

ENCYCLOP.£DI.£ 



LIBER TERTIVS 



E X ti l B E N S 



Archelogi AMjid eftjDodrinam deprincipiis difciplinarum. 



C AP VT P R. I MV M. 



Define difciflinarum. 

 Pr^cepta. 



A R 1 E T A s difciplinanim ita difcitur 

 ex diiobus priLOgnitis , Hexilogii & 

 Technologia: firmiias illarum pctirur 

 cx tcrtio pratcognito , quod nobis ap- 

 pcl/aturArchelogia. 



Archelogia eft tcitiuui e quatuor piicognicis di- 

 fciplinaium,de ipfacam principiis. 



Eftquc gencialiSjVel fpecialis. 



Archelogia gcncralis perfequitur principia omni- 

 bus difciplinis coramunia. 



Principia difciplinarum faat caufa:,quarura vi illa 

 Cint. 



Siintquealia efTentiXjalia cogn?tionis.^f-«^f ap' 

 fellantnr principia eflendi & cognofcendi. 



PriDcipiacflentiac funtcaufx difciplinarum exter- 

 na;,& intcrnz. Ibi funtiinis , & cfficicns : hic mate- 

 n'a,& forma. 



Finis difciplinarum cft alius per fe , alius pcr ac- 

 cidens. 



Finis pcr fe cft , qui difciplinis eft quafi inrcrnus j 

 fcu,ad quem difciplinaE cffcntialiter referuntur. 



Eftque abfolutus,velreLntus. 



Finisabfolutus cft, quem difciplinx habent m fc- 

 ipfis (peftatx. 



Eftque gencraliSjVcl fpecialis. 



Finis generaiis eft , qucm difciplinx cum diis rc- 

 bus habcnt communem. 



Eftque princcps & architeftonicus , gloria D e ij 

 vel fubordinatus, vtlalusxterna hominis , & inftau- 

 racioimaginis D e i. 



Finis fpecialis cft,qui rcciprocaturcum difciplinis: 

 Vt cft cognitio dilccnti propofita. 



Finis rclatus eft.qucm difciplini habent inotdine 

 atdfe inuicem : vti eft vlus cognitionis. 



Finis pcr accidens cft , ad quem diiciplinar ordi- 

 nantur accidcntalitcr ; vti funt honor , gloria , opes, 

 amici,authoiitas,&:c. 



R E 



G V L ^. 



gia cjuid- 

 ram tra- 



I. Archelogi/i tradit principia difciplinarnm^ejiute- 

 nm illorum prAcognitio eft neceffaria. 



Arj;af«>»j<'«cft AoY(&' 'riei T 2>aj;«^*»,id c(l,hiftoria He tc- 

 hus antic|uis. Scd 'i^yri>.t}i*{yoc'z x«t' «i«.xtyieui fiftalcft 

 >«7(^ «56« T if»^", iti <.ll,dodriiia ilc pnncipiis,& c]iiid;tli dc 

 crincipiis difciplinarum , quaicnus ncnipc iila pra:cogno(ci c(l 

 ncccfrarium.Namomninoiatcrc(f,vt inftitutio aiiqua gcncrilis 

 dc principiis primittatur oninibus difciplinis ( cjuia illa; multa; 

 ItabcQt; communia in hoCdoi5trinx capicc. 

 ~ Totn. l. 



1 1. Bnis iifcipUnarum per fe debet accurati 

 difcerni a fine per accidcns. 



Slenim fiiies illi accidcntalcs , quos tccitauimus ;ab aliquo 

 fiant pnmarij,feu vt principa!cs fpeaentur,nou tam vir do- 

 ftus.quam fophifta ille cuadit. Nam,vt monuit Arlji.i.elench. 

 fophilta cantum vulc vidcri do<Stus,lucri,auc ambitionis gracia: 

 fcd vcrx eruditionis fcrtator cupit rcuera fapiens cfle; illavc- 

 to cxtcrna fi acccduiit , non fpcrnit. Conqucritur farpiias Gale- 

 nus, quod plericjue fui a;ui Mcdici accuratiori arcis Medicinr 

 fpvet.i cognitionc , honores tantiun& opcs fcdarcntur. Plinius 

 ctiam non fcmel (uo fcculo cxptobr.iuit,qn6d folatartcslucro- 

 fx colercntur, Itaqucin eosvtcrquc inuehitur, qui ptopter fi- 

 ncs Ulos accidcnt.rles potius dil'cunt,quamproptcr fincs per fe. 

 Hac de rc infignis eft locus apud lchannem Vrannfcum Picutn 

 Mlrandid.un Ub.^.de fiudiodiuinx p- Immam philofophli.Mi- 

 gis,/»jK(>,exorbicant,qui litciis quaJi niercjtura vtuntur,vtpe- 

 cunias congregent,& raerceuarium faciunt ftudiumfapicntix. 

 Dirigunt cnim ocdine przpoftero internum bonum^ad exter- 

 num,nobile ad ignobilius. Horum hominum gcneve adeo infc- 

 ftuni eft praefcns fcculum , vc fint nonnulli , auibus perfuaderL 

 non potclt quemquam cfle , qui ob aliud ftudiis litcratum m- 

 cumbat,quara ob lucri cupiditatem. 



III. Menfura difciplinarHm otfrnium, catholica, 



& pr^cipua, debet ejfe gloria Dei, 



&faiui noFira aterna. 



PUtii ille, qucm modo cicauimn5,</./.f.4.cIcganteraif.Kune 

 dc philofophantium fiiiibus pcr fe tratlandura. Poteft ho- 

 mo meo iudicio,multifati.rm fuam de liccris notitiam, iam hi- 

 bitam aut qiia;fitam , dirigcrc in Deum, proximum,& feipfura. 

 In fc autem tiifariam , auc ad bona animi permancnria,vt fciat 

 tantiiqi : aut apparcntia,vt gloriam captet : aut ad cxternJ , vt 

 pecunias diuiti.ifquc congtcgct. 'Et caf.y l-alli autcm omnes, 

 prxtEri!!os,qui in Dcum fuam fcientiamordinant.non dijficilc 

 eft mon/hare. Sicut enim naturales cfFcdus , fi luis caufis non 

 ful>ftcnt,v!rtutc propria dcftituuntur,quando amittunt influen- 

 ti.rni cam.qua ab lildem caufis tutantur , augentur , & confer- 

 uantur: ita anima , quxaDconon modo in ficri , fcdctiam in 

 cftc('vt verbis noftrorum vtamur thcologorum) dcpcndet,li ipii 

 non fubftcc, imo qu.intam natunr finit capacitas , afllmilatc fc 

 conetur,opcrcfuofruft[atur. Iiieum enim lcmpcr & cognitio- 

 uc,& amorc tendcie dcbct,fi quietcm n.rncifci cupit. Quapio- 

 ptcr Auguftinus aicbat , fccifle nos Dcuni a<l fc , & inquictum 

 cfle cor noftrum ,donec in codcm requiefcctcnius. Quics au- 

 tem hac non tantimi ad intcllcdum pcrtincc,fcd ,ad iplam vo- 

 luntatcm,qua per amorcm ci coninngimnr.Nam fi cfFcclusper- 

 fcclio iii aflimilationc cauli confilfit : infinico autcm ainorc 

 Dci crcatura proJudla fit : fcquens cft,vt amorc in ipfum tcn- 

 dat ajiima , fi quicte & pacc donari bc.iriquc dcfidcrat. Quarc 

 fcicntia per te aniorc dclf ituta , tantiim abeft vt noftrum fiftcre 

 p.icaixquc aniniuni poflIt,vt ctiam (it c.iufa.quod lcmper iftuct, 

 ac flucluct : idquc c6 nugis,cum ailco (it noftcr intcllcftus ira- 

 bccillis,vt nihil fcrcfciat compatationc corum,qua.- nofle auct. 

 Haiflenus Picus. Ex his lucc mcridiana clarius cft , Dcum, feu 

 gloriamrius, cfle dcbcrc omniumdilciplinarum <w«7ii.iwiJ5ii- 

 /«ik/Jjlo f ,leu fincm vkiinatum , vt loquunturSchoIa:. Ita cnirn 

 pcrficiuncun oinnes noflri-aftioncs ; imo uos ipli,qui agicniis, 

 pcrficimur animo & corporc,in h.ic & futuravica. 



I V. Fmis pro.ximui dtfcipUnarum eft cogniiio 



rei in dtfcente gcerandt \ finis remottu 



eft vfus cogniiionis. 



PRoximm finii is dicitur,qucn\ptim6 aflccjui volumus : re- 

 motnf vero eft,ad qucm proximus icfcctur, Fiwm freximw 



C difci^lim 



Finij Alt' 

 CtpLnarfi 



ftt (c at 

 pcr 3cci> 

 dcos. 



Glorw 

 Dei f( Ttr 

 lu! anima 

 dei-et cffe 

 prxcipui 

 finrs dif. 

 cipliilara. 



Finis dif- 

 ciplmirS 

 proximus 

 & t(lM< 

 tD«. 



