76 



Encyclopjedije Lib. III. 



r.rlncipta ^, PrtiietptA protonoematioi funt di^niora deutero- 



notioniim ' ' . , ,, i ^ " , , 



primanim mtmMicii : CT" httc illis tf/ftrHire debein. 



7wt rcgu- ' I R'a 'e ofFerunt in difciplinis.rcs 7idcl.vcrba,& conceptus. 



P; 



U iiotio- j[ ^" 'unt priucipaliflinium iutellcflus obicttum : ■verba 

 nu fccun- funt propter res : conceptm lunt notx itcium & vcrborum ^n 

 darum? mcnte : vnde & notionc5 dicuntur,ca.quc tum prima: , tum le- 

 cuncii'. Nocioncs primx fundat.T Itmc in tebus vel vctbis.im- 

 mediate;fccunda: fundaca: ilint in collationeiiuc comparatio- 

 nt rerum vei veiborum.llla: dantur iu difciplinis obi«ftiuis,vti 

 vocanc : ifbc m dirccfiiuis fcu organicis.Vtra^cjuc illx notiones 

 funt veipnncipia.vei conclufiones. Ec liinc principia rccle di- 

 uiduncur in protonocniatica ku rcalia , & deuteronoemacica 

 /eu nocionalia. Qucmadmodum auccm verba iunc propcer res, 

 vnde ctiam vcrba rcbu» infcniiunt : ita principia notionalia 

 fiinc propccr realia illa , idcoque a-quum c(l vc illa his infcr- 

 .uianc. Pnncipia in;icur nocionalia,qualia funt in Crammacicis, 

 F.hctoricis.Logicr5,& Aftronomicis , funt vcluti rcgula Lesbia 

 & matetialis.vti yocanCjquasrebus pocell accommodari , prout 

 necefTe efl & expedic,ica camcu ne rcgula frangatur , vcvc fle- 

 datur. E contrano principia rcalia funt veluci regula Polycle- 

 titcu torroalis , vci vocanc.cuiprincipia nocionjlia oporccc ac- 

 commodari.Sic v.g.hoc cft pnncipium Logicum,^^r;«.-Tfjo»<r 

 ad hahimm non dmtir rcgreffiu. Hoc non e(l accipienduni niii 

 cum illalimicacione, fi priuacio iit cotaIis,& nifiomnipoccntia 

 Dci agat citca priuationem, 



«Juid de XI. Principiuw primiim & funimtim dignitate cfi 



prirclpio' tl/ud,Deu% c(\i:pri>niim & fummum generalit^Ue efi 



lijtucn- ^cclmpoffibile eft idem eUc & non cfle. 



dui» i 



\RincipU funt prima,vel orc.i. Prima func vel fimpliciccrca- 



Lia , vcl fccunaum tjuid. Simfliciter frima lunc vc! lingula- 



rjinma,vcl gcneralilnnia : & vcraque incomplcxa,vcI complcxa. 

 Ih comflexii primum principium lingulanflimum eft Betis , vc 

 gcneralifrimum e(t ens. In principijs compl'xts primum princi- 

 pium fingulari/limum cii:, 1).-.'« efi : primum principium gcne- 

 raliffimum t{\JmpoJfibiLe eft idem ejje & ncn eJfe.Vude conitac, 

 <]uid ftacuendum (ic de primo cognico : quod nmiirum iliud /ic 

 &Devs&Ens, diucrfo rcfpeiftu. Primum itAque nomen cft 

 hoCjDeics :primum vcrbum )l!ud,S«w. Q_ua'duo li conneiftan- 

 tur,pariunc hoc a\ioma ^nmnm, Dem ejl. Ec hoc cft primum 

 fcu fummum diffnirace inccr omnia axiomaca. Hxc cnimciatio 

 Jiomini procoplafto conuertenti luum mcntcm ad cogicandum 

 primooccurrit. Et hac enuntiacionenihilcft verius. Noftra 

 cjuoque mcns poft laplum procoplaftoruni,(iue (cipfani intuca- 

 tur a<Su rcflexo , fiue magnum hoc mundi vtriulque magni & 

 parui opificium contucatur,nonpoteft non arriperc hoc pnnci- 

 pium,Dcum c(l'c,id cft,ens optimuin,maxim«m,a cjuo Init om- 

 nia. Poftquam autem mensnoftra Deum iniua.iingularit.itc ita 

 condderauic , cjua nempc plane propriam & ab omnibus rcbus 

 ditfercncemnacuram habet ; poftquam, inquam,Deum ita con- 

 fidcrauic , vc cns (mgularilTimum , (tacim pcr analogiam qiun- 

 dam perpcndic communioncm illam,qua Dcus elt cns , & om- 

 pia,qua; ab iplb func , icem.liinc cncia ; & rurfus pcr ancichciin 

 concipit non cns.Sic itqquc homo omnes cogit.itionesluasin- 

 tra ens & non-ens , fiue atiquid '& nihil coercct , & porro inde 

 talccxtruic axioma, Eas r.on eflnon-ens, (lue , Aljc^uid ncn efl 

 nihil : fcu, §lucdUbet eft ant nm eft : fiiie dcnique,Ow»i' cogi- 

 tnbile eft ali^uid niit niiAl. Hoc auccm axionia Uue principmm 

 vt in omni niedicationc feu di(putacione !crui.at nobis, vt con- 

 tradiccnccm faciliiis ad incommodiim iiue abfurdum adiga- 

 mus, quo impoffibilius nihil eft. Hcbrii hoc principium »«»■' 

 etiti}^xfi/j^1iir^iv , clegantinimiim (ane illum , (ic cnunciant 

 JNO iN ]QN ONJ-Hpjid cft, Omne diiftum aut aic , auc neg.-if 

 Vnde vulgcj appellacuc/W«f7)/.'H?» contritdiClionis \ quod videas 

 aCrxcis ica enunciari , Aiiwx-nis' fn 'fyta-n tnai 'tTipov. Ec hxc 

 func ptincipiailla limpllciter prima,& ca quidcmcheorccicaia 

 quibus reliqua principia theorccica dcpcndenc , vc & omnia 

 principia pcactica & poerica,etiam illa, qua" iu iltis dilciplinis 

 dicuncur prima. Sic principium pnmnm incompicxum in pra- 

 <S.icis eft bcnum hcneftum , in poeticis ,bonumi'tiie : comple- 

 xum primum in pradticis & pocticis eft iliud , iOT»w,(iucho- 

 ncftum fiue vt\\e,eft faeiendnmiMaltitn, fiuc inhoncltum , fiuc 

 in\ituc,eft fu^giaitditm. Intelligc vtilitatcm vgram , qua; fempcr 

 cum honcftatc conuuKfia eft. Qjjxprincipia omnia & fingula 

 ckpcndcnr a thcorcticis illis , qucmadmodum voluntas pcndct 

 ab intellcdu. Ci-teriim principium illud, Impi^jfibile eft idemfi- 

 Tnulejfc iy non f(Jp,primum clfc , idem patct,quod ncmo in eo 

 falli poftit,qiujdquc omnis deduftio ad inipi~flihilc in hoc tan- 

 dcm fiftat,quod (equatur,idcm fimul etTc & non cifc.Et qiiam- 

 diuad hoc non deducitur, noncft (jtis dcmon/lraca impo/libi- 

 litas. Poftquam vcro.id hoc dcducta cft,ibi (illitur tanquam in 

 vltimo relolutionis tcimino & principionoci/nnio.Ab hoc ita- 

 quc principio firmicauni fuam fiimic tocj fcicnria humana, 

 N.am non (oliim conclufioncsex illodempnftiantur ,("edctiain 

 jIiaprincipia...EaJfum tatnen cft,quod Fcnfecii in metaphyf.:vn, 

 |>et hocprincipium confirmariahapriucipiaaj>tioti. Namde, 

 •'1 ' • 



duitio ad impo/Tibile non cft ex causa feu a prioti , fed per ex" 

 trinfecuni medium,vc rcfte doccc Suarex, in metaphyf. Porro 

 hoc no/trum principium adco neceftarium cft,vt nec oftenfiue, 

 ncc per deduitionem ad impoflibilc demonltrari poflit ; ciim 

 vcricas cius fic omnium noci/fima. Omnis autcmdemonftratio 

 eft cx nocioribus. Hinc oppoficum pconunciacum eft omnium 

 falfi/rimuin inccr gcneraliaaxiomata, ficutillud , Detisnoneft, 

 omnium elt falliflimum intcr fingularia. Mcrico igitiu dicit 

 yluerrces in ^.metaph. cap.^. finc hoc pronuntiaco non modo 

 poflibilc non cflc philolbphari , fed ncc di/putare quidem aut 

 raciocinari. Scd quacuor in concrarium acifcruucur. i. Hoc 

 principium cft propoficio modalis , qui lupponic priorem dc 

 incfTe. Conftac cciam mulcis vocibusneque vniuerfaliflimis,ne- 

 que admodum notts,vti'unt idem ,fmul : quxfignificanc rcla- 

 tioncs , qux poftcriorcs func abfoiucis : quippe in quibus fun- 

 d.mtur. Ciim igicur hocprincipium fic coTnpoficum,nullo mo- 

 do pocclt clfe prinium. Simplicia cnim func priora compofitis. 

 Rejp. Propoficum principium pocclt redigi in formam dc fim- 

 plici iiicxiftcmia,vc fi dicas : NiiUa res flmul eft ^ non eft. Ve- 

 rum modalis idcb adhihecur , vt oltendacuc nihil cffe hoc iplb 

 inipofllbilius. Dcinde (iinpbcitas primi pnncipij noH in co po- 

 fitacftjvtconftec paucioribus verbis,(cd in eo,vc non po/Tic pro- 

 bari peralia principia. i. Primum piincipium non debcc cfTc 

 negaciuum ; quia a/firmacio cft prior ncgacionc;quippe qux eft 

 nienfura ncgationis. lam verb propofitum principiumconftat 

 vocabulis negatiuis; cum idcmvz\e3.t impojfibile quod ncnfof- 

 fibile. Fundacur icaque hoc principiura, tanquamnegaciuum,in 

 aliquo priorijvidclicec aflSrmaciuo : ciim omnes conccdarc,nc- 

 gacioncm in priori aliqua affirmationc fundari. Affirmatiuum 

 autem principium cric hoc ; VnumcontradiCicriKm deftruit al- 

 tcrum. Refp. Quancum ad generationem accinec , ipsamque 

 cnuHciacorum nacuram,priorc5lunc affir in.icioncs negacionibus: 

 Icd quod ad vim demon/ttandi accinec ,nonell id vniuerse ve- 

 rum. Ibi enim nonomnisenuuciacio negaciua probacur.ipriori 

 pcraliama/firmaciuani'. Ica hic adhibccurncgacio,qux latec in 

 vocc Jmfojfibile , vc oftendacur huius pnncipijcuidencia. Alio- 

 quin a/tirniariua propofitio hic dacur:vidcl. ff>uodlibet ejl , aut 

 non eft. Quod autcm atcinec ad principium allatum ; Vnum con- 

 trndicioriiim deftruit aUerum. Icem : Duo contradiiioria non 

 pcftunt eftfe fimid "vera. ; illa duo non conltanc cerminis nocifll- 

 mis. j. Principium omnium nociflimum,&proindeIimplicitcr 

 primum cft iilud idcncicum Anconij knd\cx:Ornne ens tft ens. 

 Nullacnimenunciacio e/tnocior & cuidencior ca , qua aliquid 

 aftirmacur de leip(b, vc Boccius eiegancer loquicur. Re(p. Hoc 

 pronunciatum,£>of/ ens,c?i. identiciun,aitis expcrs,& pcnenu^ 

 gatorium,ica vc nunquama(uimacur adquidquamdcmonftrau- 

 dum. Sancprincipium ccmplexum fimplicicer primum debcbat 

 cllc hoc,E»j eft cns : fcd qui.r idencicanon cft doftrinalis, non 

 poccft (iimi vc dcmcnftranonis mcdium ; & idcb philolophi 

 /iibfticuc, unc illud , Impcffbile eft idem fimtil ejfe cr non ejfe, 

 quod xquipolicc i(i\,Ens non poteft ejjc w.n cns. 4. Pwpoficum 

 principium probatur pcr ali\xci,vidc\.Impcftibile eft diic ccntrari» 

 finjiilinejfe inecdcm fubiecic : vcl qupd idcm ci\.,Impcftibile eft, 

 w du£ ccntradiBori/i. fin: fimul ven.^biox^ igitur e(t (implicitcr 

 primum. Rcfp.Propoficum principium (ua nacura cU oinnium 

 nociflimum. Si quis camen per proccruiam iliud ncgaucnt , fi 

 modoaliquidalfirmet , licicumeric apud iftiufmodi hominem 

 illud probare per id,quodille affirmaueric: vc docec Ariftoteles 

 4.metaph.cap. 4.Yc\um hxc calisprob.icio non fic propter prin- 

 cipij pofici oblcuricaCiCm , fcd ob hominis malcferiaci infulfica- 

 tcm. Scd quid jnulta ; Hoc principiumcft fimpliciccr primum: 

 quia crci condicioncs primi principij ipfi compecunc. Y.H enim ' 

 t ■Certljfimum;iti vc circa ipfum non concingac errare. 1. No- 

 tifjimum ; quippc quod non cft cx hypochefi lumcum, & conftat 

 tcrminis nociflimis. i.EuidemlJfmiim ;quianoncltacquifitum 

 perdemonftrationcm. Complciriitur inlupcr rcpugnanti.vn & 

 immedictatcm ; quarum illa lignificatur per modum Imfojfibi- 

 le .-hasc psr Eft ^ Non-eft ; quxduo vocibula in omni nego- 

 tio vitx humanx occuricre docet lepidum Virgilijcarmcn de 

 Eft Q' Non-efl. Prxterea hoc principium omnes particulares 

 dcmonftrationes virtutc ingrcditur.illariimque veritatem iuuat: 

 & omnes propofitiones ,ad hanc rcducuntur. Atque hxc (unt 

 principia /impliciterprima •.fecunditm ^ui^primafunt, qux in 

 fuo gcncre prima /unt, vcpuca in Machemacicis, Echicis,& fimi- 

 libus : qux dicunturprincipiaentis noninlacicudihefumci ,/ed 

 in p.irticulari confiderati. Nam (ciencix parcicularcs fibi prx- 

 fcinduncparticulamquandameius. Adprincipia orta feu a pri- 

 misdependencia quodaccinet ,illafc habenc vc genera fubalccr- 

 n.i. Sicuc cnim illa fimc gcncrarcCpcdtuinfcriorum , & fpecies 

 feipcftu fuperiorum : fic illa principia (unc principia refpeitu 

 iirfcriorum conclufionum, &concIufionesrcrpeftu luperioruns 

 pl^incipiorum : idcocmc poftprincipiti non incpce vocantur. 



D 



XII- Pofiulataftilfanoii nifisquinoce dicHntur 

 pri>ie;ipia. 



Efniiio eft principium,quod fubiicic quid fit res i vtjPww» 

 iiiimefl princijium ma^nitudim ifidiuidnnr». iJyfothefis 



fftj 



Qui<f ffa-" 

 tuendum 

 de poftu- 

 Ucis i 



