70 



Encyclopsedi^E Lib.III. 



difcljiHHai-timtacMMm cocrnitio/eii 7reAv^«.94«.Nam «iicciiti 

 propolita eft cognitio vcl phiiolo^ia:,vcl philolophix , ve! fa- 

 cultatum Cju:e philofophbm cxcipiunt, vel artiunimechanica- 

 rum , vel denujue irtoruni omnium , aut certe plurium ex iis. 

 Ad qua: qiiintjuc gencra rtuocamus infinitam t j/v^swv multi- 

 tudinem,c]Ui propofita cft ei,qui swi-mftificii i£ w<«i»jip®-(vt 

 loquunturjfieri & dici velit.Nam in iftis quiuque ¥ jnnifw» ge- 

 ncnbus verratu.s clTe dchct is, qui omnifcius , vt ita dicam,ha- 

 bcri velit.F;»« reimtm difclflinnrum cil vfus cognitionis.Nam 

 cognitio ad mulnplices vfus &: fruclus , quos parit , refertur. 

 Vlus autcm cogiiitionis cll vcl in doccndis rebus perceptis, vel 

 pcrfuadcndis rcbus agcndis,vel agendis tcbu.s honellis , vclde- 

 niqne cfficiendis rebus vita: humana: ncccflatiis , aut vtilibus, 

 aut delcftabilibus.Ad quos fines,numero quatuor,referri ac rc- 

 _f1uci potcft ea,quam nobis comparauimus difcendo , cognitio. 

 Et/ir/fBiiquidcm cognitio rcfcrturad doccnduni rcs perceptas. 

 Nam,vt inquit Amhrofim lib,i.de rijfic.m\.\\u difcunt.vt pcrcc- 

 ptadoceant. Fllenim laudabrie docete qua: didiceris , & alii? 

 fcicntiam commnnicare.Atque huc cognitionemfuamreferunt 

 dodotei? lcholarum. Docemus autcm vcl viua voce, vel fcriptis 

 niandando qu^funt cognitionedigna. i3«Wf,cognitio referri 

 poteft ad perfuadcndum res agend-i.s,veicredendas , quo refpi- 

 ciuntoratores (iue ecclcfiaftici^duefcculares. Tertio , cognitio 

 rcfcrtur ad res honeftas agcndas. Rcfertur autem aftio honefta 

 vcl ad 9E»/iY/«*,id eft,cu!tum diuinum,quem fpedlat theologus 

 praiticus:vel .ad componendos mores, quod proprium cftphi- 

 lofophi moralis : vclad politiam confcruandam , qucd fpcdat 

 Politicus : vel ad a:conomi.im prudcnti inftiuiendaiTi,quod pro- 

 prium eft patristamilias.gj^^sn^e.cognitiorcfertur ad earum re- 

 rura efFedlionem,(iue acquifuioncm , qu.T funt necetfaria: , .lut 

 vtiles vitx degendje, aut ctiam delcdabiles ; quofpeftant om- 

 ncs artes.liberales & illibcrales.Nam illarum aiia;liint necella- 

 riafvita: dcgeiidaE,alia:yti!cs,alia: tamum delcftabiles. 



SfcMhn* ^" ^^"" difciplinfifuo modofacitmt ad itMau- 

 facunt ad ratioftevi imaginis Dei itt homine. 



inllaura- i^ — • . . , 



tionem ^T'^™ imago Dei pra^cipiie pofita eft in fapientia & iuftitia, 

 jmaijinis i.\licu, in fanitate intellcaus , & fanftitate voluntatis. lam 

 Dci i vero propolitum eft omnibus difciplinis,vt alterutrum in nobis 



promoucant.Itaquc oranes,pro fua qusquc tata,inftaurant inu- 



ginem Dei iu nobis collaplam. 



I I. Paretttes & columHs. ommtm difciplittarumfunt Quatut* 



fenfiu,obferHatto,expertentta er tnduBto. 



VTinam literis aureis.atque amp!is,& illuftribus , ptofori* 

 l^us omnium fcholaium.vel potius fiima & ftabiiiintelli- 

 gcntia mcmonaque in mentibus magiftiorum & dilcipulorum, 

 quatuorifta verba fcripta elfent «i.&-r,<r.«, ;^f,»,i^,r4f,«,i^_ 

 yyt^fenfttf,obferuatio,cxferientia,(y induHio , vt quoties ea k'- 

 gercnt & meminiflcnt , omnium verorum dogmatum caufan» 

 atque origincni lcgercnt & mcminiflcntiqua: prxccpti&regu- 

 la:cuiufqueotiginem vcram demonftrent,vsumque certumde- 

 clarent. Ex his fenfttt omnium primo facit fuum ofticium ii» 

 homine; & itafacit,vt habeat vim fcientia;,vt zix. Ariflot .^ .de 

 gener.anitn.c. i o.Adco nempe certa cft cognitio,qua: proficifci- 

 tur a fenfu rcftc fe habcnte. Inter fcnfus autem pra:cipui fuiic 

 vifus &: aiiditus ; quibus tanquam exquifitiflimis homo rerunx 

 variarum difFerentias percipit. Vndc hi fcnfus dicuittur ,Ao><- 

 xaS'"». Scd quia non fatiseft fcntire ,niliobferuemuscaguie 

 fcntimuSjfecundo loco accedit obfcruatio,(yix eft plurium len- 

 luum liue potiiis fenfionura coIledlio.Hanc lisquitut experientia, 

 qua: cft plurium oblciuationum collcftio , & ad certum vfun» 

 applicatio.Plurium dcniqucexpcrientiarum coUeaioeft indn- 

 iiio : qux vna cumexpericntia eftproxima procreatrixdifcipli- 

 narum : vtpote qua; conftantvniucrfalibus pra:ceptis,peiindu- 

 laionem colleais ««f '»J« J«{«/. 



columnx 

 difcipli- 

 natum. 



Caitff imi 

 pellrnces. 

 phiiolo- 

 phia: (juc 

 fint? f 



Deuj pri» 



<li'cipli. 

 Datuin. 



c A p V T I r. 



Df causa cffidente difciflinarum. 

 Pr..£CEpta. 



1 F F I c 1 E N s caufa difciplinarum eft piima, 



! vel fecunda, 



l^ima cft Deus.qui imagincm fnam homini com- 

 mnnicaui:,& eani in nobis coll.ipfam inftaurar. 



Efficicns fecunda eft piincipalis , vel minuspmi- 

 cipalis. 



Principalls eft rcmota,vcl proxima. 

 ^ Caufa remora cft partim {enfus , partim rcdla ra- 

 tio.fen lumen natiiraj. 



_ Cau{a proxima eftobferuatfo fcnfuum , expcrien- 

 tia,& induftio. 



Miniisprincipaliseft impcllens^vcl inarumentalis. 



Caufa impellen; eft interna,vel cxrerna. Illa «^n- 

 y\tfj!'/n.,hxc oiy^^aTOfXTyjci) dicitur. 

 ^ Impellcns intcrna eft partim dcfeftus & indigcn- 

 lia humana: naturx , partim naturale fciendi delidc- 

 riunijomnibus hominibMsinfitum. 



ImpcUens cxtcrna cft prjeftantia , pulchritudo, Sc 

 facultas illis rebus propri:^,quas tradlanuis. 



Caufi inftrumentalis func magiftri viui & muti, 

 patroni,bona corporis & fortun.-E ,'locus dcnique Sc 

 tempus commodum. 



R E G V L yE. 



I. Suprema canfa dtfcipiinarum tj^ Detu,animam 

 homtnis tijflans* 



PRincipiurti omnis boni in !Mturi& fupra naturam eft Dcu?. 

 (ummum i lud bonum , & P.iter lummi,': , a quo defcendit 

 oinnc bonum do,,ui>-, .c aorct Apofto!us,7^..i.Itaquecumdi- 

 lcplin^- omncs bcn.r tlnr & qu.dcm cximi^ (vtpotc lanicncii: 

 teus .eufiui,&matrc.. iJuemagiiba-) -lon poflunt alium ha- 

 ^e authr,rem quam Dcum , qui eft ipfa fapicdtia,atque ad«6 



III. Senftts hum ane. imhecillitatis , & injitum 



fciendi defiderium,impelltwt naturas non 



diftortas ad difcendtm. 



SVnt qusdam ingeiiia Cyclopica,quxinfuper habent huma- 

 nitatem & honeftatcm. Rurtus funt qujcdam ingenia herox- 

 ca,qua:tmgulariqnodamniiminisafHatuconfeftantur resprx- 

 claias.Sunt denique ingcnia quardam ftata ,vt vocant,qu2 me- 

 diocriter bona lunt. Illa nuUoni(Kloimpelli poiruntad coo-ni- 

 tioncm liberalem : ifta & ha:c duobus modis irapelluntur. Pri- 

 mo enim quo homincs funt ingeniofiores , eo magis tcntiunt 

 dcfeftus humana; natur2,& ideo ardcntiflTimo defidcrio rapiun- 

 'Uf 3'! remedia quzrenda pro ifto morbo. Qu6 pettinet iHud 

 ■^rijlot. j.folit.fubfin. mcm t'ix^t, £ mnlHo. ■nmfg.XiTilfi., c» 

 ^«'>(j) -f tpi(ni>s cwifa^DjS, : Omnis ars i^ difciflina iniflcre 

 "Vtilt id.ijiicd deefl 7;/(^Kf.t.Deinde tantus, vt funt verba oratoris 

 i.de finibui^hmMus cft omnibus hominibus cognitionis amor, 

 vt nerao dubitare potlitjquin ad eam hominuin natuia rapiatur 

 nulloinuitata emoiumcnto. Dc hoc fcicndi defiderio philofo- 

 phus i.Metaph. fic ait:sra>7i5 tuibfuvot ? «Jijw/ «f «jii»^ <f Ws 

 Omnes hcminesfcirefertMinram defiderant.k^^enr. autcm ho- 

 mo fcieatiam duplici appetitu,innato & elicito.Intellige homi- 

 nem vt confideratur in fpecie fea natura ref.a: non vt^inprauQ 

 indiuiduo. Adciicituraillum appetitiim pcitinet caufa impel- 

 lens externa ;videl.rerum inmundomir.ibilium pukhritudo& 

 cflicacia : qu.T p.'ritadmirat;oncm,& hxcftudiiun cognoiccn- 

 di.Hinc ^r;]/?o/.i.;jjc/rf;^^,c.x.ait:Propreradmirationem homi- 

 nes &nunc &o:im cocperunt philofophari. Quodipfuin Plato 

 docet !n The&teto. Et iane admiratio cft veluti ongo philofo- 

 phiar. Nam ciim admirationempariat ignoiatio caufarura , & 

 veio cxccllentia ingcnia iulpendi nolint,iicc fcrrc quc.ant igno- 

 rantiam & triftitiam cx caufarum ignor.itione ortain , neccfla- 

 rio commoucptur ad inucftigandas caufis Lcriun , atquc adco 

 ad conftituendam aut di fcendam philofophiam , qux caufarum 

 magilha eft,& ita tollit ienorantiam.Qua de causa Pythagoras 

 interrogatus,Quis clfct philofijphia- finisjicfpondit , Nihil ad- 

 xnirari. Quam Pythagorx feutenti.am ita expreftit Horatius : 

 iiihil admirari frofe res efi vna,Niimici, 

 Soldque qu&foffit facere ^ feruare beatum. 

 I V. Jf.firmnenta pbtlofophia. vtilgo dicitntur ejfe na- Quot ffnt 

 turalia,hahitualia,perfonalta, & realia. inftrume- 



NAturalia funt fenfus,oblcruatio,expcticntia, & indudlio: 

 dc quibus paulo aiitc. Habittmlia funt attentio,lcaio,fe- 

 le(ftio,&- exercit.mc.I'erfonalia funt magiftri muti,leu authores, 

 & viu-,fcu pra:ccptores.Rf<s//<j funt artc^s inftrumentarii&bo- 

 nacorporis & fortunx , quatenus fjjnt mftiumenta virtutis ia- 

 tellcdtualis & mor.ilis. 



ta philc.; 

 fophisf 



I 



Capvt III. 

 De maferia difciplinarum. 



P Ri€ CEP TA. 



Vervnt caufs extcrna: difciplinarumtfequun- 



tur inrcrn;c,matcria & forma, 



Matcria difciplinarum eft rcmota, vel propinqua, 



Remota eft partim terminus , partim prxceptiim 



& rcgula, partim commentarius , in quo funtdiftin» 



(ftiones & quacftioncs. 



Propinqua eftraethodicmp fyfteraa praeceptorum 

 & regularum. 



