EncyclopJEcli^e - Lib. II I; 



71, 



J^inc ilici {okt-.Tnnetpl^ funt'eognita.\te.nr.prtncipia fiint ccn- 

 fejfi4- Qux igitur llmt iiKeit!iiittcot;nica,mcoQccira S: conttor 

 ucrU,ncc vtrique dilTentiamium pavti commuoia,hadenus prip- 

 cipianon <liccui;p.r,Iclco reftc diciturtO^orw dijlmt/mtei incer- 

 11! conuenire principiji.VoxiitXi intcr principi.T &: coaclulionem 

 alia lint media, ea potiiis, vtpotc pnof.i,pro pruicipiisdiiccnda 

 forent.Non antcm potcrunt principia duci in infinitum : lcd ad 

 primum alicjuod rubfiflcnduincn: , (upra qjiod non alccndatur. 

 Ca;tenim principia dcbcntcllc prima in iuo gcnerc,non .lutcm 

 (irnplicitcr. Dancur enim gtadus prioritatis mter ptinoipia,ita 

 quidcm.vc eadcm &:pr!ncipia&: dogmataiint liue conclulioncs 

 & vchm poft principiarprout ncmpc eadenialias interunt,alias 

 infcrutut cx aliii.Atquc hx lunt quatuor proprietatcs fiuc rcqui- 

 • iita principiorii,qaa: alij multipHcant,&dicuntprincipiadebcrc 

 .cflc v'€ra,nnmcdiata,priora,notiora,&: csi}(»> ptinuum dogmatij. 



principiq- 

 ttiin (^nor 

 (iMi 



C A P V T V I. 

 2) e norma principterum cognition is. 



PRyEClPTA. 

 O R M A principioiwm cognitionis cfl triplex: 

 Scriptura facra , Recfta ratio , & Experientia. 

 uiliks dicuntHr principia cognofcendi oiiginalia. 

 Scriptura facra cfl principiii co^^nGici^i^io^Trv^Tov. 

 Redta ratip eft principjum cognpfcendi -SsoaTiroi', 

 Vt itadicam. ; . 



Expcrientia cftprinciplum cognpfccndi p-my^inoy. 



K E G y L JE. 



I. Certhudo principiorum tnbM mfidis cermtur:vide- 



licet himine Scripturdi,NatHrit,& Experientia, 



PRincipium cognofcendieil regula reila omniscognitibnis: 

 & quidcm-regula non Lcsbia , fed Polycleti, &: vcluti libra 

 Critolai.Principium itaque cognitionis certum elTc oportet.llla 

 autcm ccrtitudo tribus cognolcitur modis & criteriis. Primo 

 notitia principiorum cft lumen diuinitiis vel rcuclatum &ex- 

 preifum in Scriptuta,ve! impreiTum mcntibus hominum. Diui- 

 nitus dico :quij principia nobis tradita in tcmpore,funt infor- 

 niat4 iux.ta principium illud «tergum in mcntc Dei , quod cll 

 conceptus immutabilis,form.aque rationis in Deo principc vni- 

 ucriitatis exillcnsaine omnia tjmpora. Hoc igitut principium 

 funimum crt,& princeps reguia pnncipiorum, icx y inquam,illa 

 ^liuina ab xtcrno &' in itcrnum. Quqdprobc notarc oportcc 

 tontra iIIos,qui veritaFem ^ honcftatcm putant eflc puram puta 

 bpiniohcm.HarCiCnim tria principiaiiternum in mcntc Dci,re- 

 ticlatum in Scriptura,& mentibus noft;risinditum!hsc,inquam, 

 tria funt quodammodo vnunncimi xterna ratio vna fit, quz & 

 liaturalerh ingencrat,& diuinam infundic legem.Porroadcxem- 

 plar illud l?gis xterna; informatum efl in tcmporc priucipium, 

 pcrquodomnia cognofcimvis.Ilhid principium cft iumengruif 

 & naturz.Hoc innalciturnobis,vt &angclis,atquc adcci crcatu- 

 ris ratione praditi>,& ilUs informat notionibus natura: commu- 

 nibus,aliqu;'i p.irticipationeadumbranTibus stcrnmn illud prin- 

 cipium:irtud,nempc lumen gratis/upcruenit fuicaducnit n.itu- 

 rx noftrx corrupti,camque non deftruir.icd pcrficit. Bcncficio 

 Juplicis huius luminiscernimusverit.neTn &necc1itatemprin- 

 cipiorum fiue notitiarum primarum. Sicut enim homines non 

 ca;ci vidcnt hunc fblcm,&duniipfam vident,ncccirari6 vidcnt 

 -luccm:ita omncs homines fani,nJtur.-e luminc,quodDcus inna- 

 tura hominum accendit.vident honefl-iifn'c/rc expctendum ,in- 

 ■honcftum fugicndum:quod qui ncgat,cum ratioiic irifanirc pu- 

 tandus eft,& ftultior Anax.-igora,qui niucmnigram elleconten- 

 «lcbat.contra omnium hominum conlentientem & vniuerfalctri 

 cxperientiam.Et huc pcrtuiet illud ■!n'h-j%">i.yi%r.Contra,negan' 

 tem prineipix »on eft di^utaniiKm.lKnv.N^^tins prryieipia nonefi 

 auJienc/ui.Wh\ illud tene,principia ilh prima ft.Uim ninoccfcc- 

 rc,ii tcrlruni cxpliccntur : v.g.fi explicetur;quid fit totum,quid 

 pais.ftatim intclledus iudicat,totu maiusclle fuapartc.Quem- 

 admodum autcm principia naruralia cernuutur IJVnine natura;: 

 jic, lupcrnatuialia cetnuntur luniinc gratialeu fidei.Non itaque 

 mirumcil.Turcamvcl aliuni infidclemnonadmittcrc iUaprin- 

 Cipia,Dcus eft vnus & trinus.Chriftus eft Dcus & homo in vna 

 perfon4,& fimilia.Nam qucniadmodum ficri nonpoteft,vt cx- 

 cus vidcat lolcni : ita ncc ficri potcft,vt infideii'; videat Solcm 



• iuftitii-.Atque hoc eft,quod Scholaftici reftinimcdicuntjPnW 

 cipi.i prlmii funt nota lumine fnperiorii fcientii. Vbi pcr fupe- 

 riorem fcicntiam opottct intelligcre li.xc tria ; lumcn fidci, 



• lumen naturx , & difciplinam philofophicam fuperiorcm, 

 qua: probat principia iiiferioris.Ita hoc fYma^fwmv.Scrifturh efl 

 IJe.rhiim Dei : cognofcitur luminc fuprcms illius fcientia-,quani 

 Spiritas fanclus in nobis c'fficit.lftudprintipium:2"ofKi»<7/?»;^: 

 »wy5^«/i;?««-;cognoli:iturIuminc fuperioris fiuc prioris lcictix, 

 <]ua lcil.vocamui lumen natura-.Muiica yero & Optica princi- 

 PW ^""t not.x lumine fuperioris difcipiinas : Mufica quidcm ex 

 AiithmcticisOptica cxOcomctricijJIt hijc cft cerritudoprinci- 

 f;pru;maxima,dc ^ua Bpifil.in iyiiij .ait: A'K«r»« twVns f»ti.Jtiinui 



«(/■sfi^KfKj Hioj •mi'i^^ittiiiiM)'^\iism'.'S!eeefjHt)isfi citiiiflihef 

 difciflins. principia ita cert.t ejfe difcentihui.vt fub exairJ vocari 

 non' debennt.timmn iicut lume in oculisfconditu eft ad cerncda 

 coipora:f\c in mente lumenprincipibrii eft impreilum,vcl natura: 

 aducnit lirigulari gratia.ldco principia dicuntur"peric cuidetia, 

 cilq; aflciitiniur fine vUa cofirmationc.Si ergo duplcx hoc lumc 

 cxtinguetctur/cqucxetur iiatura: &ecclefiae defttudio. Ad hoc 

 lumen,quod dici lolct inteilecitt^frincipioriiMceik lumcnfiue 

 inteUecitii ordinis infyUogifmo,c[nod Mclanchthon facit fecundu 

 x&iliie/^ov.Bcncficio huius luminis fit,vt certitudoprincipiorum 

 oftendatur p.irtim cx contradicentiii colIatione,partiin excon- 

 trarioru cfFccfiiu oppolitione. Nam omncs fani iiitelliaunt,duo 

 contradiftoria limul vcraefTenon pollc.Sic contradiccntes enii- 

 ti.itioneslunt://(i?;c7?<iyf<«f expetenda,HoneJlanonfuntc.vpeteda, 

 Quis adco ftultus eft,vt dicat,vtramquc ciiuntiationc cilcvcrj? 

 Si crgo vcra eft h.TC^Honefta funtexpctcnda,vtiq; falfaerit illa 

 contradiccns,Honefta aon funt expetenda.Dcindc coll.itiocon- 

 trariorii efFcftuii cuincic cercitudinc principiorii.Eft enimcxtra 

 omncm Controuerfia pofitum,ea qua; confcru.int natura,natuTam 

 rcquircre;& ca quxnaturx iiiimica lunt,candem aucrfari.Quid 

 cnim lui deftru(ftioneappctit?Quid nonpotiiis inhoc incumbic 

 totis viribus vt fc confcructrProinde ciim honcfta & luftacofer- 

 ucnt nacuram,& cocraria cam defttuanc:fcquicur,honefta & iulla 

 fccundum nacuram cflc,inhonefta vero &iniuftaconcranacura- 

 Quarc vt illa natura ducc limt cxpetcndaiica hxc eadcm mon- 

 ftiacc,lunt repudianda.Atque hic eftintcllcdus ordinis fiue c6- 

 fequetix m fyIlogifmo,qui fuppcditatdemoftratione a poftciiori, 

 vel dcduilione ad impolTibilc.His cnim duobus modis principia, 

 etia prima,probari polfunt.Scd hoc lumcn ordinis retlc additur 

 lumininaturxjita vtlumengratix in Scriptura fit primiixe/li'- 

 ^i>7,lecundum,Iu;Tienn.1turx:quibusiamaccedic tcrtium,vidc[. 

 exferientitt^ekciue tum lupernaturalis in eleftis hojiiinibus,tum 

 .naturalis in hotiiine qu.itenus cft homo:$c vtraq; partira vniuer- 

 falis,qux elt omniii vel Chriftianorii,vc!homiiiu;partim parti- 

 culafiv,qux ert quorundam vel Chriftianoru,vel hominum.Sic 

 txperientia vniuerfalis in hoimne,qua talis cft,!ta le habct,vt de 

 iis,qux fcnlu pcrcJpiuntur,faniomncs eodcm modo iudicc|it:vt 

 igneiii clfc calidii;faminam parctc,aliud eife vit-j,aliudmortci 

 vinuni & pipcr h.ibcre vim calcfacicndi.Acquiclcunt ergolanae 

 mcces iniis,qux vniuerfali experientia .inimaduerla funt,& fciCt 

 non circ repugnandir.Nam diflcntirea manifefti cxpcrientia,eft 

 Dco belluni inferrc,gigantum more:quia pcrinde eft,ac fi quis 

 negct hunc naturx ordinc a Dcq conditilelTc.Qiialis turor eft, 

 fingcre incertii effc^vtrum fxmina pariat,anmafculus?lteni ciim 

 Anaxagora allcrcre., iiiucm eflc atram.Si oocurrant huiufmodi 

 Cyclopicx & monftrolxnaturx;quxncgant manif efta quxque» 

 v.g.igne vrcre,illxramdiibigne.rorquendx funt,donec'fatcantur 

 ignem vrcre.Qucmadmodum auteni in natura daturvniuerfalis 

 expevientia;lic ctiam in BCclefi.i,vbiomnes &; finguli clcdi ex- 

 periuntur,fidem cffe noftr.im vi(floria,gr.iiiam Deiquotidiceffe 

 nouam,&cccIcfiam non polfc dcieri in hoc mundo. Sedprxter 

 expcrfentiam vnuicrlalcm datur experientiapartic}ilaris,c]ax eft 

 paucorii,fxpc quoque//»_f 7</«rfi.qux cft vnius tantiim.Sic quida 

 lioinines,put,l Bralilicnles,cxperiuntur lignum,quod .ib iplorum 

 tcrra d:c'.tur Br.ifilienfe.hoc modo & hoc tcniporc crefcere : & 

 quida clcdli expcrmntur maius gaudium fpirituale in cordibus 

 fur.,quani alii.Rurfus vnusaliquis homcquicGcrmaniale c6- 

 fcrt in America,expcritur aliquid fingulare, quod aliinon funt 

 expcrri:& vnus aliquislclectu5i'puta Paul.Apolt.experiturfingu- 

 larcs ."^piritus S.reucIationes.Hic aute cauto cfl opus,ne flatirn 

 expericntia particularc &'fingularem vel probemus vel daninc- 

 mus.Atque hxc funt tda xeili('e^«principiorumjScriptura,Na- 

 tiira fiue lumen nacurx, & Experientia. Noua igicur principia 

 pnccer Scriptui5,nacuram & cxpcrienciam. non funt fingcnda.Et 

 scpcr danda cft opcra,vt in omni difput.itionerecurr.imus ad h^c 

 principia,&iniis conuehiamus:itaquidem,vt exprincipiis natu- 

 raliter nocis aliquid probenius apud omnes:cx diuinis oraculis 

 apud fidclcs,qui falte vcrbii Dei-extccna c6ftflione ampleiliitur. 



1 1. Scriptura facra potefi effe Vrinctpium phihfophiii^, 

 tanictfi non fit pnncipimn philofophicum. 



RAtio crt;quiaprincipiaphilofophicapoirunt&debcntcon- 

 uenirc cuni lumine fidei,ranqu.im cunircgula diuinilfima. 

 Q|ianqua cnim Scriptura non cft pars philolophix,poteft tamc 

 cllc ipfius norma.N.itura quoq; fiuc rcAa ratio potcft circ prin- 

 cipiiiintheologi.-i,fcd ncn (impliciter.Nonlanc potcft clleprin- 

 cipium & norma credcndi:quianihilagit fupra vires&lpecietn 

 fuani.Potclltamcn cfTc nornia& principium fciendi , quatcnus 

 theologia comp|cftitur niultatheoreir.atanaturalia,vt Dciieirc 

 &colcndu cfrc:itcmthcorcmata& problcmata mixta,in quibus 

 fiibicftum vcl pr.x-dicatum petitum ell cx philofophia, vt ciim 

 qi)xritur,An dccrcta Dci arguant aliqua in ipliuseflentia com- 

 pofitioncm?Quamuls igitijrhxc principia,Scriptura & N.itura, 

 routuas fibi prxfteiit opcras:tamclcdes,raetx,& famihx iplorii 

 non funt confundedx,ncleiIicct committatur fiilaSoins «j «»• 

 j^'®-;quod apud philolophum datur vitio.Sic piiie i(ipcrnatu- 

 ralia non lunt exigenda ad tiSguIas naturxiquia licet nonfint c6'= 

 tra nacuram,f]int tamen lupra illani.Indignu autem eftid,quod 

 longo inccvuallo elt inferius,conftitucre nojniam fuperioris. 



II}. Scri^tam 



Quomot/o 

 Scriptura 

 fit princi- 

 piiim plii- 

 lorophia ? 



