Technologi^ Cap.IV. 



6i 



Ambigu!- 

 ta,s vvcis 



phu qus 



6tS 



tes philo 

 laphiz) 



kem apiitl Fhotlum in Biiliothecd.lta ergo Philologi appellan- 

 tui,qui hcdic dicuntur ^nticjuarij . Dennjue itcruni ftride fu- 

 mitur hxc vox,pro comprehcniioncartium liberalium,qui-ver- 

 fantur circa aJjj» ts&1>c£^>(si ^ i*.2^'5s1i>». CJjJae notio in hac 

 Encyclopa'dia attenditur. 



VII. PhilofophU vocahuhmfumitnrgef^e raliter, 



& Jpectaltter. 



IN omni lcgitima tra£latione fores pandit explicatio vocis,& 

 nominatini libeta tio ipfius ab ambiguitatc. Tollamus itaquc 

 ambiguitatcm huius vocis , qux eft f^gixt^ ck x <r»»s(;^;5; Ai- 

 jjj^*». Principio autem philolbphia; vocabuium fumitur 

 generaliter,&i quidem vcl latiflinic,vcl nimus hte.Latijfiini pro 

 omni cruditione & doArina , qux in animum hominis cadere 

 potcrt. Et hoc modo fub le compkftitur omnes hcultarcs , vti 

 vocant,& cx Cicerone %.offic.(\c nnitur : Philofophia eft diuina- 

 xum humanarumque rcrum fcientia,earumc[uc caul'arum,quibus 

 hires contincntur.Confcr cundcm ii,.de crMore,f^i .de le^ibut. 

 Sub h.ic lati.lima fignificatione contincntur artes ipfx mccha- 

 nica',faltcm digniorcs & puriores. Itaque hac rationephiloib- 

 phia & cncyclopardia fuiit fynonyma.Dc ifta latifllmaacccptio- 

 ne loquitur Anftotcles \ .Metafh.c.i .(iwmAo ait,omncs artium 

 inuentores cffc ffsjKSjfme fapicntcs , ctiamfiattcs illa: fint ma- 

 nuarix:quij ncnipe inucntorcsattiumiftarumigncaquadamin- 

 genij vi pra- aliis hominibusfuerunt prxditi, qua caufas rerum 

 indagarunt : quod ell philoiophi. Atquc huc ctiam pcnincnt 

 quinque illx propriecates , gloriofa: prorfus & honorific«,quas 

 ^ot fint Ariftoteles paflim tribuit philoibpho. Propvictates ifi* funt : 

 propricta- i_Q„„la fdre, accurate lcilicct,&: plcnc.quoad ciiis ficri potefl-. 

 l.PoJfedocere res iUiu,quaf fcit.Siamim quippc lcicntis c(l,pofle 

 doccrc. 3 . Omnia fcire ^ docere ttmffi iffiu^ , ttim doSrim 

 <■««;«. Nam qui lucri aut quxftusgratia docct,cft mercenatius; 

 ncc ert fophus,l'cd fophifta. ^.'Ep iiheriim;\t:ivt non lulpcndat 

 lententiam liiam vcl a populari aura & fauore, vel ab illorum, 

 ijui magnam (ibi compararunt authoritatem ludicio : fcd vt dc 

 rebus iudicct ex- rerum natura : propriaque conltient:a,non vero 

 ex feruili obfequio aliatumopinionuni.Turpe flquidem cft,in- 

 jtclledum fuum , qucm Devs conftituit renim humanarunido- 

 jTiinum,faccrc mancipium alienae libidinis : vti Scaliger ex.^oy. 

 y^S.j.vocat iutclkdtum. ^.Non ejfe htimanutn, fed ditiinnm ^ 

 homraritim ; quia philofophia ell diuinum & lupra hominem 

 pofitum ncgotium.Atqucha?c eft latiflima philolophia: fignifi- 

 cxxoJkii^.ui lati hxc vox fumitur duobus modis. i. pioftudio 

 fapientix tcrren.x & n.ituralis : ita vt compledatur etiam luril- 

 prudentiam & Mcdicinam. i. proomnibus dilciplinis,qux par- 

 tim a tribus facultatibus fuperioribus,Theologiavidcl.Medici- 

 na & Iiuifprudcntia,partim ab artibus racchanicisdiftinguuntur. 

 Et hoc mcJ:o philolophia continct non loliim lcicntias & pru- 

 dcntias,fcd ctiam artcs:fiue,vt alij loquuntut,coniple£\itur dilci- 

 plinas obicifliuas & rcalcs,qux vcniunt nominc mx^if^uf ; item- 

 que diicdiuas feu organicas , qux veniunt nominc «nfc^ J«<«. 

 Atque hoc modo Plato&Stoici accipiunthanc voccm:illc qui- 

 dera lxpe,ifti lcmper.Sccundo loco philofophixvocabulumac- 

 cipitur i^'«i! J}ecialiter,$: quidem quinqucmodis. l.Pro com- 

 pagc difciplinarum realium , exclufisinfttumentalibus. Ethxc 

 acccptio ell Peripatctica. i. Pro prima philolophiafcu meta- 

 fhyi\C3i<fixi.Metafh.cap.^.Qr lib. 11. c.i,. ^^4. i^t' \%iixi^ A^- 

 citur philofophia. 3.P10 philofophi3pradica,(cu doftrina vitx 

 bcne honcftequc inftituend?;.Et hxcacccptioeftPlatonica.Hoc 

 ^uoque lcnlu lurilprudentia diciiur philolophia. 4. PioThco- 

 1ogia;quam nonnulli vocant vnam,veram , & diuinam philofo- 

 phiam ; qubd vcriflima fit lapientia, fine qu.^ lapientiahumana 

 iit laruata,&: pura ftultitia. ^.Pro Mcdicina&(pcciatimca,qux 

 cft pcrfcdior & exccllcntior. H.xc enim multis dicitur philo- 

 fophia, & Setierino in ideamedicim , philofophia adcpta,id eft, 

 pcrtefta. Sic cniin Scholaftici accipiunt voccm iUam adcfttu, 

 vtvidcre licct apud Scaligcr. exer.^o-;. ftci.i^.sb^ notat intcl- 

 ledum adcptum dkii, qui omnia .idu intelligit. Hic quoquc 

 non eft filcntio pritctcundum^philolophix voc.ihulum pro fc- 

 ftaquoqucaccipi:vt ([U^nAo lofefhus 1 .de bello Iud,cap.-.d\c\t, 

 triacircgcncra philolophix^fcu trcs philofophias, id eft,fedas, 

 apud Iudxos:vidcl.Phanf.tos,S.idducxo^,& Hcllxos. 



irhiloro- VIII. Pbilofophis. vocabtdim authore?» habet Py- 

 thagoram:& rctinetm tnfchoUs, non (juod tta ftt 

 aptHm,ftd quia iam efi receptnm. 



PHilofophiam dici a 4"^(&'& niplx noti'cft:it.t vt fit amor 

 lapicntix,qucmadmodum Cif. i.O^f.intcrpictatur.Allufiua 

 igiturpotuis quam cxafta cft illani)tatio,qubd philofopluis fit 

 <^ltX»^n<pitu,\ti vtdebcat lcribi phylofophus. Poirb <r!i<^i>t& 

 npcs rtfte dcducuntur k mtiii, id cft.clnrusjquia fapicntia tll 

 clara &diftinfta notitia, quatetum caufx cognofcantur. Vndc 

 uirifiot. I .pofter.an.ilyt.c.i. ait : Scirc eft rcm per caufas cogno- 

 fccre.Et h<ic cft illud Vrim Sk Ttimmim ,(]\iod inpcftorc Aharo- 

 nis fcriptum cr.it,nonnulliautuniant : quia du.rbusillis vocibus 

 fignificatur claritas & petfedtio. Cstcrum Pyrhagotas inucmt 



•pViix vo- 

 cabiilum 

 a qiio in- 

 ucotum? 



vocabtilum philofophi , Tt author cft Diogen. ZaXrtitti tn ■vtti 

 ipfitM,^ Cicero in proam. ^ .T«yir.Illi enim cum fupcrbum nimis 

 & mfolens vidcrctur nomcn aii(pS,yi/>iV«m,philoK)phum fc ap- 

 pcllari irLaIuit:qubd nimuumablolutafapietiain folum Dcum, 

 in homincm veib fapicntix ftudium & amor cadant.Vbi & il- 

 lud nota,Pyth3goram noluifie vocari magnum,vt Chaldzi,Per- 

 fx,& alij orientalcsphilolophi nuncupabantur : ncque vtintlwy 

 vt occidentales philofophi vocabantur,neque «(povaut rtpi^LL, 

 vtiCixci orientalioies appellabantur : fcd (pihmpni &diftin- 

 dionis,& modeftix causa. Verum cnim vcrb vtvt laudcturPy. 

 thagorx modcftii ; rciftius tamcn faftum fuiftct^fi arti nomen 

 mpttK relictum fuiirct. Ncque enim hic fpeiftandum cft , qujd 

 homines poflimus, aut non poflTimus , fed ipfa rci natura atten- 

 denda. Protedb fi vircs humani ingcnij nomina dcbeant dare 

 rcbus.iamnulla virtus aut dodlrina futura eft,cui nomen f i'>i(^ 

 non fit prxponcndum:ncc iamampliusdicendum fucrit itKwn- 

 ciuiyi,[cA piXi>^inMtrujun;x\cc 9to>o7i«,lcd ^iAeJj^Ao^e.Deinde, 

 omnes potTumus eifc philofophi,i.c..imatores fapicntix , ctiaan 

 ruftici& plebcij:vctiim non omnes pofl^umus efle n^t\ , id eft, 

 fapicntes & indagatorescaufarum. Tamctfi vctb hxc vox non 

 eft vfquc adeb apta:non tamcn ideo non vfurpanda ; ciim notum 

 iit iUudjVocabttla 'valenfvfu infiar nutmnorum. 



I X. Philofophia tancjttam ens colleEliuum,non 

 potefi perfeEle definiri. 



ENtia collccliua fcu aggrcgata complecluntur res plurium 

 pizdicamcntorum,vcl rcsplurcs vniusprxdicamcnti,f'pecie 

 dillindas , ideoquc pcrfcftam dcfinitionem non admittunt. 

 Excmplo fint mundus,cxcrcitus,& fylua. Etenimhxc talianon 

 habcnt vnani per f"e cfTentiam.Dcfinitio autem pcrfcAacft vnius 

 eircntix eiplicatio.Scd,inquis,philofophia cft habitus:& difci- 

 plinx,quas illa compleditur.funt quoque h.ibitus.In vno igitur 

 pixdicamcnto eft philof'ophia,ncmpc qualitatis. Scd , inquam, 

 philolophia eft habitus mixtuscx variis habitibus eflcntialpe- 

 cificaditFcrcntibus: quorum vnacommunis &cya£taratiodari 

 non potcft.Vide luLium Pacium inprolegom.fuper fhyf.Arifi. 

 X. f^arin definitiones philofophi£ tnterfe collatajiippe- 

 ditant tpfitts defimttonem perfci^U proximam. 



PLurimx circmnferunturdcfinitiones philofophix:quas non- 

 nulli fimpliciter rciiciunt.Noscxiftimamus,collationcm in- 

 ter illas effe infticucndam.vt hac ratione perueniri poflit ad dc- 

 finitionem,qux fit quam proxima perfedx. CoUigamus iginir 

 aliquot prxcipuas faltem. Principib fc nobis ofFert Plato , qui 

 hinc inde has adfert definitioncs : Philofophia cft fimilitudo 

 Dei,quatcnus hominipoflibilc eft,vt Dcofit fimilis./rtiw.Philo- 

 fophiaeftiiotitia diuinarum & humanarum rerum,caufarumque 

 quz iis contincntur. Qjiam definitioncm Cic.i.oflic.&c omncs 

 Stoicitetinuerunt. Toletus quoque& alij, Platoniciin primis, 

 contendunt , hanc definitioncm efle omnium pertc6tifllinam. 

 Idem Flato ait : ipiXcn^ia t^ fnxi-rti? ^twuris , Philofofhia efi 

 ineditatio mortts. Quam dcfinitioncm Ammotiim fufer Ifagogea 

 Porfhyrij,te&e fic cxp!icat,qubd meditatio mortisPlatoni nihil 

 iit aliud , quam raptus animx,fiue animx innacorpus hxrentis 

 elcuatio , atquc adcb abftradio cogitationum a fingularibus ad 

 vniuerfalia,a matcrialibus ad immateriata , a voluptatcdeniqiic 

 fcnfitiua ad pradicam illam & intclleftiuam.VndcPlatonicidi- 

 ciuit,philol'ophi veri inunus eflemcditariinortcm,i.e.inhoc dc- 

 ludare,vt animum acorpotcaruin voluptatum >(jinvia:& com- 

 mercio feuocct .itque feiungat. Nam illecebrisvolupt.itum & 

 corporis contagionc animus auocatur a vcri coiitcmplationc,& 

 boni adione.Atque hxceftecftafis iIIaPlatonica,quafit,vt phi- 

 lolophus fxpenuincro habeat oculos apcrtos,& no vidcat,idcft, 

 frxna non laxet affeftibus. Alij philol'ophi.imfiniunt partum 

 ignorantix,& nT^dicinameiufdcmiitemquc medicin.am.qux i'i- 

 nct morbos animi. Partus ignorantix dicituriquia ignorano pa- 

 rit admirationem , admiratio inquifitionem &lcientiain ,.itque 

 adcb philofophiam. Hinc philolophan cftcfFe(ftorum,qu.xad- 

 miramur , caulas, quas ignoramus^inquircrc. Nam qucmadmo- 

 duin in motu cft tcrminus a quo,mcdium pcr quod,& tcrminus 

 ad quenv.ita in philol'<iphi.-cftudio cftignoratiocaul'arum,aqua 

 pcr admirationcni & dilcurfum prouchimur ad notitiam caulii- 

 rum,qux eft vcraphilofophia. Quod autcm dicitur philolophia 

 fanarcmorbos aniiiii,hoc ita cft .iccipicndum,ncquod Thcolo- 

 gix pronrium cft^tranlcrib.itur philolophi.r : quod quidcm fa- 

 duni cltc vidctur in or.atoria ill.i philolophix dcfinitioncapud 

 Apuleium & C;Vf rcnrwj.Philofbphia cft virtutis indagatrix, ex- 

 pultflxquc vitioruin,diuin3runi paiticcps rcium. Qu.inquam fi 

 iixcdefinitio cum grano falis accipi.uuv , tribui quoquc [H5tcft 

 philofophi.r : itanimiruin vt theologia m.ineat fol,philolophia 

 iMnti. Arift.i.Mctaph.c.\.yit : Philofophiacft 'ttnTifii i>iK^««, 

 fcientia T,ifr;/<i/M.Vbi philofophus loquitur dc philol(iphi.a thco- 

 rctica dtmtaxat.C«V.l.</f oratore , fic defcribit : Philolophia cft 

 oniiiium arrium laudat.irum fafciculus. Vbi nomen fafciculus 

 valdc conai-iiicns cft:quia cxpiimit n.itur.imphilofophi.x, quatc- 

 tcnusillapofitaeft incombutationc,collcdionc,&aggrcgationc 

 diuerfarumrcrum. SimpHcio , cckbcttimo illi Arillotclis intcr- 

 prcti.phtlofophiacflpcrfcftioanimi humaii.r. Dam.tfceno f.3. 

 CJ'!? S.U/u^ed.Plwlofophueft ti^»» t«x»«'»>'« •'nf«f*i •!"<■».«■•». ' 



F 4 £ 



An philo.^ 

 fophia 

 fcrfcai 

 poflic tie- 

 finitii 



Quomo«!o 

 pciueniri 

 pollic id 

 pliilofo- 

 pliix dcfi- 

 nitionep.i 

 vtcunqiic 

 pcrUaaS 



