6z 



Encyclopjedi^ Lib. I. 



\ioc fcnfa omnis dirciplini eft tlicorica , & praftica. It hint 

 quoque omnis dilciplina efl doccns & vtcnf. Quod attincr ad 

 leliqois diuifiones genetaleSjiUse in icquentibus cxphcantur. 



C A P V T IV. 



De ordine difciplinarunt. 



PKyECEPTA. 

 I EcHNoioGiA (pccialis explicat dc numero di- 

 ^lgj fciplinarum. 



Numerus illc confidcratur rationc funJamcnti, & 

 difFerentiac. 



Fundamentum eft in fummis generibus n ronoS, 

 id efl,illiu5, qaod menre noftra compvehendi potcfti 

 itemqi a fummis generibus imperfedionis humanae. 



DifFerentia huius numcri cft eiufmodi: 



Dilciphna efthomogenca,vcl hetcrogenca. 



Difciplina homogenca cft; vniusobiecli, fiue ma- 

 teria?. 



EftquetocalisjVel partlahs. 



Difciphna totalis , feu proprie dida , cft intcgrum 

 fyftcma praeccpcorum homogencorum. 



Eftque hberahs,vel iUibcralis. 



Difciplina hberalis eft , qua: hominem vece do- 

 dlum &liceratum reddit. 



Eftquc inferior,velfuperIor. 



Difciplina inferior cft,qua: infernitfuperiori. 



Eftque philologica,vel philofophica. 



Difciplina philologica eft fyftema tradens inftru- 

 menca philofophiae,thcologi£,iurifprudcncia: & me- 

 dicinae. 



Eftque pura,vcl media. 



Difciplina philologica pura eft , qua: vel oratio- 

 nem , vel rarionem tantum dirigit. Ibi funt Lexica^ 

 GrammAtica,^ Rhetorica.-hic eft Logica. 



Difciplina philologica media, fiuc mixta, eft, quz 

 orarionem & lationem fimul dirigit : vt Oratoria, 8c 

 Poetica. 



Difciplina philofophica eft fyftema traden; res 

 eiufmodi , quaium cognicio reddic homincm philo- 

 fcphum. ,■ '■- 



Eftqnetheoretica,vcl pradtica. 



Difciplina philofophica cheoreticaeft , qaae mon- 

 ftrat naturalemcognicioncm veri. 



Eftquc generalis,vcl fpecialis.Illa eft Metaphyfica: 

 hn^c eft fubftantijEjVc Pnetmatica, &c Phyjica\sc\ ac- 

 cidcnris,vt Mathematica. 



Machcmatica eft pura , vel mcdia. Illa cantum eft 

 mathemacica , vt Arithmetica,^ Geometria : hic eft 

 partim mathematica , partim phyfica 5 eftque alia 

 quanritatis & cotporis , vt Cofinographia , Franomc' 

 tria,& G:ographta:2.\h qualitacisi<»:corporis,vc Optt- 

 ca,& Mujica. 



Difciplina philofophica praftica eft,qua: monftrat 

 a6tionem boni moralis. 



Eftque gencralis, vt Ethica:vel fpecialis,vc OEco- 

 7Jomica,Politica,& Scholaftica. 



Difciplina fuperiorcftjqii^principatufibi vedicat. 



Eftque diuina, vt Tneologiii j vel humana,vt Jurif- 

 prtidefitia,& Medicina. 



Difciphna illiberalis eft , qua: homincm verc lice- 

 ratum non rcddit. 



Difciplina parcialis, feu impropric di<5ta,eft inccgri 

 alicuius fyftcmatis pars : vt Anthropohgia eft pars 

 Phyfices. 



Difciplina hetcrogenca eft, qua» compilatfua prz- 



ccpra ex variis difciplinis homogcncis 



Eftque propric, vcl improprie dida. llla c{[M;ie- 

 honica,Hiftorica,Chromlogia,& Architetlonica : hic 

 ?ft Paradoxologia,Gnomologia,&q^ , 



R E G V L j€. 



I, Difciplfnarnm numerits cft definittu. 



QVia rcibilia lunt linita ; itemquc modus lcicndi , necefTe 

 qaoquc cft, vt fit dcfinitus nominc fcicntiarum^fiue diici- 

 pluwnim. Quod autem aries mcchanicx dicuntuv infinita; , id 

 non «wAas , Itd >(gt\ii 1i c(t accipicndum. Idem iudicium cft dc 

 infinitis farr,iginibus,fcu Quodlibctis difciplinarum. 



II. Vnus tdemc^ue homo poteft fe eccupare coenittone 



variarum dtfctpltnarum. 



PRimo cnim funt ingenia quaedam iubtilia,ignea,hetoica,&c. 

 qu.r finc vUo ncgotio v.irias diiciplinasaddifcunt: id quod 

 vulganbus,terreis,tardis,&c.in<;eniis non cft datum.Deindc vo- 

 catio, feuoificium ; fa-pcnumtio rcquirit cogmtioncm Sc vfum 

 piurium,^cl p..ucioruni difciplinarum. 



III . JVumerns difcipltnarum debet effe addiquatus rebtu 

 difcendis;itemcjue fananddi imperfEiiom homints. 



Dlfcipiina: nomen habcnt a diiccndo.Itaque numerus ipfa- 

 lum debet conftitui ex varictate rerum dilccndarum.Q_ua 

 quidcm in'rc multumeft fitum.Quemadmodum cnimin tcpubl. 

 bcnc conftituta multum rcfert , vt limites agrorum , totiulque 

 piouinciijfiue tcrrirorij.reftc conftituantutiita intcrcftreipubl, 

 iitciaria;,vt difciplinx, iilarumquc fincs tite hcrcifcantur,vt ita 

 dicam.Hicautem^;-/OT/j /excii^yt numcrus difciplinarumncque 

 fit innumerus,neque concifus & iufto bicuior , lcd ad2Equet,at- 

 quc exhauriat ipliis res fcibiies,iuxtarcgulam:S«VnW^/>^fl»/^«y, 

 •vt res «/yijiTnrw^ Ti'fiyctl),a(!iell tk v^^^/^si^.Secuniia lex cft, 

 ne res mukipliccntur fecundum vcrba. Sa:penumero enimvfu- 

 ucnit, vt vna eademquc ics,atque adcb etiam dilciplina,duobus; 

 vel pluribusinfigniatur nomin)bus.c.g.Metaphyfica,Prima phi- 

 lofophia:Phyfica,Phyfiologia:Optica,Perfpeaiua:Politica,l'hi- 

 lofophia moralis Scc.Tertia l(x cft,ne partes difciplinarum ha- 

 heantur pro pcculiaribus , & proprie duHis difciplinis.c.g. Sta- 

 cheiologia cftpars Phyfica:;Arctologia,pats 'i.i\i\cx.6luartalex 

 eft,vt f arragincs difcipiinarum non contundantur cum ipfis di- 

 fciplinis. Cxterum iumma gencra 5 »«>i5 lunt tria : videlicet, 

 Jfiiie^Ta 3r£j;Km,<S Tnioiw, id cft,entia cadcntia lub contcmpla- 

 nem,adlioncm,& cfFcilionem.Rurfus rajfwfnla^ v^Auiunz 

 naturalia,vcl (upernaturalia; t« ■Bai-nla, iunt libcralia,vel iltibe- 

 ralia.Et hxc omnia vel fingula,vcl coniunfta traftantur. Hinc 

 itaque iumnia gcncradilciplinarumiumuntur.Deinde numcrus 

 difciplinarum ita dcbet fubduci,vt habeatur ratio impcrfeaio- 

 nis hominis. Sunt cnim inucnts dilciplini , vt ianentmorbos 

 mcntis & corporis:(iue,vt iplum 3;dificcnt. Quot itaque modis 

 homo eft fanabilii,vt ita dicam,feu xdific,ibiiis,tot debent eir& 

 gcnera dUiipliuaruin. Laborat aurem homo triplici morbo,vi- 

 del.ignorantia mentis,malitia volunt.xtis ,&imperitiafiueiner- 

 tia nientis,lingux,raanus &c.Illam expellit ciwnni ; iftam ^^,- 

 yr.ais; hanc, ^tMtt/^n^ t^fi.lwtiLilix.ii. Onincs itaque diiciplinx acl 

 jfta tria iiimma gcnera polliint rcduci. 



I V. Phtlologia & philofophta duobus modii 

 pojfunt dcjiniri. 



PRimo confiderantur ab(blutc,in leleiatque hac xmontFhl- 

 lologia cft lyitcma artium iiberalium,qux certis mftrumen- 

 tis excolunt orationem & rationcm : Phihfofhia cil (yftema 

 lcicutiaruni & prudcntiarum; quas lumine naturx homo potcft 

 aiTequi.Dcinde confiderantur relatc , quatenus inleruiunt tribus 

 fuperionbus facultatibusj atque hoc modo Fhilclo^ia cft fyfte- 

 ma inftrumcntorum libcralium , quibus vtuntur trcs fuperiorcs 

 facultatcs ; Philofiphia eft lyftema icicntiatum & prudentiarum, 

 qux prxparant animumad tres iuperiorcs facultatcs. 

 V . Philologia niinc oppomtnr philojophi^ , nunc 

 eft tpjtus pars. ..^^^i.V' 



HOc eft,quod Schoiafticis tcrminis.it?;enuntiatur:Philolo- 

 gia & philolophia iumuntur bppofite,vel compofite. ot- 

 fofiti, quatenus ad tria ifta fumma gencra & quali capita,Phi- 

 iologiam,Philofophiam,& Thcologiam,omnes difciplinx libc- 

 rales releruntur. Compofite ; quatcnus philofophia diuiditur in 

 thcorcticam,pradlicam,& poiiticaivi , fiuc organicam. Ita cnim 

 Philologia clipars philoibphisc;quia nempc philolophia pocti- 

 ca eft ipfiilima Philologia. ' . 



V I. Philologta voxfumitur late,vcljirine. 



PHilolo^ia lati iiinita eft ftudium,feuamor literaruin.S/Wii7f 

 cft vc! pcritia ahtiquitatis; vcl ftudium feuainor loqucndi, 

 auc diircrendi. Priori fignificatu Pbilologia compleftitur co- 

 gnitionem linguatum, & dilciplinarum qux circa r Aojj» vet- 

 iantur , & deniquc nocitiam antiquitatis. Eft , inquam,l'yftcma 

 omniiim artium,qui viam muniunc ad arccm Phiiolbphis. Sic 

 accipirur apud Mar:ianum CapcUam Ub.x.de nuptiji Philoiogie.; 

 vbi fingit 1'hilologiam nubere Mercurio. Eodem fignific.itu 

 Athc|us celcbcrrimus Crammaticus diiftus cft rhilologus,S«(f- 

 tonio tcftc in lib de viris iltnftrib. Ita Plutarchw in LncuUo3.it, 

 Lucullum ibluum «^0/«^«» roij (p(AoA«j3i«. 'Er in vitd Cicero- 

 riis,^ apud AthentKm /;'/'. 5 .eadcm eft uotio huius vocis.Dcin- 

 dc Philologia ftrifte e(t idem , quod inueftigatio antiquitatis, 

 Jta iumitur aptfd Senecam lib.de rmrte Claudij; (T '^iftol. 107., 



item 



An fint 

 infinicc 

 difcipli- 



An homo 

 debeat 

 occupari 

 circ» va- 

 TJas difci- 

 plinas ? 



Qiiomodo 

 niimcrus 

 diicTpli- 

 narij po- 

 teft ic&i 

 conlikui^ 



Definftio 



philolo- 

 gi?& Fhi 

 lofopliijt.. 



Plilloro- 

 f;i.i &phi- 

 lofophij 

 intcr fc 

 conteruu- 

 tu.'. 



Philok- 

 gii vo« 

 cxplicaca. 



