Archelogi^ Cap.VlI. 



Principia 

 occulta Si 



Qiipniodo 

 fi»t Kltus 

 i dircipli- 

 jia vna jn 

 aliain i 



i^^xiAm tente rri fhtiofmrti , qlialis : De qua cunque re altem- 

 trum vcr<* «//c/jO oteft,Ert,Non eft.Et ilU-.Omne totum cft mi- 

 iusfua parte. Et /<i!^w> i.poet.cnp.iz.Scio. docet , nobis innata 

 eflb quardam zopyra) i<l eft, femina iternitatis. Clceri quoquc 

 fro MUone ait ; Eft enim hax , iudices , non fcripta , lcd nata 

 lex : <jiiam no/j didicimus , accep.mus , legimus ; verum ci 

 mtura ipsa arTipuimus,haufimu":,exp leflimus.-ad cjuam non do- 

 6i,fcd fadi ;n on inftituti, fed 'mbuti lumus : vt fi vita noftra 

 ift aliquas infidias.d iii vim,in tcla aut latronum, autmimico- 

 rum incidiiRt , pmnis honcfta ratio cflet expcdienda- falutis. 

 Jdcm lih,\.de r.at.deorufn , Nulla th,inquit,tm\ barbara natio, 

 nulla gcns tam effcrata , cui non infideat ha;c pcrfuafio ; cflc 

 neuin. Rede fane. Nam Apoftolus Rcw:?».!.^ t- docct , t» 

 ^.aifli S ©i5 mcntibiis noftris cflc impreflum , nequc tnntimi 

 in opificio cccli & tcrrx crpre/Tum. Et contumacia impinruni, 

 )t]ui furiosc lu<f>ando,fc tamen cxtricarc .i Dei metu ncqueunt, 

 locuples leftis eft,ingcnitam eflcomnibus honiinibus hanc pcr- 

 fuafionem,tfl"c aligutm Dcuni.,&: pcnitiis infixam cffc CjUaain 

 tiniis mcdullis. 



VII. Pritjcipiafmt occttlta,vel manifcfiA. 



HJEc diftributio compctit omnis gencris principiis. Scd 

 Galcnus accommodat principiis innatis,hoc modo. Piin- 

 cipia innatafunt ocf «/.'/?, cjuatcnus latent inanimis noftris:J/>j- 

 7iifeft/i , quatenus lunt cuidcntia. Hinc Galeno dicuntur & xj- 

 x(^\;fc.iSifici;<ifi\i funt a natura animis noftiis infixa nataquc no- 

 bifcum & prrfcita atquc approbata, communi om.nnnn hoiHi- 

 num intelligentia: & e"; af j/ij, quia fua luce ladiant. His Calc- 

 nui opponic principia ^«/»o_aV« > qur funt carum icruni , qui 

 fub fcnfum caduntiCuiusgcncxis fuiitalba,nigra idulcia.amara; 

 <lura,mollia.Et h.ec inchoautur lcnfu.fcd pcrficiuntur oblerua- 

 tionc & vfu. In hoc genere av^m^Tifyins.co^^rucns mulrorum 

 flt/>r«i»f/£i,ptincipatumobtinet.Scd hic cauc nc conIunda.s cum 

 principiis illis innatis intcllc£lum principioium, id cft,inchoa- 

 tjni illani cognitioncm itidcra a natura inditam , quain mox 

 nafcentesadferimus.Nani ptincipiiinnata funt «5<at<?5'-«^- 

 )i>t'^it,i<3'"^'f'>o"u,axiom.itii,anticipMiones,\A eft , antcccpt.TC 

 animo rci informationcs,f(i>»,*WK»«j notitU : intclledus priuci- 

 piorum,vt&ordinis,ctt csOj.>i»i7i;,^r.£««/io,fcu,vt Ariftotclcslo- 

 ijU!tux,mif ot;^f;(;«ff» yta(ni,anticipata,^Q\.\ prifumta »or/c. Prin- 

 cipu gitur innata fuut obicduni,«!re9jir»injeftipl'afacultas. 



V 1 1 1. Pnncipia commHuia accurate fmt difce)fnen- 



da aproprijs,fje temere promntie?fttis feri i^ilttCetsty 



MAgnum eft vitium fitTO^art? mj a» o jJ-Zc^ , tratiftuf e 

 ^i-nere in gentu , (iuc faltus cx vna difciplina in aliam: 

 quia mcta; difciplinarum hac lationc oonfunduntur : id quod 

 non miniisturpc iuxt.i& noxium cft,qu.im fitciniini agrorum 

 coaudlancur.SeduIoitaque oportet darc operam,nc pccccmus 

 hoc pcccatum. Huic rci fcruit tcgula propofita. Cuir! enim 

 principioruni alia fint conmimia , qua- pluribus ac diucrfis 

 fcicntiis accommcKlari pofliint : \x,Tctum eft mniiM [ua p.irte: 

 Si ab ^qualie/ts auferai iqualia^qui. relinquuiuur, erunt £jua- 

 lia:a\ii vbyo propria.c^ux certis fcicntiisferuiunt:vc in artc mc- 

 dic2,Contraria contraricrum fu!itremed!a:\ni.\h\<:a,Vlrtiif ccn- 

 Jiftit in mediocritate :in Iurifprudeutia,lV//j// ta/n cciigruumrft 

 'vitt.quam feruare hcmines iUa.quA imer fefe pacii fur.t , vt cft 

 vox Paplnlani de paBis : ciim, iuquam, alia principia fint coni- 

 niunia,alia propria: ji"on cft cxiftimandum, ftatim cflc fifmZa. 

 ni «5 i».e yjv®^ , fi principia communia in pkuibus ponantur 

 difciplinis. Sicptincipia nictaphyfica funt comnunia omnibus 

 difciplinis infcrioribus:qualiafunt,Oro»c ens borrumeft.NcccJfa- 

 rium prittf eft qtiam contingens , Nihil eft c.%ufa ^ effeHi<n! fui 

 iffiuf.-^3:c & liniiliaprincipia primaphilofophia; cominunia 

 funt omnihus difciplinis. Dcinde daiirur quxiiim priiicipia 

 comniunia difciplinis mathcnuticis , inprimis lubalteinis , vti 

 vocantur. Sic ad arithmcticam & geoniettiam commvmitcr 

 fpcdtat illud : Si iqualia xquaLibusa.idas, -vel dema4 , rellqua 

 ejfe iqualia. Ariihnictici- & muficx commnnc principium cft', 

 Ternaritts eft radix propcrtionum. Ad ptopria principia quod 

 attinet, fi ilLi in pcrcgrinum foliim extra patriam & finiiliam 

 fuam transfcrantur,committitur turpis illa^f7K"j«irij. Sic pro- 

 frium phyficx cft., Crauia deorfum pojfc ihoueri, leuia furfum. 

 \Km,Senftt! a. ■vehtmemi fenfilili Udi.$'\c nicdicinx,Co/>;fuWi» 

 tentrarijs medcri,Similla fimilihtts foiicri . Sk thcolosix , Scri- 

 ftura facra eft iierhum Dei , Chriftns Jitai^avt^ cft m?diati,r 

 inter Deum ^ homines.Vhi tamcnilUid honcft pr.ctciQundum, 

 ftopria certarum difciplin.iruni ptlncipia polfc adhibcri aliis 

 jrfdifcipirnis dcclaratirinis crgo. Sic niyftcriiim SS.Ttinitatis 

 tion poteft probari <• libro naturx ^ fiue dcmonfhan r^ciouibus 

 c rationc dcduftis : potcft tamcn v.iTiis excmplis & ifiniilibus 

 dcclarari. Ita doftrina rcgcncrationis potcllilluftraii do5:Lina 

 fhylici dc mocu. 



7S 



I X. Principijs ittnatis duplex potcflferi acceffio: 



ima cfi pririciptorurit hit/nanorit)ny 



altcra diuinorttrn. 



PRincipium naturalc dicitur duobus modis generaliter , & 

 Hj^"i\ii}(,tui .\[\o modo diuiditur ininnatum & acquifitum: 

 hoc modo liimitur pro innato : & ita nounulIidicunt,principio 

 natuiali aducnirc principia vclhumana,vel diuina. Nos claiius 

 dicimas,pnucipio innato dupliccm ficri acccirionem.Autenim 

 aht]uid adnaicicur,auc aliquid infunditar. Adnafci autcm nihil 

 cft aliud, quam natura quali protiudente acccdcre ad principii 

 n.iui\x:infundi nihil aliud,quamex fupernoprincipiofupranos 

 omncs & naturam noftram deriuariiid quodfit vel inftatu vix, 

 vel in ftatupatrix.Ex co autcm l'cquitur,quemadmodumrcipsa 

 ■aaftt.<pv'»i, adnafcens furculu',\n(ciiot c(l trunco,cui .idnalci- 

 tur,& abcopciidct :ita principia illanaturxadnafcencia,natu- 

 ralibus,id cft innatis,ptincipiis inferiora eflt,& cifdem ancilia- 

 ri:e diucrfoautcm , fupcriorailla, qu.x fupcrne .idueniunt^clfc 

 naturaliumveluti arbitros.Quapropcer hxc diuin3,illa humana 

 appeIlamus.D/V?»<j fiue fupern.rturalia funt proxima principiu 

 illis,qu.x funt in mcnte Dei, quxque fiuit xccriia,& principium 

 vniucrlaliiTimum,& cxcmplar rcgularum omiiium , ac pioindc 

 rcgula calis , qux nunquam ab alia vlla rcgulacur. Sccuiiduni 

 gradum a principiis diuinis obtincnt iimata : tciTium humana. 

 ilLr.ic.i xx hic fit ordo.Primo fuut principiafiniplicitcr diuina, 

 qiix funt ipfa fipientix diuinx racio, qux homincs m tcmporc 

 inrtituic. Et hiceftxterna illa leii, reglna y^ixles,princcps,3^ 

 iultovum iniuftonimque rcgula,vna & eadem indclincntcc per- 

 nijncns,non alia htc,& alia alibi,nec alras alitcr(vt Auguftinus 

 loquitur) fcd xtcrnitaccm vcritatcnique luamunmutabileinin 

 Deo lupc-r rcs omnes rc<;ulalquc allcrens ab onini mutationc 

 atquc interiLu.Enimucr6 cur non habc.-.turxtcrna & immut.abi- 

 lis rcguLi rcguiarum omniuni,cuin nihil fit aliud piincipinm fi- 

 uc lcx irta,qu.im ipfilfima Dci fapicntia,racioncni iufti & iniu- 

 fti in vcbus crcatis ad imaginem ipf.us dcterminans ; Ex hac 

 igitur ininiota & confiante rcgula , qux cflentialis eft diuinx 

 nuicftatis illn|s , pct cominunicationcm & pavticipationcin 

 quaiidainalix omnes rcgulx,& ab haC:,\t itadic.imus,regulatx, 

 in rcbiis creatis extitcrunt,alix tacitoquodain inftindu& mo- 

 do informatx , alix wcto traditx apcrta quadam (uicDci , iiu^ 

 corum.penesquos fuit cruditio foliJa & auchoricas cerca, tcfti- 

 iicatioiie : ac proindc hoc vnum principium dicitur xtcinum, 

 rcliqu.-iintcmpore cxtitlfle. Nam & principianaturalia natfcrx 

 func imprclTaintemporc,& fupcrnaturalia lapciiuturali virtute 

 Dci inrpirata& infnla a Domino , & humanaconftituca lunt a 

 iei.la ia:iouc,& cx hisomnibus conclufoncs vcl per ratiocina- 

 tioncra,vclper graciamDci,in cemporc funt dcriuatx.Omniuni 

 itaquc principioium tegula communis cft xtctnum illud prin- 

 cipium , quodeft in meute Dci tanquam archvcypuin : & hoc 

 taiicumeft rcgula principiorum ('upcrnaturalium in temporete- 

 uelatorum. Hxc autcmprincipia rtipernaturaliavna cum .rcer- 

 no illo liint rcgulaprincipiorum innatorum. Scd principiorum 

 huinauotum rcgula duplcx cft , prxter xccrnain illam Icgcm, 

 videl.principia reucl.ita & innata. Ex his crgo fontibus prnici- 

 pia humana(alias Jt^ts") proccduncihxc inciuubula ilkirum : a 

 quibus fi abcrrant,indignia luiit principioruninominc,crli ifi.u- 

 viftaijiquiuccifm vulgo ita appcUantur.rorio cx hisprinciiiiis 

 dcducunttir conclulloncs duHni gcncrum ; vniucrla'cs puta & 

 particularcs. Sic cxhoc principio : Nemo eft Udcnduf ; ducitur 

 h.xc conclulio gcncralis : Arhores -jicini mn funt Udcndi. Ex 

 hac conclulione oencrali ducitur concluflo particuiaris,qux di- 

 citur dcccrminacio ,ciicumf"cripcaquibuldam iingulaiibus tct- 

 niinis,non authoritatc naturx vcl Scriptuix, fcd iuilicio potjus 

 fnpicntum,commupcs notioncs ,principial'cilicct & ccnclulio- 

 ncs, paiticularitcr rcrum (inguLirium modnaccommotl.aniium. 

 iHarum vcrti dctenninationum moduspofitus cft in commodi- 

 tatc : cuius tria (uni obiccla , vidcl. pcrl'on.v,quarum boiiofc- 

 runtur iflx concluliciics : tuin rcs& ai;1ioncs,dc quibus fciun- 

 tur conclufioncs patticularcs : tumdcniqtie cirruinftantix,qui- 

 bus (olcnt pcr('on.v,ics,&aiil:ioncs vclut vcftiri atquc variari : c 

 tjuibus alix Itint pcrpccux,quje ncccllacii) pcri'on.is,ies,& adio- 

 ncs indciincntcr comitancur ; alis iion ^ta pcvpctux , qnx pcr 

 vicci & fucccflione pcrpccu.i variancuv, vt moJus,cauln,inftru- 

 mcntum,& flmilia. .Scd redcanius.iH principia noftradiuina &- 

 humana. Diuinis ni.igiscft habcnda (idcs, quAmomnibns iliig 

 f rincipiis. Humana^quoquc non funt authotitatc & dignitatc 

 comparanda cum innatis : nec inuentio principioruni humano- 

 rum accepta fcrcndi cftingcniis vulgaribus,fcd heroicis. Oin- 

 'niumdcniqueprincipi6ium hxc cft r.itio,vt duplcx fit ipforuni 

 lcnfus. Nam qucmadniodum .i natura duplcx homini fcnliis cft 

 inditus,commiuiis,iiaturali lcgc,f.g.No»fifr/rfa:&(ingularis,te^ 

 ftimonioconlcicntix : At (!fi-;V;7?i';licctiam.iDcodupIc\ tcfti^ 

 monium ncccfli; fuit .ulhibcn , quo nos intovmnrct in kho13 

 gratix : vnuin, nocioniim coinniuniuin in mcntc ; altcrurn,no- 

 tionum fingulariuin in con(c:icnti3,vt Srtipturx vfus efficcictut 

 nobis ab ipjo falutaris , plnrimum communi , intcrdum ctiain 

 (ingul.rri teftificationc& tcuclationc illius,otdii\atic , vcl e«c» 

 ordincm adhibita. ^ 



G 4 X. tri» 



pfincjpiu 



innatis 



auocupfcx 



nacacccf- 



«ol 



