Technologi^ Cap. I V. 



Dignitas 

 Mctaphy. 

 tfcj quan- 

 Vii 



<lill>ag>u- 

 tur parccs 

 philofa- 

 phi2 poe;- 



Mctaphy- 

 fica 4110 

 Biodo <ic 

 polixcnw? 



Cur phi- 

 lorophia 

 ptattica 

 priiis in- 

 ucnta fic 

 «]ua chco 

 iceuca i 



Ordo «C- 



ctiraix 



tlodnnz 



quis (itin 



dircjplinis 



tivicadii} 



eft bonum hominis & cialtatis.Ergo Ethica id Politicam pet- 

 tiiict. Sed refpondetur, Ethicam confiderari ablblute, cjuatenus 

 pcriicit hominein, vel rclate.quatcnus homo e(l pars focietatis 

 poliricx.Priori modo Ethica eftpriorPolitica,polleriori modo 

 ad PoIiticam,vt & OEconomicam.refcnur. Quo pado ctiam 

 OEconomica pertinct ad Politicam. 



XVII. Afetaphr/ica efiprima , (fr nobUijfimtt 

 inter dtfctpUnoi theoreticof. 



PRiraa qu'dcm ; quia generaliflima. Nobili/Iima verojquia 

 immedute imperac reliquis dilcipliuis theoreticis, conlH- 

 tuendo iliarum principia prima & lubiefla denominata. Pro- 

 ximum dignitatis gradum obtinet Pneumatica : vtpotc qua: 

 mctat de Ipiritu iiicreato & crcato:qua; tamcn dilciplina^qua- 

 tenus de Dbo traftat , nobilior eft Metaphyfica. Hanc excipit 

 Phylica : quia port; traftationem fpivitus proxima eft tr.aftatio 

 corporisnaturalis. Vkimo loco eft Mathematica : quia trafta- 

 tio accidcntis poftcrior cft traiftatione fubftaniia:. Cum onim 

 fubllantia in rebus primas teneat , pixftajitiores habentur eaf 

 fcientis , qua: circa fubftantiam , quam qua: circa accidentia 

 verfantur : 4: intcr lcientias prioris geiictis , qu* fubftaocias 3 

 Butcria libcras confiderant. 



X V 1 1 1. Inter difcipHntts poiiticM prima ejt 

 Lexica,nobiitJJima Logica. 



LExica prima «ft,quia tra£lat de vocum figmficatione. Ne- ' 

 certe autem eft , vt prius voces fciantur , quam res propo- 

 nantur. A Lexica vcnitur ad Grainmacicam , quia illius eft ex- 

 plicarc vocum adlignificationcs puras. Hanc eicipit Logica: 

 qua:prior eft quam Rhetorica,quod dodrina troporum omni- 

 no pendeat a Logicis.Rhetorica camcn priori loco commcmo- 

 ratur quam Logica.qua: eft difciplina lermociaatrix , ideoque 

 fub vno figno cum Lexica& Grammatica ftatuitur.Poiio Ora- 

 toria difFcrt aRhctocici j quia Rhetorica duntaxat fpeftat or- 

 natum oratioois, Oratoria totum eloquenti.T campum libi ha- 

 bec propofitum.Poetica fequitur Ocatoriamiquia oratio ligata 

 .pofterior eft foitita. Omnium tamea nobililfima eft Logics; 

 quia cft dircAtii rationis. 



XIX. Metaphyfica efi pojirema ordine intientionii. 



RAtio cft ; quia Metaphyfica eft difciplinarum generalilfi- 

 ma. Gencraliffima autem funt vltima inuencionis ordinc. 

 Dcindc raaccria; Mecaphyficx func admodum fimpliccs. Res 

 auccm fimplices a nobisnon pofliinccognofci , nili adminiculo 

 compoiicarum : quia ncmpc pcr abftrailionem a nobis cogno- 

 fcuncur. Pcr abftraftioncm dico a rebus materialibus & icnfibi- 

 libus. Hinc Phylica& Mathcmatica cci^e pcxdicancurprioces 

 Mccaphyfica,otdine inucncionis. 



X X. Philofophia praElica eft prior otdine inuen- . 

 tionis,qKAm theoretica. 



NAm quia homo natura eft aiiimal politicum, & in feeie- 

 tate prinio vixit, impulfu naturx conatuscft primo me- 

 dcri defcdibus illis,qui accidunc in fociccace,atque ica peperic 

 philofophiam prafticam vni cum arcibus fcruilibub , vc conftat 

 ex Cenef,^. Poftea inucntx funt artes thcorctica;,& omnium 

 vltimopoetica; liberalcs.Nam ciun homo commodcviuerct in 

 fociecatCjCapit animum adiiccrc ad concemplacionem operum 

 DEi,vnde Pnyfica & Aftionomia. Et quia in artibusmechani- 

 cis mulci futrre dctcdus, Mathematicasdirciplinascxcogitauit. 

 Cum autcm viderct le non ita bcne polfe progrcdi in conccm- 

 plationcicrum,ncque fenla animi cumaliis communicarc , pc- 

 pcrit Logicam & artcs fcrmocinatciccs. 



XXI. Aletaphyftca accitratit difciplintt ordine prior 

 eft omnibtu dtfciplinii:Phyfica prior cft Matherna- 

 tica.-Philofophia theoretica vriiuerfa eft prtor eju.mi 

 pra^lica : omninm vltima eft Philofophia poeti ca. 



HOc ita patcr. Qmdquid in natuca pofitumeft,& lumine 

 naturxcognofcipotcrt.idcft^^f^fHTJ^n.wfaicTieF.vcl Train- 

 «o.llludcadit hib contcmplationcm,qui cft primusaiflus ani- 

 mas: iftud fub aAionem boni moralis , qui cfl fccundus attus; 

 <^uiacognitioncm veri lcquituraftioboni honcfti fiuc mor.ilis: 

 toc fub tfffeftionem liuc adioncm boni artificialis, qui cft vl- 

 timus aftus. Dcindc -n ^»f iiTineft vclgcucrali/nmum, vr cns, 

 primus ille & lummus conccptus, de qiio Metafhyfica-.ycX Ipc- 

 cialcquod cft vel purum,vcl mixtum.Puiumcft iubftaucia vcl 

 accidcns.Subftancia cft vcl incte.ua,de qua thcologia,vcl cica- 

 ta,& hzc vclfpiiitus,vcl corpus.Dc illo tra(rt.u Pnfumatua.Ac 

 hoc Phyfiea. A.cciAens primum cft quauticis : vndc AnthpictScit 

 & Geemetrlit. Ti Jtufrnit Ipccialc mixcum cft corpasvn.i cum 

 quancititc , vel qualicatc. Ibi cft Coftmgraphia.Vr/ipemetrifl.Sc 

 Gec^mihia : hic Oftiea & Uufica, TcHio n ■n^tni.ritt conli- 



(>7 



deraturve) gcncra/iter ertra focietatcm,vt in lEthlc» j vel fpe- 

 cja/jter in /ocjctace , vt in OEconomlca,Politica,ii. Schclajlicd. 

 Vitimo locoeft vi 7re,iiT««»iquod relpicit vejorationem,vel ra-' 

 tioncm. Quod refpicit oiationem & rationcm ,,eft vel'puruni 

 & (implcx,vel medium & mixtum.IUud refpicic vclorationcm 

 tantiim,vel rationcmtantum : hoc ytramque. iuoratione crt 

 fignificatio,quam docet Lexlca : vcl adfiguificatio, caque tun» 

 pura,cuiusmagiftraeft Grammatica , tumornata, cuius norm^ 

 eft Rhetorica. Rationcm informat Logica. Orationem & ratio- 

 ncm fimul dirigunt Orxtoria Sc Poiitlca.\zxc[\xe vniucrla philo- 

 fophia diuiditur in tres claires ; c quibus pcima claflis fubdiuidi- 

 tur in decem familias; fecundaclaflishabetquinquetcrritotiai 

 in tcrtia claflc funt fex prouincii- : ita vt ciiculus fiue regnum 

 philolophicum conftet XXI.difciplinis.Crterum Meciphyfica 

 ordine doarin»; exquiliti: cft prima omnium difciplinarum : 

 qma continct gcnetalifllmosterminos. Gencralia autem funt 

 ^uetfi.tntij^ i^iiji, notiora natura , quemadmodum fingularia 

 lunc yntieAfiuTfff lifi'if,iwtiora nehis.Otdo autem accurac* do- 

 dtrinr confcntajieus eftordjni nacuri-.Dcindc Phyfica eft prior 

 Machcmacicis exquifito tiofttini ordinc. Nam encia Mathe- 

 matica pcHdent iu fuocfle a tebus naturalibus , in quibus cxi- 

 ftunt. Vnaquique autcm rcs pcr ea pctfcfte intclligitur,a qui- 

 bus pendet in fuo eflc. Et quantitas,primum accidcns fubftau- 

 tiarcoiporcje,non intellieitur pcrfcftc nifi pcr fubftautia. Poi- 

 to fublato pronuntiato [Uo,Continttum ejfe dlulfibile in infini- 

 tum,cott\xit Geometria, qux vbique fupponic , a quolibecpun- 

 do in qaemlibct punftum duccrc lincam.Corruic ctiam Arith- 

 metica,quatenus ei fubieftus eft nuincrus matcrialium. Ncquc 

 enim quaucicaj eflec conciuua, nifi diuidcrctuc in fcmper diui- 

 fibilia.Sublatiautcm quantitatccontinua nullus cflet numerus 

 rerum materialium. Pritcrea quia multa ex naturx fontibus 

 &phyfic*:veritatis contemplatione ad moralem philofophiam 

 neceirario petenda funt.vt quid fit anima , quid atFe(flus,philo- 

 fophiam prafticam ordine accurata: doftrinaj poftcriorem clfc 

 theoretica neccire eft, Ad cxtrcmiun , quiadifciplinipoetic* 

 fiue infttumcntales occupantur circanotionesfccundas & ope- 

 raartificialia , quarpcndent a notionibus primis& contempla- 

 tione vcricacis,merico illis tiibuitur vltimus locus in otdiue do. 

 diinae cxquifitx. 



XXII. In ordine melioris doElrim eu?n locum 



obtinent difcipliriA , (jitem reqnirit 



imbeCiUitai nastra. 



Orio me- 

 lioris do- 

 &nnt 

 quis fic in 

 difciplinis 



HVnc ordinem ita c rcumfciibimus. Cymnafia funt vel tradcndirf 

 TO(/i»jaiyH« , vel Mn^iiTtiQ^K. Illaminciribus erudiendis 

 dcrtiiuntur.hxc grandioribus & proucftioribus tum atatetum 

 iudicio.In pacdagogcis prxtci rudimenta pietatisdocendxfunt 

 piim6& dilcendx artcsorationis,Lexica,Grammatica , & pars 

 Rhctoricx : tum Logica, Oratoria , &Poccica :dcnique inicia 

 Arichmcticx & Mufici.In gymuaCis,qux dicuntur ztrilintig/i», 

 linguarum doiftrinavbenor tcadenda , idcoquc artes orationis 

 & rcliqux in pxdagogc-is inculcatx.hic rcpetendx, Tum cor- 

 pus totius phiIofophiz,quafi peranatomen,confirmatisaudito- 

 rummentibuspropunenc(um,ita quidem vt Mathemacicapura, 

 qux vocantur,idert,Arithmctica& Gcomctria,primo locotra- 

 dantur : dehiucPhyfica adiiciancur, cum Pneumatica &Mcta- 

 phyfica, His deniquc fucccdit philofophia pradica,tauquam 

 colophon curfusphilofophi>.i,a quo tranlicus fiat ad facukatcm 

 aliquam fummam. Rationem Imgulorum videamus. Principio 

 arres or.itionis ordinc melioris doiSrinx fuiit oranium primx: 

 quia difciplinx nunc tcmporis non traduncur in lingui vcrna- 

 cula, quemadmodum olim. Vbi nocabis Rhccoricx parcem de 

 figuris commodc propoui pofleanccLogicam.tropoIogiam non 

 item : c6 quod hxc peudcac a coguitione argumentoium Lo- 

 gicorum, Dcinde Machcmacica puiaordinc mclioris doiSrina: 

 prior cft qium Phyfiologia ; t-juiaMachcmacica iuuancad pct- 

 ceptioucm aliarum dilciplinatum , & iu lis addilccndis ininus 

 cft negotij.Vnde proptcr addifccndi facilicaccm, cominunedi- 

 fciplinarum uomeu ( eyi^^«5t ) fcccte fuum.Ac Phylica cuin 

 rcconditam nacurx vini fcrutccur , & .i vaga atquc crrabunda 

 feuluum notitia maximam paitcui pcudc.it,Tongi tcmporis ob- 

 feruatloncmrcquirit atque cxperientijni,pioiudt:quc mu!t6cft 

 difficilior & opcrohoi-.ldco veccres pucnsfui. cxplicaruut ma- 

 thcmata: & Ariftocclcs rt.t"'/?.c.g.ait,pucium ficri mathcm.rti- 

 cuni,lapicutcmvcl phylicumuou pofle.Et Plato mathcmaticas 

 difciplinas acccnfct «ie?™/5~H«, il!6lquc,i]ui niathcmacicis , ac 

 nominatim OconKcricis.imbuti non cllcnt.a gymnafio fuo ar- 

 cuic , infcviptis Acadcmix foribus hikc vcrbis: fiiiiUi liyufci- 

 T^iil^ (inni,Semo Gcometrii i^narM iiuc ingrediatHr.Tctuo 

 Mctaphyfica & Pncuimticaordinc mcliotis doftrinx funt om- 

 nium fcicui i irum polhcml. Nain qux lcicntix rcs maximc 

 abftrufas , & a fcnfuum confuetudinc rcmotas tr.idunt, cx po- 

 ftremo loco,proptct uortcim imbccillicatcin, addilccnd.rfunt. 

 Ita vcro fc h.ibcut Mctaphyfica & Pncumatlca.Adde,c|u6J co- 

 rum,quiin aliisf'cicntiispcctradintur,noticia,ad?rimim phi- 

 lofophiam ptxpar.it animuni& acuit , vt A:iguftinu4 1. lib.de 

 oriiine cdi(Kiit,iicnb,hununamritioncm , cum i>lca, qux al~ 



tiot* 



