64 



Encyclop^di^ Lib.lL 



Oido dif- 

 vipliuaru 

 philofo- 

 phicarura 

 «juomodo 

 condituC'- 

 dusi 



?artitio. 

 nes Phi- 

 lofophie 

 9pud' ve- 

 ttres. 

 F/Stoico- 



lUJI). 



a. Ptato- 

 ni5. 



3. Cicero- 

 nis. 



Partitio- 

 nes philo- 

 lophix 

 apud re- 

 tcncioici. 



i S«;(;J »itinn ■n;im , «fj artitim , ^ fcientU /cientiarum 

 frincipium otTmif anii. Sed vcniamus ad lecennoies : in quibus 

 prirao occuriic philomela illa Gcrmania; PhiUfpus Melanch- 

 r/j(?«,cuiphilorophia cll artium <liccmti,phyllologix , &:pta:ce- 

 proium de moribus cogmno tanta,quantam humaiia niens in hac 

 imbccillitaic afiequipotcll. Petrm Martyr in frolcgctn.fuper E- 

 thic.Arifi.ziz : Philolophia clt habitus mentibus humanis a Deo 

 conceiruSjiuduftria Sccxcrcitatione aui£lus,quo comprehendun- 

 tur omnia.qua; funt , qux ncnipe ccrta & firma ratione comprc- 

 hendi poiTuntjVt ad fijlicitatemhomopeiucmrc fodit.Fortuna- 

 ttii CrcUitu in prolegom.fuper acro/imatica Arifiot. ait :Philofo- 

 phia eft habirus animi,qui fcicntia & prudcntiaconflat.iCffJircr- 

 manno philofophia e(t apta compages fcieiitiarum & prudcn- 

 tiarum. Abj philofophiam vocant collcilionem ignis Prome- 

 thci.Quzdclcripnopoc-cica cx Plutarcho explicari poteft hunc 

 inmodum.Artes omnes funt minutx ^fnxiVif^fiucniiuli&par- 

 ticul^t prudcacia;,quibus vita noftra irrigatur.Qua; particulas & 

 fragmenta pia;,4cnnx poftquam certa ferie fuerint difpofitx,ar- 

 »15 nomcn adipifcuntur.Atquc hi funt igniculi,quos mortalibiis 

 diuillt Pronnctheus. Qui igniculi coUedii in vnum eorpusma- 

 gnum conftituunt igncm&flamniam e quibus emicuerunt illu- 

 ftres artiiiarccs.Exhis dcfinitionibus,reieiftis nempcreiicicndis, 

 nos cxtruximus talcm : Philofo^hia eft comp^ehenfio liberalium 

 (lifcipUnarum inferioriim ; quas alij vocant ftudia humanitatis, 

 Comprchenfio,inquam,vcl lcripto cxpreira,vcl animo impicfta. 

 lllo modo philofophia eft fyftcmamuliorum fyftemacum:il1ocft 

 habitus mixtus,fiue conftans multorum habitdum colleftionc. 



X I. In ordine difciplinarum ■philofophicarnm confti- 

 tuendo magnum eji oper£ pretium varias variorum 

 authorum partitiones inter fefe conferre,& illam re- 

 liquis anteferre,qu£, conttenit cum fi(bieito,ohieilo,^ 

 fine Philofophid. 



PHilofophia cft totiim & quidem coUcftiuum , euius natura 

 plene non potcft intclligi fine partitione commoda. Hanc 

 autem tuin dcmumconfequemur,(i primo vetcrum & reccntio- 

 rum philofophorum celebriores diftribuciones breuiter colliga- 

 mus,& deinde illam feliganias,qu3e cum fubicclo,obicdo,& hne 

 Philofophia; conucnit. Ptincipio,quod ad vetuftas philolophis 

 partitiones attinct,occurrit partino Zcnonis & Cryfippi, atque 

 adeo Stoicorum , qui duos iftos authorcs pixcipue lecuti funt: 

 dc quibus refert Laertiitt lib.j .tle vitis philofophorumsfiod phi- 

 lofophiampartiti fint in Logicam,Phyficam,& Ethicam. Logi- 

 cam dixerunt efle fcptum vnmsifx philofophis contra infultus 

 proteruorum fophiftarum : Phyficam compararunt horcp,in quo 

 ilores& arbores omnis generis vifuntut: Ethicam affimilarunc 

 coclo, quod foecundet iftum hoitum. Dixerunt etiam philofo- 

 phiam elTe quoddam quafianimal,cuiusoflibus fimilis fitLogi- 

 ca,carnibus Ethica,aniiTiEPhyfica:item velut vrbcm,in quaLo- 

 gica yicem murorum , Phyfica ciuium , Ethica lcgum fubeat, 

 Hanc tamen diuifioncm Cicero i. Acad.qttift. rcfert ad Plato- 

 nem his verbis :Fuit,inquam,a Platonc philofophix acccpta ra- 

 tio triplex:vna de vica & moribusjalccrade natuia & rebusoc- 

 cultisitcrtiadcdifrcrendo.Et J^Ow.<jrfg_./w;r.ait:Omnis phi- 

 lofophia in tres partcs cft diftribiita, in naturae obfcuritatem,ia 

 difierendi Iubtilitatcm,in vicam atque mores.Scdquia ha;c di- 

 uifio non occurrit in fcriptis Placonis , Cicero fortc huc refpe- 

 xit,quod omnes Platonis dialogi aut fint morales,vt cft Alcibia- 

 desjaut naturales, vt eft Timxus;autdiaicdici,vt cftParmeni- 

 dcs.In fcriptis autcm Platonis hxc occurnt philofophix paici- 

 tio,qu6d fit vel propa:dia,vcI pxdia.Ptopxdia eft,qux prxparat 

 mcntem ad grauiores difciplinas : & compleftitur avtes ftridle 

 didas.Pxdia compleftituripfas fcientias&prudcntias.Ex Cice- 

 ronis paititionibus oratoriis & cxtrerao libro topicorum ad 

 Trcbatium, talis ferc colligitur tcchnologia : tjuod difciplinx 

 fint vel dcfinitx & fpcciales, vcl indcfinitx & geneiales. Ad re- 

 centcsauthoies quod atcinct,pixc!pux illQrum tcchnologix has 

 iwt^Celcberrimac^ partitio,qua philofophia diuiditur m Na- 

 turalem,Moralem,&DiaIcifticam. Vidc CoUegium Conimbr.in 

 prooem.phyf.Arift.^ rojfettinum tib. i .liblioth.e. 3 . Huic ftucedit 

 illa , qua philofophicx difciplinx diuiduntur in thcorcticas, & 

 prafticasr&pradicx mmoralcs.qux dirigunt adionesvolunta- 

 tis,& efficientes fiue poi:cicas,qiix diriguut aftionps intelleftus: 

 & hx fubdiuiduncur in iutcrnas fiue liberalcs , & cxtcrnas fiue 

 nicchanicas,quarum quatuor traduntnr diuifioncs. Nam primo 

 ajix prxparant matcriam,vt quxmctalla purgjt;ali* opuscon- 

 ficiunt , vt qu,x arma fabricatjalix confcdo vtuntur operc ,vt 

 MiIitaris.Dcinde,aIix fvint prin£ipales,&quafi dominxaliarum, 

 vt Architcdura ; alix famulantes & fubiedtx,aut Cxmentaria. 

 Tertio,aIix poft adtionem nullum confcftum opus relinquunt, 

 vtars cithariftaruniialix relinquunt,quarum triageneratraduii- 

 tur. Nam alix noua conficiunt , vt ngulorurn ars;alix collapfa 

 reftaurant, vt Chiruigica : alix vtrumque prxftant.vt ars xdifi- 

 candi.Quart6,quxdam ad neccfrariafubminiftrandacomparatx 

 fiint , vt Piftoiia : alix mclius aut iucundiiis dcgendi gratiajVt 

 Gladiatoria.ad vitam tuendam, ad delicias Vngucntaria. Tertlo 

 nojinulli difciplinas j^hUofophicas dmidunt in fup cnores , yLi 





funt Motales fcicntix & Nattfrales ;& infedores,vti mnt !eptert\ 

 arccs liberalcs,quas diuidunt in triuium & quadriuium.Ibifunc 

 Gram(natica,Rhetorica & Dialeci:ica;hic Arithmetica,Geome- 

 tria,Aftrologia,& Mufica.^«rf funt qui diuidat philofophiam 

 in parcem organicam , & in organicam. Illa complcclirutartes 

 ftnfte fumto vocabulo : hxc diuiditur in fpeculatiuam & aiti- 

 uam.Cum qua partitione coincidit ilIa,quaphiIofophia diuidi- 

 tur indilciplmasdircdiuas,(quas alij appellant normales & in- 

 ftrumentales)& obicftiuas feu reales. Diuiditur etiam philofo- 

 phia eodem Icnfu in partem gcneralcm, quz fub fe habet artes; 

 & fpecialem,qux continet fcientias &prudencias. Alij diuidunc 

 phiiolbphiam in paitemtheoreticam,& praaicam,exclufis .arti- 

 bus , quas dicunt non cfle partcs,fed inftrumenta philofophix. 

 Qux lentcntia cft Keckermanni /ib.i.pricog.philof.cap.i.Voxtiy 

 limpleriti c.i.technolo^iAanem libcralem lubdiuidit in princi- 

 palcm,&minusprincipaleni:principalcm intheologicam& phi- 

 loibphicam:miniJS principalcm vocat philologicam. Toletm in 

 ^rclegom.ad orgmtim diuidit philofophiam in trcs oartes. Spe- 

 culatiu.am,Adiuam,& EaiSiuam. Ramei nonnulli faciunt alia5 

 aitesotatioms,a!ias i.-itionis. Ei his omnibus tum vetuftis tum 

 recentibusphilofophix diuifionibus,ca eftomnium optima,qu; 

 dilciplinas philolophicas ( Ute nimirum acccpto philofophi. 

 vocabuIo)partiturintheoreticas,pradicas,& poeticas:vcI fi ma- 

 lis dichotomiam, qux philolophiam diuidit in theorcticam & 

 praaicam;& hanc lubdiuidic in aftiuam & faftiuam.Hxc enim 

 partitio conuenit cum lubiedo , obiedo , & fiiic philofophix. 

 Conuenit etiam cumregulisLogicx,& deniqueprobatur clafli- Rationes 

 cis philofophis.Nam primo fubieftum intormationis in philo- {"^^ ph'- 

 fophia eft hominis anima,cuius tria cernuntur ciTe munia,vidc- '°'''P'^'* 

 iicet contcmplari,agere aliquid ex prxfcripto virtutis,'& facere „j *"°' 

 ea qux hanc vitam redduntfacilioicm.Cumeigo hominis ani- 

 ma fi{ id ipiiim , cui deftinatacft philofophia oinnis(vudcPla- 

 toni philolbphia eft cl[ui>«fns ^^T^iiilixii •f ■^v^^iif) vtiquc ne-' 

 celle cft,philofophiam & cius partes conlorman ac dillribui ra- 

 tione officiorum animx : vt nimirum quxdam philofophix pars 

 lit theorica,qux doccar iliodum clare cognofccndi ; alia prafti- 

 ca,qux doceat modumbene beateque viuendi;alia denique poe- 

 tica,qux doceat modum facile dilcendi & thcoriam & praxim. 

 Deinde obiedlum fiue fubicftuin tiadationis ( quod dici lolec 

 externum,ficuti prius iUud lubicdum dicicur intcrnuni}in phi- 

 lofophiafunt resipfx,qus ad duas clafles quam reftiilime rcdu- 

 cuntur,vt ncmpe alix finc neccilarix,alix concingentes. Res ne- 

 cejfaris, funt Deus,& quas Dcus prodiuit,ita vt homonuUapru- 

 dentia vel arce po/Tit illas producere , lcd tantiini contcmplari. 

 Alitcr dicuntur res immutabiles , quia ab homme mutan non 

 poflunt. Ita nullus homo,vtvt luramus monatchj,poteft eff.ccrc 

 ccrlum,terram,ventum:neque poteft impedite ventum vel plu- 

 uiam. Res contingentes lunt,quas homo non tancum poceft co- 

 gnofcere,led etiam efficerc, quando vultivc othcia temperantia; 

 & Iiberalitatis homo non tantiim poteft cognofccre , led etiam 

 lua voluntate efficere , id eft , poteft tempcrijntcr & iibetaliter 

 agcrc.Ita quoque potell domum & familiam uiftituere,rcmpub. 

 gubernare. Vnde hx rcs dicunturmutabilcs. Suntautcmduiim 

 gcnerumics iftx contingcntes:videlicct aitioncs virtiiti^,& ope- 

 ra artiumlibeialium (dcopenbusleruilibus hicnon ttadlamus) 

 ecjuibusillxconcetnuntvoluntatem, illaintellcdunipoeticum. 

 Cum eigo omnis res, qux in philolophia traftatur , lit vcl tan- 

 tum cognofcibilis,veI cognofcibilis & producibilis fimul,& qui- 

 dem producibilis vcl pcr prudcntiam ,vel per attem, ideo tefte 

 philofophia cfiuiditurin contcmpjaciuam , qux ctaftac de rebus 

 ncceil'anis,& aftiuam, qux. c.\plicat aftiones virtutis ; & fatli- 

 uam,quxtra(Sat de adlionibusartificiaIibus.Sed,inquis,Geome- 

 tria&omnino difciplinx mathematicxtradlant de rebus , quat 

 fieri poflunt humana opcr.'i,vidclicct de linea. Sed,inquam ego, 

 hoc fit ratione pocfeos , qux comic.itur vniueriam mathelin. 

 Tcrtio hxc parncio confirmacur ex fine philofophix , qui eft 

 cognicio vcri , & ailioboni. Cognitioveri eft,qux itaverfatur 

 circa vctum,vt infeipsa acquiefcat. A£tio bonieft velmoralis, 

 vcl artificialis. Cognitio vcti quxfitul in pi^iloiophia conteni- 

 platiua ; adio boni moialis in ptadica, effeftio boni aitificialis 

 in poctica. Contemplatiua fiquidcm abfolute (peftatain co fine 

 quiclcitjvt lciat:ptadlica veto & poecicacoguoIcetedoccnt,non 

 vt ibi quiefcamiis,fc4,vl: cognita cxpnmamjgs opcte vel moiali, 

 vcl artificiali. Pta:tctea hxc patntio conuenir cum tegulis Lo- 

 gicis;quia neque latior eftfuo diuifo, neque anguftior,& habet ■ 

 partes intcr iVdiirentientes.Tamccficnim in cmni dilcipliijafit ( 



chcoria & praxis,cognicio & vfus fimui : tion caincn idco omnis 

 difciplina fimul eft thcorecica & praiflica. Nani cognicio fiue 

 conccmplacioeft vel pura,vel nvxta.Illallndcdicitur.hxc latp. 

 Ifta cft cognitio rei necefl"arix,qux non potcft a uobis produci: 

 hxc cft notitia cuiuflibet rci, fiue illa fit neccflaria,fiuc coutin- 

 gcns.Ec pofterioti modo philofophia praftica naturam ,paites 

 & pfoptieratesY!rtutis,icip. &c.explicat,nonvt illa fciantur,fcfl 

 vt agantur.Sic quoque praxeos , fiue vfus vocabulum eft.ambi- 

 guum.Nam fi latcfumatur, omnisdifciplinadcbethabcre ylum 

 afiqucm.Scd ftiide vfus refpicit pctfeftioncm moralci?i&artiT 

 ficialcm : & ita philofophia thcotctica non habct praxim. Ad 

 cjcttcniiim hxc partitio patrpnos habet fummgs philofophos, 



Nam 



