta duo in primis 

 attcnduntur in difcip!inisi& quidem ita attcnduntur,vt vcl fin- 

 guIa,TeI vtraquc veniant in confiderationcm. Sic v.g.theologia 

 eft omniumdifciplinarum praiftantiflima , quia habet pra:ftan- 

 ti(ruTiumfubreiftum,quod cft Devs ; & pracftanciflimum finem, 

 qui cft.monftrarc viam perueniendi ad fruicioncm Dri. 

 I V, Ordo accitrata,& melioris doSrtn^ procedit 

 vijs diuerfis, non vero adnerfis. 



NAm in ordineaccuracjc Ao&nnx prxmictunturillie difci- 

 plinK.qua: funt fimpIiciores:in ordine doclrinx meliores 

 praimittunrur iJla:difciplina:,qua'funtfaciliores.FaciIitasaucem 

 ifta duobus modis zftimatur : in genere,& in fpccie. Ibi captus 

 ingenij humani confideracur quantum ad fpeciem:hic, quantum 

 ad indiuiduum & tcmperamentum.Fit cnimfarpenumerovc or- 

 dodoftrinx mclioris inthefi cedat ordini mclioris doftrinz in 

 hvpothefijquatenus videl.haec & illa ingenia iunt magis auc mi- 

 rus capacia. Sed plura de ordinc difciplinaruin pcte ex c«f .4. 

 huitu Technologit. 



Capvt III. 

 J>egenerAlibui dittifionibus difciplinarum. 



PRvECEPTA. 



Eneralis diuifio difciplinarum cftmultipicx.. 

 ^ Eft cnim difciplina 



Intcrna.vel cxterna;feu,habitualis,vcl fyftcma- 

 Ula cft habitus intcUedtualis , homincm pcrfi- 

 ciens , & aptum reddcns ad artificiose contcmplan- 

 dum.TcI agendum : hic cft fyftema methodicum,de 

 re aliqua fcibili rtilique,ad crudicndum &c pcrhcien- 

 dum homincm. 



I I. Archctypa,yelcdlypa.Illa cft ciufabuius-,hxc 

 illius eftcdu/im. 



III. Architcftonica,vcI fubdita.llla impcrat huic: 

 haec illiancillatur, vndc & ancillaris dicituCjitcinque 



t/V>)f«77Jll). 



I Vi Subaltcrnans,vel fubalternata.llla probat ali- 

 quid huiusihaec ab illa fumit aliquid probatum. 



V. Pura,fiue finccra,vcl mixta,qux & mcdia. lUa 

 habet fubicdum vnius catcgorii-.hxc duarum. 

 Tom.I, 



61 



VI. Proprie.vcl impropriedifla. lUaeftfyftema 

 difciplins^hsc eft vcl pars vnius alicaius fyftematis, 

 vel farrago cx variis fyftematibus. 



VII. Acroaniatica , vel cxoterica. Illacftfubli- 

 mioris indaginis:hajc vulgaris dodriny. 



VIII. SimplcXjVel compofita.Ifta cft totalis.ve! 

 partialis. Totalis cft integtura fyftema : partialiscft 

 pars fyftcmatis. Compofita conftat ex parciculis va- 

 riarum difcipiinarum. 



I X. Obiedliua,vcl direftiua. Illa occupatur circa 

 notioncs primas, fiucrcsipfas:hacccirca voces,& no- 

 tioncs fccundas. 



X. Mcnfiuans,vcl mcnfurata.lUa cft aliarumnor- 

 ma : hxc ab aliis accipit normam. 



X I. Accurata, vel conieduralis. Illa nititur prin- 

 cipiis certis,vndc & c7nrH/u«i'ut) dicitur : ha;c nititur 

 principiis probabilibus , & TnyariKii appcUarur. ' 



X 1 1. Realis,vel inftrumcntalis.Ula vcrfatur drci 

 ipfas res : hic circa organa reruiTi. 



XIII. Gencialis, vcl fpccialis. llla tradic regulais 

 gencralcs,quibus multae alise vtuntur: h.TC,proprias. 



XIV. Theorerica,pra6lica,vel poerica , feu,con- 

 templatiua,aftiua, vcl fa<a:iua:fcu,contcmplatrix(aut 

 fpccuIatrix)operatrix,vcl effcftrix. IUa tradit cogni- 

 tionem veri:irta , adionem boni moralis : hajc , effe- 

 dlionemboni artificialis. 



X V. Doccns,vcl vtcns.Illa tradit pr«cepta : haec 

 vfum prxccptorum oftcndit. 



XVl. Naturalis, vclfupernaturalis. Illa difcitur 

 ab hominc , vt cft homo : hic dticitur ab hominc,vc 

 eft Chriftianus. 



R E G V L yE. 



I. Dittijiones generales difctpltnarum mirifice illu- 

 ftrant JingularHm nattiram& vftim. 



NKm quia funt generaleSjpoiTunt & debent fingulis appli- 

 caii.e.g.Logicacll difciplina diredliua,poetica;&c,Appli- 

 cantur aucem vel copuIaciue,vcI difiuniftiuc. CopuUtiu^cituti- 

 nus omnis difciplina cfteiterna &interna,archetypa & ectypa, 

 &.c.DifiunBlui,le\i altcrnatiueiquatenus ha;c vel illa difciplina 

 eft architedonica, tcI fubditaitheoretica,praftica,veI poecica, 

 &c. 



1 1. Omnis difciplina efl interna,& externa. 



RAtio eft,quia omnis difciplina confidcraturvel vc habitus 

 in mencc.vcl vt fyftcma cxtra mcntcm.Itaque ha:cnon cft 

 difttibutio generis in fpecies,fed fubicfti ex fuis adiunclis. 

 III. Omnis difciplina eft archetypa & e£lypa. 



NAm aut habitualis dilciplina cft archetypum difciplina: 

 fyftematica?, aut contra difciplina fyftcniatica cft arche- 

 typum difciplina:habitualis.lca v.gLogica habicualis inmence 

 Ariftoceliseft archetypa. Logica , quam chartis mandauit,cft 

 edtypa : led eadem cft archetypa , quatenus peperit Loglcam 

 edypam habitualem in mentc difcipulormn. 



I V. Dtfcipltnd ar£iite£ionic£fitnt , quA pr<sditx/itnt 

 imperto theoretico,velpra6Hco,vcl poetico. 



IMperium thcorcticum elt folius Mctaphyfica: : impcrium 

 prailicum cft Politica: , & Thcologix : imperium poccicum 

 cil Logica: , quatcjius illa non quidcni rebus ipfis impcrac , fed 

 mcnti noitr^ oftendit norinas,quibus illafe fubiiciat. 



V. Difciplt/ia vna & eadem cft gencralfs,& ftfecia/it. 



NAm vt in hac Encyclopidia videic cft,omncs & finguli 

 dilciplina: diuiduntur iii partcm gcneialcm, &fpcciakni: 

 quia ncmpc fubicftum & fincm fuum cxplicanc parcim in ge- 

 "nere,partim in fpccie. Etfl vcro rcs ita fc habet:tamcn quxd.iin 

 difciplina: rcfpcdlu aliarum rcftc dicuntur gcncralcs.c.g.Mcca- 

 phyfici cft gencra!is,rcliqua: func Ipccialcs , fi venianc in com- 

 parationcm cum Metaphyfica.Sic Fthica cft gcncralis rcfpcdu 

 OEconoinica: & Politica". 



V I. Ntilla difctplma proprie diBa potcft ejfe 



theoretica , &praUica , fivocabttla ifta 



prefse atcipiantur\fectts,ft late. 



RAtio prioris partis c(l,quia thcoiia &ptaxishocinodo di- 

 rtinguunttnr (ptcic.Iam vcro omnisdiiciplinapropriedifta 

 cft vna (pccic. Itaquc difciplina chebrccica cltpure thcorcticai 

 & pradica eft puie praclica. Ratio poftcrioris partis cft , quu 

 thcoria& praxis hoc modo non diftinguuntur Ipecie , fcd t.^n- 

 tum gmdu. Nam omnis difciplinaconllat th6oria,id cfl,co'gni- 

 tionc ptxccpcotum ; &praxi,hoc cft, vfu prxccptohun. irft<«ic 



Diui(io- 

 neslgene- 

 nlcs dl- 



fciplinaru 

 quam finc 

 viilcj ? 



Dircipli- 

 na e.idem 

 elt inter- 

 na ,&eii- 

 icrna. 

 Difcipli- 

 na eaden 

 eft arche- 

 typa , & 

 eSypa. 



Dircipli- 

 nx archi- 

 teSonicK 

 quz? 

 f 



Difcipli- 

 na eadcm 

 eft gcne- 

 ralis , & 

 rpcculis. 



An vna & 



cadcm di- 

 fcrplina 

 portrt clTe 



tlieorcti- 

 C.1, &: pra* 

 flic«{ 



