Archelogi^ Cap. I V. & V. 71 



Materic 

 difcipl?- 

 naru quO' 



Dircfpling 

 napu^nac 

 iam iclc. 



R E G V L ^. 



I. Mtiteria dijcipltnnrum eji pahuit fefrjilif, 

 partim inteUigibilti. 



StnJilU ; quateaus dircipiinac coniidorantur vt fyftemata. Sic 

 enim incurrunt in ocuios , habentquc partcs quantitatiuas 

 ad feniiim patcntes. ImeUigibiltt ; «joatenus dilciplmasconfidc- 

 derantut vt habitus mentis. 



I I. Afaterin dtfciplinarnm diuerfa efifed non 

 aduerfa. 



CVm Encyclopxdia fn ex numero Tllotum , qus dicuntur 

 aggregata.neccfle eft vt matcria ipiius lit vavia &: diucrfar 

 quod iplumin mundo.ecclefia , & fchola viderc cft. Scd quia 

 non eft accidcns fortuitum & cafuale , vt loquuntur, quale eil 

 aceruus lapidum quibus ligna & alia heterogenci pcrmifta 

 funtjfed ordinatum & accijratum,fitvt varii partes fc nou peri- 

 mantjfed harmoniccconfpireut. 



III. Alat^ria difapiinarum pr£Ceptis &. regulis 

 abfolmtur. 



PRaiccpta funt ipfa: definitiones & diftributiones. Rcgulae 

 (uiit partim theoremata de fcicndis , p.irtim canones dc 

 agendis,fi accuratc velimus loqui.Ncc cft quod dic*s,prscepti 

 quoque cifc rcs;ulas,& contra. Sic enim late accipis vtrumque 

 vocabulum. Ncqacctiameft quod dicas.definitiones &diftn- 

 butiones futficere. Etli enim e dcfinitionibus & diftnbutioni- 

 buj erui polfunt rcgute , quippe quae in iUis infunt vittuajitet: 

 hoc tamen non prohibet,qu6 miniis diftinfte propon.intur re- 

 cular. Nain fi virtn.ilemcontinentiam , vt loquuntur, velimus 

 con/iderarc,definitio cuiufque rci,put.^ aitis vel fciemia», com- 

 pieftitur totam tci naturam :vndcde(iuitiodicitut fol,ocuIus, 

 fundainen tu-m , & peripheriacuiuflibet traftarionis : neque ta- 

 mcn ftatim omncm tci naturam tenet , qui dcfinitionem ipfius 

 habet. Adduntur enim diftributio , &defimtiones partiumdi- 

 ftributionis. Qua quidem de revidctis Didafticam , & Logi- 

 cam. Scd quid ftjtucndum de commentanis>lUa contincntde- 

 clarationem & demonftrationcm pta:ccptorum Si rcgul.irum ; 

 & proiude nijiil fuQt aliud, quam pra:cepta & legula cxtenfx, 



C A P V T IV. 



De forntA difciflinarum. 

 Pracepta. 



^l^ Orma difciplinarum cft ipfarum vnio & con- 

 g^^ ncxio in certis principiis,obietfto, & fine. 



£a forma fpedatur vcl abfolutc,vel relate ad no- 

 ftram cognitionem. 



Abtoluce fpedata formaefl: perfcdla illa vnio,qu2 

 nobis non cft plane cognica, vtcunquetamen adum- 

 bratur methodica difciplinatum difpofitione. 



Relace illa vnio & conncxio variat,fecundum va- 

 riosgradus,quibusineft in variis hominibus. 



R E G V L yE. 



OrJopW- I. Ordo dtfciplinarumaccur,uui e(l accenfenduirebiU 



lofophiz rr ■< I ■ - 



vnde pen- »ecejjarijs,non vero arbitrarijs er contmgentibtti. 



ORdo duplex eft , ncccfTarius & arbitrarius. lUe pcndct ab 

 ipsa terum natura : iftc pendet a noftra ptudentia. Ordo, 

 quieft torma difciplinatum , minime pcndet .i noftro arbitrio. 

 Etfi cnim homo alitcr atque aliter difponit difciplinas , prout 

 jpfi vcl hic illadifpofitio & conncxio vidctur mclior : difcipli- 

 na tamcn in idea confiderata non pendct ■! noftro arbitrio. 

 Quod velimnotatcillos, qui methodumdifriplinarumhabciit 

 pro nefcio qua ccra.quaK in oitincs partes poflic flcfti. Hoc qui- 

 - (!., '" vcinm eftjordinem difciplinatum apud varios elfe varium. 



' j,^ Scd quid hoc ad cflcntiam difciplinarum? NeccfTc igitur eft, 



vt mcmincrimus illud,qujfdam dilciplinatum pjrtes fua natu- 

 laeire fupremas , qu.e nullo hominis conitu pofliint ncri noii 

 fupremx,id eit,incdix vcl infima;,&:contri.Nimirum difciplinas 

 ita fccantur vt ics : & ideo fundamcntumordinis qui cft mtcc 

 difciplin.is,qua:rcndum cftin ipsa rcrumnatma. 



II. Diiicrfc difciplin£vniufiturinterfe triplici 

 vinculo plaae fororio. 



PRimum vinculum eft communium principiorum. Dantur 

 enim communcs notitia;, a quibus tanquam cardinibus de- 

 pcndent omnes dilciplinx. SfCHndum cft vinculum vnius obie- 

 <fti,intcllc(£his nimitum &voluntatis : item vcii & boni. Nam 

 intellcftus & vokintas funt ptincipalc fubicftum informationis: 

 vcrum & bonum funt communc fubicifVum traftationis. Tfi-- 

 tiumQl\ yinctilum fims,qui eft homims perfeftioJroptcr hanc 

 Xcm. I. 



araiflfimam eonnexionem fit , vtdifciplfna; fibimut uas opcras 

 tradant. Et hsccftilla catcna Homcriea,in qua annulusannu- 

 lum ita capir,vt fi vnum trahas,omnes continao fcquantut ; (i 

 vnum demas,tota catenadiiroluatur. H;ec dcniquc vniocfiicit 

 vt Encyclop«dia fiat vcta hermathena. 



C A P V T V. 

 D eprop rietatibtts priHcipierum cognitionis. 



PR/£CEPTA. 



1^^ VcvsciVE dc principiis effcntiac difciplinarum: 

 IIKjS '^"^ ^^ principiis cognitionis , c quibus dedu-. 

 cuntur conclufiones difciplinarum. 



Principia cognitionis hic cotifidcrantur qnantuin 

 ad proprietates,normam,&diuifiones generalcs. 



Proprictatesprincipiorumcognicioi^is funt nurac- 

 ro quacuor : Vv*ritas,neceflitas,claritas,&: facilitas. 



Veritas eft,qua priacipia in fe vera funt,.-idco qui- 

 dem.vc cx iis aliarum rerum veritas coUigi poflir. 



Neccflitaseft , qua principia ica vcra func , vt gi- 

 gn.inc fcienriam, 



Claricas cft, qtia principia funt nociora conclufio- 

 nibus,&: quidem primo & immediace. 

 - Facilicas cft , qua principia facillime pofl"untcp- 

 gnofcijSc faciunc vc alia ficile cognofcamur . 



R. E G V L .«. 



I. Principia ejfcndi etiam pojfunt ejfe prtncipia 

 cognojcendi ;fed non contrk. 



NAm principium ciu ces fit , cti.uTi eft principiiun cur res di"tir.pa 

 cognofcjtur : quia cognitio tei dcbct elTe proportionati f"" 'e 

 edcntix. Scd principium , cur res cognofcatur , non ftatim cft "*"'"• 

 principium cur re$ (it : quia rei etTentia. non pcndct i noftta 

 inteiligentia. 

 1 1. Principia cognofcendi mole funt parua,virtute 

 ma.xima. 



PrincipTa 

 elTcndi & 

 cognofcc- 



pnnctpia 

 funt ma- 



Sgoa & 

 Vnt enim velut femina , qulbus ipfa: res infunt virtualiter! parua. 

 Quemadmodum itaque femcn minimum potcft arboicfce- 

 re : ita ptincipium iiiiinimum infinitarum conclufionum potert 

 efle tciafiirimum.Magaicrgofaciamus principia fciendi,ueque 

 quantitate,fcd virtute illa acftimemus.Vctus id proucrbium iut 

 bet : ifpti" ■"" Knm veufni. Addit PlatOjJv^ti^^.aeWTJs "ifpt 

 ftiypm Htctf. Alij , vt teftatur GnLentts $. dogmitl.i. diccbaut 

 principium elfc t\ vaZtuiiaft{. 



III. Principia Kv^iax itadiiia,oporteteJfevera. 1*rtncipia 



PRincipia Kve^as , fiue primario diifta, funt , quae lua natuia "§"° ''' 

 iunt priucipia,non autem ex conuentionc.Hacc talia princi- moJJ, jj„j 

 pia dcbcnt elfe vera. Nam id,pcr quod'vcra cognol"cimus,vcril- vcu i 

 limuni etre oporict , ituta totum illud : Ptopter quod vnunr- 

 quodque talc eft,id magis talc eft.Et ex falfo vcrjm per fe non 

 concluditur.Hinc rctSe Jicifolet : Principie Junt vriit copuiati- 

 «/i.hoc crt,adainantuio nexu intcr fe coha;icnt,fiuc fint natura- 

 lia fiuc fupernaturalia , fiuc theorctica fiuc prati^ica. Ex quo 

 porro conlcquicur illud, priiicipia non eflc fibi inuiccm contia- 

 na. Idco quidquid verum cft in vna facult.itc , non potcft fal- 

 tum cllc in altcra.Grauiter igitur hallucinantur , quiiempcr in 

 orc habcnt illud : Hoc •verum eji philofophicifd Jaljum theolo^ 

 gicc. Itcm : Hoc Jc.iuitur fer fhilofofhiMn , dejlruitur fer thee- 

 /()f/«;«.Hoc quidcm verum cft,niultos fidci jrticulos,quos Scar 

 ligetcruditc vocat cardincs teligionisnoftfa:,ctrccontra ratio- 

 nem corruptam & dillortam :fcd quid hoc accidens actinct ad 

 ipfun rci naturam Jtque ctlcntiam ; 

 I V. Principia KVfiaf dtfla,oportet effe necejfarta. 



NAm principia debcnt itacflc comparata,vt gignant fcicn- 

 ti.im conclufu>nif,vt .ippcllant,idcft,habitum immotum, 

 qui Gri'cis dicitur aiii-mTtrrf\!^ & ««tStxi^BllS-^non autcm pcn 



Prinopi» 

 runc ne- 

 ceCTaria. 



ciulum afll-nfum.tjui eft opinio.Iam vcro fcicntia dl tcrum ncJ 

 jio contingcntiuin.Quidquid crgo Coutinjicns 

 eft,non potcft gignctc lcicntiam 



cctrarianim, opinio contingcntiuin.Q_uidquid crgo coutingcns 



V. Principia,Kvfiaf diBa,oportct ejfe priora & natia- 

 ra conclufione,& caufu curfit , & cognofcatur con- 

 cluJio,eafcjuc immcdiatoi feuprimas,& pro.viwoi in 

 fuo genere.Protnde prtncipia ettamfunt factlia. 



PRincipia rc(fle dicuntur fcmina condufionum , itt-inque 

 mcnfurx conclufionum,& cx-quidcm mcnfuiantcs fcu lAi- 

 ux , id cft talcs, vtmcnlutcnt luas conclulioncs , ncqucab iis 

 menlurcntar.Njm principia dcbcnt conclulioni luccm adfctte , 

 atqtic ira cflc comparaca , vtcx iis dogm.ita plani; dcduci pot- 

 fmc. Ncccfll- igitur cft , vt fint priora Sc notiora condufione. 



G t Hinct 



Prine tp'a 

 {unc cla- 

 r3,& focs- 

 iia. 



