fA 



EncyclQpJBdi^ Lib. 



Trincipia 

 coeflcn- 



III. 



yrinc!- 

 ^ioruin 

 IJinatoru 

 quis mo- 



<^uot fint 

 tlaflcs 

 principio- 

 l6 ratione 

 cjemoflra- 



PrinciptHm incoihplexum admittit trta ceejfin- 

 tialiit priiictpiii,vel omnta,vel pleracjne- 



TRia funt principii coeffcntialia ,vt'vocant,i<l efttali.i,qui 

 notificjnt effentiam ici : & flcftuntur pcr tciniiiiaticncs, 

 iuum,ilf,a>e.Vuvni tcrniinatio notat potditijm a<Siuam,atc[ue 

 adeo fotmam & propuetattm rci:fecunda ntnat potcntiam pal- 

 fiuam : tcrtia ipiam opctationcm. Ha;c ttia pvincipia coiiipc- 

 runtomnibus lebus crcatis , tjuaicnus prardit.T (unt facult.uc 

 ancndi : Dco non ccmpctit fccundum illud. Sic in cteationc 

 h^ic tria funt ; crcatiuus fmc faCliuus , tiui potcft crcarc , puta 

 Deus^creabiJis.qui poteft crcaii : &: crearc.liuc adtio.qua crea- 

 tiuum f;t crcans,vt ita dicam,&: creabile creatiuii.Sic to bop.uni, 

 Tnaenum,homo,falLiia,&: f!milia.,flcdi dcbtnr pcr liarc tria prin- 

 cipia cot;ircntialia. Sed caue exiftimcs,tciminos illos adhibcn- 

 dos cffe in diiciirfu , bonificatiuus , boriificabilis,& bonifiearc. 

 Nani hi termini (cruiunt lolum inucntioni , non cnuntiatioui. 

 .^idhibcnda itacjue iueritpciiphtafii & pariphtalisLatina. 



I V. Prir.cipia naturalia tnfjata ibiqtie & apud 

 o?nnes lunt eadem .-nattiraUa acqmjita 

 non vtem. 



NAtura fi quidem .ipud omnei cft eadcm vbicjue locctum. 

 Ita lumen rationiscompctit omnibushominibu5:&: idco 

 onincs admittunt illa principia, Htnefle efl iiner!(itim,Nimcefi 

 Udendtu. Sed diuerllias hic cernitur infinitaproptei diucrlita- 

 tem ingcuiorum. Ltfi cn:m intelle^us ptincipiorum apud ho- 

 mincs idcm eft:nontaiiien vnum & idcm eftomnium ingcniuni; 

 quippc quod pendet a tcrrpetamento. Hinc re(ftcdicitur,)gco* 

 rantiani praiia: difpofitionis facere , vt hcr.io malitiose negct 

 prima principia. Necjue tamen idco paucotumindiuiduorum 

 «rorimputanduseft (ptcici fcunaturxnominuni:Icd itadiftin- 

 &e iudicandum tft hac tota dc re. Si (pcctetut fundimcntum 

 principiorum naturalium , vna eadentjue iplorum cft ratio in 

 coiifcientia noftra. Vcruntamen quia infirma hominum ratio 

 plerumquc labitur in crucndis ccnclufionibus &: connedcndis 

 principiis, 6:vcr6ad infiimitatem in multis accedit malitia.fit 

 vt res pura: in pnncipio iplarum imputcntur ailuiatiocinii , vt 

 locjuuntui.Non igitut omne,c]uod cx principiis.i natuiainditis 

 (deprincipiis a Dto reuclatis idem clio iudicium)ccncludjtur, 

 idcm fundamcnto ifti fccundum (oimam a-ternxraticniscon- 

 gruit. Plutima cnim inter ptincipia illa & concluficncsnoftraS 

 irnpura intcrcidunt tenuitate intelleclus, infiimitate rationis,& 

 jniiiultis peFucriitate atque malitia ir;£;cni).Si vero concIu(;o- 

 ncs deducuntur pure e fuis principiis, iiiac ex vi luorum princi- 

 pi<5ruriv,a 'c|uiUiU': procedunt, fusm cettam in mutabilitauni ha- 

 bent.Sic verbigratia eft principiuni a^teinum &: imn.utabiiclt- 

 ctyidilHi aiteinam, immutal?ilem &: diuinam kgem^ Deitm ejje 

 foIcndnm.Lx noc principio pure U TcOe toivcluditur , Culiurh 

 Aiuir.tah fcli HeoirtbucndKihrffe.lLX hac autcm ccncludone gt- 

 ftexafi iterum piWncfluntiu hx dua;:vna,Nc'/»;f dcHcrim,neque 

 dcHrinam a i'eroDeo fC^cultH ifjtm ituocani cm.cjjc ]>rcbandi>.T>t: 

 3ltera,No?! c-ffcj.ertndoi eos,t^ui arte nefe.rid Dtcvero renuntia- 

 uerint,qnique alterfres diuiiia.! trihuant ntu icvcJicia,(jUti cjui- 

 detn niifiqtHiin'nifi'dittiria funt , ccpmjunicatictiejque (^-rcULla- 

 tiones a dermorribcif fciftuhm. Vix conclulioncs tam lunt ncccf- 

 fariXjCjuam ptincipia ipfsiliifi cjuod principia pcric fiura (unf, 

 C(ih(clufioncs veio fcx principiis illis fuisi dtnicr.fliautur. Sic 

 principia iuris ciuilis ivuit > Hcnejle niuere , Nennncm Udcre-, 

 Suum cifiauctrihuere. I.:i {jiifno illo conclufio ha'cpuic infer- 

 ttix:Ccm.in! alere ficn conuctiii 'din. Quo qtiidtlu ai^uniento 

 vtitur Apoft.T.Cd;'.!.!. ■v.i j.iV.-jj. Statuitcnim Apo(io)us,vt- 

 ftigia Mofis imitatus , naturam ip(jm non foliim a-qiii &:boni, 

 yertim ctiam honcftatis,itemquc ordinis &: Ipccici adhoncila- 

 t;em,pcrtincntis,ccrtiilimam magiftr;ni cire. Q^o cxprincipjo 

 ffciffc coricluditut,nos rationcbcni & hcncftiiniitatorcsnatura: 

 eflt- oportere , nrn autcm le .nut (pecieconucilcie inftitutii illa 

 natura; , cuius authoreftl^eus.Irx alteroillo principio deduiia 

 „ cft illa lex T)eut.ir.v.%. Ciim a-dificabis nou.-.ni domum , tuni 

 facies loricationcm ad tedlum tuum , vt reatum fanguinii ron 

 imponas domui tua;. Q_uia cnini Syrarum a;dium ea fuit rano, 

 ■ vt intecfo earunl commodcambularej)oilcs,tion fuir coirmir- 

 , tendum,vt vitacuiufquamdc ttfto periclitarcrur : cjuem.idmo- 

 «fum omnino fuilfet cuenturum , fi tefta ariibularoria ciu(ri'odi 

 fu^ifcnt dpj5tii5t,&: loricitionc aut rcprgulis in atnbitu caruif- 

 feijt.Ex tcrtip dcnicuc principio eruitur ill.i conclufio , Maci- 

 I (liatiiscit honoranttus.Hoc cnim illi dcbcnir iuxta vctfuni; 

 ArhorEonoretur,cuiUfnesi'mbratl{etitr. 



V, aJ'^i>^cif.itim aliiid efi aMA-?tUiKJov,'n-)icmcn({rzhi- 

 > le:alitcd /Jtit S^'otSf.w 5inJc/'^««<,demon{fracionis noii 

 fcfJetVs, <"r/7 demonjirabiteraliud de^iejite dcmonflra- 

 bitc &'aliciibi demdnfiratiofits etc"s. ' ' ^. . 



I^Rincipium eft immcdianuTi ,jvclirediatum.' rilud cft inde- 

 u nnoiaftMbilc;hoc dcmonfttabile.Inteiiigc Jiic dcHioriftnitio- 

 cem a prjoii.Duo enim funt dcnionihandi gcntia;vnuni oiicti- 

 'x:\\. .1 ! . 



fiuum,,^lterum deduccns ad impo(Tibi!e:& ofttfifivIuiTi tnrfus eft 

 a prioii vcl pofteriori. Demonftratio illa a pnori pcr le ac di- 

 rede ad fcicntiam rccjuiritut ; & in ca pioceditur a caufis a<{ 

 effc<5lus,&: ab ciTcntia ler ad pafticncs demonftiandas. Demcn- 

 ftratio a poftcriori non-reloluiturm ptincipia, fedin expericu- 

 tiam : quippe <juae ailuigit ab eftedtis adcaufas. Deduttio au- 

 tcm ad iiv.pcllibiie ieu ablurduni per fenonelt neccilaria , ied 

 adhibetur propter hominis defeaum , ionorantiam puta vel 

 pioteiuiam &:maliti.im. Quodiam attinet adprincipiaimme- 

 diata,&; fimpliciter ptima , illa phuie funt indemon ftrabilia : fi 

 intelligamus dcmorftraticnem a priori. Ita hoc principium, 

 Deus efl,3. priori plane non pottft demonftrari : quiaDeo nihil 

 piius cft : inionihil ctiam ei coacuuni&coicjuum.Dcmonlha- 

 tur tamcn ex cr.ciisjCjUx ccm a (e tanta & t.ilia eill-non pol- 

 (int , ncccilario ad caulam lapientiffimam , optimani,&poten- 

 t:iliniam rciciuntiir. Sic&: hoc piincipium : De qudcunque rt 

 alterutrum dicifoteJl,qucd Jit i<el nonjit : eft indcmonftrabile. 

 Caufam ejfe natura priorcm e^ciio, demonftrari poteft , fed vix 

 opus clt apuJ cjucmtjuam. Id autcni plane cuilibet perfpeftuin 

 c:i\.,Vnttm C/" duoejjucre tria. Stdillud,Df«; non ejt cimJcJitHi 

 dcmonltrationis cgct apud impctitos. Fa vcroprocedit cx eo, 

 cjuod omnispcrftCtio vcra dc Dcoalfirniandaiit,8comnis im-» 

 pcrfcetio dc to nc^.inda. Niiniiuincjuod vni ingtniolion aut 

 evpcricntiori tft ilKiftre,:^ ali) poteft tilc oblcurum. P.ucc ita- 

 que , priniaprincipia &: iinipliciter inmicdi:ita , non poilcde- 

 nionltrari apriori : mcjiata poifc. I!lataincn&: i(ta polle dc- 

 monftrari pet uTmjuti/j hs iiUJ».1at. Sed, incjuis, iupra diitum 

 cft,oninia principia xve/.ui didla dtbere cllc imiuediata. San^, 

 incjuam,hoc dictum eft. Sed ob("crua,alicjuid tllcvel fimpliciter 

 inimcdiatuiTi , vel (ecunduiTicjuid& in fuo gcncre. Non igitut 

 omnia principia a-tjue (untimmediata.Hic obiicitur .i nunnul- 

 iis,ctiam illa fnnc\}p\d.,Totum ffi riraitu JuJi fartc,lmfoJfihiU efl 

 idim cfje QnoneJjc, & fiinilia , cyix dicuntur imnv;diata,poitc 

 prob.ui a priori : ijuia icil. ita rtpra:l'cntciitut in idcis diuinis, 

 fiue cjuonianvDeus ^liter factrc ntfjutat,fiuc deiiicjuc quodita 

 videatur intellciflui njco, tjuiciim fitmtelleflus diuini partici- 

 patio,dccipi nonpcnit.Vciumhscnon eftdcnionftratioaprio- 

 ri,vbi cauia rcniota (chliioais fubicdi&pva:dicatidatur. 



V I. Principiainnata infitm homini,non qitanturn ad 

 materiaU,id cfi,ipfa Terba,fed quantum adjorma- 

 le,td efi,ipfi?n fig/itficationem. 



I^Rincipia (iDlent diuidi in ca,qua:funt de fine,ad cjuem agi 

 niur naturali Icge : & ea,qu.x agunt dc mediis ad illum li- 

 ntm pertincntibus. Ptincipia aj fintm pcttinentia iunt trium 

 gcnerum, prout cft triplex ordo inclinat.onuraa natuca in nbbis 

 dilpodtus.Harumcnim ^hxmiuerfales lunt, quibus lubftantia 

 qu.clibct fcrtur ad bonum fecundum nuturam , adlui conlcr- 

 uationcm adhibtnsea,tiua;iunt commcda,&depcllcns coiura- 

 ria coaleruationiipfiu:..Alia; inclinaacnes (unt ccm>nut7es ani- 

 manHum; quatcnusnatiua docuit om.iiia animalia,vt propag.i- 

 tioni & conieruntioiii (ua' Ipcciei fin^ula; fpecies inferui..nt. 

 Alise dcniquc inclinationes lunt farticulares kmi/iis , lccun. 

 dum n.itur.im iationis,c]uaaniniantibus csetcris auteceilit.Hinc 

 in hoininc cxiftunt triplicia piincipia ^nnata. Nam eoium alia 

 rclpiciunt homincm , vt cft (ubftantia indmidua : vbi eft hojf; 

 piincipiuni,fjyf OTc/.«J efi quatn non effe. I.:,§luAconferuwt t» 

 ffje , ccnfecia/idafunt. Dcindc aliartlpiciunt hominem , vtelt 

 animal : vbicll hoc ^imc\}^'iw^,&uidqu!d Jacit adconjertiatio- 

 ncm ffeciei,c!mfleiie7:dum efi. Aiia dcnitjuc (pcdtant hcnuneiTi, 

 tjuattnus eft honio : \i,Deus colendus efl. Et hxc tuplicia piiji- 

 cipia natura; humana: coir.munitcr inJita eflc aiKrir.amus. Sc:i 

 cjuom.odo indita ? Patct cnim-, hcmincmna(ci cuin ignoraniii 

 ncgatiua cmniumrerum.Tanietficnim facultasintcUigcndi eft 

 in hoir.inc recens edico in hanc iucem : ca tanien ita demerla 

 eft ,vt fupra fenfus-patum cniincat ,plurimumiiitcr bimatum. 

 Paulatim veto tunc cx cercbri ccu fauillis fiamniula intelli- 

 gcntia; incipit emicarc; vt Atj^iw» animal homincm clfc dppa- 

 rcat.'Initio cnim confusc intclligit infans ; hinc diltin<Sc,apprc- 

 hciidens iimplicia;porro dubitans,inde compontns & diuidens, 

 (cu lentcntias ccrt.is aftirmans& ntgans , catcgorice cito,fe<l 

 t.irdiiis airccjucns hypothetica : vltcritis proficicns ratiocinatur 

 & Jubia confirmat ; conccptus dcnicjuc (uos ordinat. Et hie 

 iam di(cernuntur res & vciba,& qui intcr hsc mcdi| fiuit,con- 

 ccptus fiuc notioncs tum ptima;ttunfccund.x.Ex cjuibus omni- 

 bus patet,nullaprincipian6bi(cum na(c!. Scdvno vtrbo.adhaec 

 omnia rcfpondetur,ahcTrafi a cjua'ftione.N.im quanJo diCimus, 

 principia quidaninobifcuninafci,non hocvolumus,quod ver^ 

 bafiue tcrmini, cjuibusivpftant iftscnotitia; , nobis implanten- 

 tur : ied quod vutualitcf iu intcllcftu agcnte infint , qucmad- 

 jiiodiihi aibor iam eftinfeiriine. Ipium, miluam, lormale prin- 

 cipiorum iftorum incftnbbjs, vti forma arborisincft ipfiiemj- 

 m. Hinc Jici (blet,primailla principiauobis incflc aiSn (ignar 

 tOjtametfi non infint aclu excrcito.Idco Scaliger lib.i.fo'et.c.i. 

 neruosc a^t :Nobi(cuei fimul nalcuntur cogicafi.oncs qusdam, 

 qutC omnibus iquc crdcm , a"b'(Jmiiibus a;que item pipbantur, 

 cuiulmodi (unt propofitiojics ill» , qus ftant quafi ptincipia 



qUsdwB 



An H 



qiiomodo 

 dcncur 

 principia 

 innarai 



