Hexilogi^ Cap.IV. 



6$ 



AuAoril, y^imivirijltteles , teftfr Laertio ineius viti , haiic philofophia: 

 tatej pi6 paititionem ad mortcm vlque conftantiflime retinuit , & eius 

 phlioro- adminiculo auditoics fuos telicillime inftituit. Peripatetici 

 pbi» par- qooquephilotophi, inpnmis Thcophraftus,Alcrander Aphro- 

 <iiia;as,Thcmiftius,Simplicius , Bo(itius,& ali) veteres philolo- 

 phi,retinuerunt .Vbi memorabilis cft pi<ftura Boetij , qui annis 

 joo.poft Christi nJtiuitatcm floruit, gcncrc patritio natus,&: 

 fegationc funifhis ad Gothos , qui in Iraliam :rrumpebant , a 

 quibus cft martyrio aifcdus. Boetius iftc omnium prunus Ari- 

 ftotclicam philofophiam Latinc conlcriplit , & ab initio com- 

 jnentarij fui de confotiit.fhiLofopl>i& partitionem ipiius graphicc 

 ita defcriplit : Hic dum mecum tacitm iffe r^ffttitrfm , ^iieri- 

 tnoniAvfjue lachrytftabilem Jlyli officio dcftgnanm.adjiitiffe mihl 

 fupra verticem vifa eft mulier reuerendi admodum -vultttt.oculii 

 Ardentibtct, ^ ■vltra eimmunem hominum -valentiam perjpicaci- 

 hus.colore 'vittida.tttqUe inexhaufti vjiorii.quamuii ita iuiplena 

 foret.-vt ntilk modo noflVn trederetur s.tatii ; ftatura Aifcritionis 

 ttmhigiis.. Nam nunc quldem ad cormnunem fefe hotninum men- 

 furH cohihehat.mine ■vero ptUfart coelum fummi "verticii cacumi- 

 ii: 'videbatur-.qui citm caput altihs extulijfet , ipfum etiam cce- 

 liimpenetraiat.Kjpicientiiimjue hominum fruftrabatur intuitum. 

 Veftes eram tenuijjimis Jilii.fuhtili artijicio, indljfoluhilique ma- 

 teria pel-fe£li:qum, vti poft eddem prcdente cognoui,fuis manibKi 

 ipfa tescuerat. ^tarum^eciem , veluti fumofas im.igines fotet, 

 taligciquedam negledi. vetufiatu ohduxeratj Harum inextremo 

 margine ir , in fupremo vero b legebatur intextum. Atque inter 

 vtrafque lireras,infcalarum modum,gradus qtiidatn infigniti vi- 

 Ae^intur.qtiibtu ab inferiof-e adfuperim eiementum ejfet afcett- 

 fni. Eandem tamen veftem violentorum quorundam fciderant 

 tnanw,^ particulai,quai quifque potuit.abftiiter.int.Et dextera 

 quidem eiat libcUos , fceptrum vero Jiniftra geftahat. Ex qui 

 philofophia: iinagine apparet , qualcm iplius partitionem Boc- 

 tius prob.-u:it,iicnipe illam^quaphilolophiadiuiditur in theore- 

 ticam & prafticam , fub qua intcUigimus poeticarn. Nam per 

 B thcorcticam.pcr a- praflicam intciligit. Academici quoquc 

 & Stoici hanc tripartitam philofophije rationcm probarunt. 

 Nam,vt paulo ante vidimus cx Ciceronc,triplcx a Platoiic fuit 

 acceptaphilofophiacratio.: vna de vira&moribus,iltcra dc na-' 

 turi & rcbus occultis ; tcrtia de diirercndo,& cjuid vcrum,cjuid 

 falfum,quid rciflum in orationc pr.iuumcnie , quid confenticns, 

 quill repugnans , iflditando. Vnde philofophiam diuifctunt in 

 Ethicara leu jnoralem , Phyficam ku narutalcm , Sc Logica.m, 

 Vbi memineris.lateaccipienda cftc vocabula,!ta vt Ethica pru- 

 tientiaSjPhyfica fcicntias , Logica artesomncs & fmguLis com-- 

 ^CkM.\lT.AugnJ{inti! c\.\3ilM'^.%.de ciuitate Dei citp.^..^ lib.j. 

 <ap. 15. hauc ipfam partitioncm approbat , vbi hunc tcrme in 

 IHodtirt difll-i 't :Qncmadm'6duin tria funt,qux* in quolibct ar- 

 tificc.vt aliquid cfKciat, fpeftantur s natura/l'o£\tina,vfu5iquo- 

 rura primum ingeuio,fccundujn icicntuvcrtiuni fruftu diiudi- 

 catur : fic tr;p!cxa philofdphis inucniri dc-buit difciplina: Na- 

 • turalis proptcr naturam : Rjtionalis proptcr doclrinam :Mora- 

 lis proptcr v!um. Et quoniam homo ptocrcatus eft .\ Dco , vt 

 pcr id , quod in ipfo pra-cellit , attingat ad id,quod in cundis 

 cxcelHt:per huiufmodi tripartitam fcienti^m attingit ad vnunh, 

 vcrum,optimum DEvM,finc quo nulla natura fubfiftit,nullado- 

 €lrina inftruit , nullus vfus cxpcdit. Suni itaque cx Auguftini 

 fentcntia , hx* tres philofophia: partcs,tres veluti gradus,quibus 

 philolophi vcri ad fimilitudineni D e i propius nituntur acce- 

 dere. Eafdcm quoquepartcs aliquis tortc non inepte dixcrit il- 

 luminare,purg.-irc,& perficcrc.Diakftica cnimdumattificiodif- 

 fercndi vera a faliis diftinguit, animum atfusa vcritatis luce il- 

 lufttat: moralis phiIofophia,dum mores componit,& vitiorum 

 fibras cuellit ,purgat volunt.itcm : naturalis,ciuin altiori rcrum 

 abditarum intclligcntiamentcm exom.u,pc[tiLit. Plura h.inc in 

 fentcntiam vide apud Philonem lud/ium lih.de agricolu. Laifrt. 

 in Zenone , ^ Ptotinum lib.y enneadii l.de triftici afcenfu ad 

 mundum inte/ti^ibilem. 



Vtriim XII. Philo/ophia theoretica informat hominii intclU- 



^'iluhro- ^'"" theoreticHm : practica voltintatcm & intelle- 



icuca vel ilum praSlicum : poetica intelleUtirn poeticurn. Et. 



pr«aan- fraSltca efl omniHm nobilijjhna , tjuatenm habet ra- 



tiotf tionemflnis. 



DE contcntione philofophia;theoretica:&pra£licxdicinon 

 poteft quam anccps fit dilputatio, vtra ncmpc (it prxftaii- 

 tior. Qus controucrfia vt dccidatur,opus cft diftindionc. Phi- 

 , lofophja: theotctica: fubieclum inform.rtjonis cft iiitcUec^us 



i theorcticus , (ubicftum traft.itionis fiuc doftrin.x- eft veiitas. 



Philofophia; autcm ptaftica: fubicftum informationis clt vo- 

 hmtas , itcmquc intellcftus prafticus t fubiedum tradlationis 

 eft bonitas moralis.Lim vcro intellcftus prior cft voluiitatc. In- 

 Tcllciflus cnim portat voluntati luccrnam : vnde illud domino, 

 i ha:c dominjt ; iile foIi,ha:c lunx comparatur. Inte11oc\us quo-' 



1 quc thcotcticus eft prior praftico : quiapraxispnlupponit co- 



gnitioncm.Vcrum quoque prius cft bono ;quia hoc (lindatut in 

 illo. Haflcnus eiigo theoria cft nobiliot piaii:qu4tcnus l^xc ab 



illa dcpendet. 'Scd-rurfus phiiofophia praftica cft priftantiot 

 <5uam theorctica,.qtiatcnus illa habct tationem finis,& hsec ra- 

 rioncm mcdi). • Conlidcratur cnim philoJophia theoretica yel 

 abfolute, & ita contcnta cft nudi coguitione ,atque proptcr fe 

 expeiitur : vcl rclate,& ita ordiaatur ad aftioncra boni. Nam 

 ideo contemplamut vcrum , vt c6 . eicpeditiiis aggiediamur 

 aftionem boni,&in ea fcliciiis progrcdiamur.Quid multa!Phi- 

 lolophia thcoretic3,intcUeftus,& verum ttint pirftantioia,qua- 

 tcnus hahent rationcm catifz efficicDBis , a qua pcndcnt philo- 

 (bphia praAica.voIuntas , & bonum. Sed philofophia pradlica, 

 voluntas , & bonum funt pia:ftantiora , quatcnus habent ratio- 

 ncm finis , ad qurtn tanquain mcd;a d.ucunt & conducunt phi- 



■ lofophia rhcorctica.intelleftus, & vSrum.- Atquc hic finis per- 

 ficit contcmplationem : quia cx cognitionc nudi ( qux potefl 

 clle diabolica) facit cognitioncm affcaiuam.Tamctfiergophi- 

 lolophia thcoretica cll pra;ftantior inchoatiuc , vt ita dicam : 

 praftica tamcn eft pr.Tftantior tetminatiue , quippe terminus & 

 fiiiis theotcticz. Et hoc fenfu praaicim philofophiam loca- 

 mus in fummo dignitatis gradu. Ita enim conlidetata paric 

 fummum hominis.bonmn,tiTleIicct contcmplationcm Dci t.m- 



,.quam femper-patPis iurc cieltionis : qucmadmodum fides in 

 Christvm parir fummum bonum Chriftiani hominis , quod 

 pofitum eft in contcmplationo Dei tanquam fempct-patris iurc 

 re^emciouis. In fumniaPhilbfophia pradica eft nobiliorquam 

 theoretica , quatenus hahct rationem finis , & eftcaufa fummi 

 boni proxima : thcorctica cft notplioK > quatenns cft efficiens 

 pradica:. Ita potentia naturaljs,quatcnus cft caufa opcrationis, 

 eft nobilior : kd quatcuus opcratio cftfinis potcntia:, potentia 

 ccnfctur ignobilior. Potentia quippecft pdDpter operationcm. 

 Prartcrea philofophia theorctica cll prxft.ii^tior ad fcicntia:ra- 

 tioiicm, quia dignitas icicntiA', qui fcicntia cft , non cx fruftu 

 aut necefiltatc , fed ex modo , quo rcm fibi obicclam attingit, 

 aftimatur : qui-motlus eftemincntior in thep reticis,quam pra- 

 fticis ; & ita fcicntia dicitur bonum honorabitius ; fed philo- 

 fophia praftica cft bonum vtilius , quia noftta m.-igis inteieft 

 bcne viueir, quain contemplari. Refpcftu qtioquc huius vcl il- 

 lius officij & jkrfonx , nunc thcotetica,nunc praftica philofo- 



. phia cft cligibilior. Ad cxtrcmum contemplatio illa,qu3: fequi- 

 tur airtionem boni , eft nobilior ipsa aftione. Sed ha:ccontcm- 

 platio eft alius gcnctis , quam illa qux conftdcr.itur in philolb- 

 phia thcoretica. Et hoc fcnlu vita contemplatiila cft prj-ft.intior 

 quim pradica , quatenus ncmpc intelligitut contemplatio,qv3e 



, fequitiuraftionemviitutis ;quxque vfitatediciturcoijtcmplatio 

 .Scraphica, 



XlII. PhiioJiphi£'theerctic£ partes diJiinguHntur Quomodo 

 ■provarieiate abiirailionis. f,;'r p,^,"^; 



R, . -. . , . philofo- 



Ai 10 cft,quia diucrfam abftraftionem ncccflano comitan- ph,^ ihco- 

 tur diucria: fcibilitates , vt Ioquuntur,id cft.modi cogno- rciicxf 

 (ccndi. Tot igitur funt fcicntii- contcmplrftiua:,fi capita ipla- 

 rum refpicias,quot luiit abftradioncs.Sunt autcm trcs in vniuer- 

 fum abftraiftiones. Prima jtfftradio ed a matcria fenfili fin- •! 



■ gulari : & ha:c eft philolbphi natuialis. Hic enim confidcrat 

 homincm , vt cx .mimo & corpoie organico conftat , ncc fcru- 

 tatur matcriam (ingularcm , puta Petrurn , Pauluni. Secunda 

 ahftraBio cft .1 matcria fenfili communi , rationc tantum , non 

 ctiam rc : & ha-c pcrtinct admathematicum. Quamuis enim 

 mathematicusafFediones triangulotum ', aliaque id genus con- 

 tcmpletur , qua; in matcria fenfili hrrent : non tamcn , qu.ue- 

 nus in ciuJmodi inateria funt , expcndit : quia non conlideiat 

 triangulum ligncum vel fcrrcum , lcd triangulum in gencrc. 

 Tw/ddcniquc abftracti» cft ab omni matcria , & re , & ratione 

 (imul:qua: pcrtinct ad Mctaphyficam & Pneumatic.im. Hoe 

 namque dilciplina' iii carum tetum cognitioncvcrfantui , q«x 

 ncque in matcria conliftunt,ncquc iUim in luo conccptu inclu- 

 dunt:& proindc ibftrahunt.ib omni m.itctia lcnlibili, fiuc com- 

 munis illa fit,liuc fingulari;,&: i matcriaintelligibili.Quod au- 

 tcm diximus de abltiadtione amatcri.i , (imilitcr dc (cpaiatio- 

 nc .imotu intcllii;i volumus. Exhis cfticitur.trcs clfc infpedri- 

 cis phiIofophi.r partes principcs , met.iphyficam , phylicam,& 

 mathcniacicam. 



X I V. !Qmdam philofophia partes interdnm hoc ^j'"' jl"*? 

 noritine nonappellantHr,ob ^tiinaine caufM. piin, ne- 



grtur elTc 



VEl quia de rcbus facilioribus , aut minotis momcnti tia- pattes 

 flant : vcl quia non funt ipsa vciitatis cognltionc con- phil"'"»- 

 tciiti : vcl c|uia non vidcntur pcrtincie .id bcnc bcatcquc viuen- P"" ' 

 dum : vcl quia non .igunt dc icbus pcrfcfubfiftentibus:velquv» 

 non tradunt prima cnnnino principia tcnirp , dc quibus .igunt. 

 Proptcr pnmam caufam fa-pc mathcm.-itica: difciplin.r non nu- 

 mcrantur iii partlbus p\uMc\^W\.v.Arlfiot.^.metai<h.cap.i.Ptai» 

 j.de rep.Cic. I . de orat. Atexander initio commrntar.in i .analyt.- 

 Propterfccuiidamcaulam.nonnuiiquamfola: contcmpl.itinr di- 

 fciplin.r nominephilolophi.r habcntur digna;. Arift.i.metafh. 

 cap. 1. Proptct tcrtiam intcidum fol.i: praftici fignificantur 

 j>)ulol«»fhia; vocabulo. plttt» dt fbiltfofkia. Proptct qi'*'tam. 



