90 



EncydopjEdi^ Lib.lV. 



rjua 

 tionc ma- 



fit 



pimcipiu 



A 



gamcr ait 



paulo iuha:uy«4»» j •^ T ^kiut 



'libertJS 

 Suciacica 



Ordo qtia 

 neccirj- 

 rin^ (ii in 

 ftufliis,& 

 qua niul- 

 tlficx^ 



caic , quifl fibi vcUt Ulu(^ Gtftgoiij Naziinzem in cpift. ad Eu- 

 Hoxum ilietoicm: Huc accfdsj, aducrfa '•j.^Lentdo corforipve :n- 

 firmltm. ttam hoc qHO:.jtie riOH hue ad fhUofifhiiim fcndia kitbe- 

 re PUcotu •vlfim eji, Qux Naiiartxcni vcrba noii llrr.plicitcr, 

 led comparatc intcUigcuda luni. 



VII. Maniu inter priHcipia dtfceTitiit cft non folhm 

 propter fcriptiowrn ,fed itiam propter ejfeit^onem 

 renan in>iHmerabUttim & mirabilium. 



Naxagoras folitus crat diccre,nianum cflc caufam fapien- 



tiz : £t Arifloteles in mcefima, ficiione de IntelleHu elc- 



- -■- "•„ ; ©iis cV ««'^«1« DftTi' 'cjfj«y« eidl)».i ouo, &* ois 



raV(^(< ftt»_^Vgjt,Yv;^ 3 vi». Et 



oji <£ 5 »» «5-/«*« inT -f x^ijsy. Idem in tertio deunima:n x"? 

 *£y«*o» t5Jv i^^»a'». 3 »is «J'®' «Jiji.Quam 111 fcntciuia Car- 

 dantu ua fcribit <» Uhrit de- fnhtilitatefi i\\3\xsiLn\\Mx\x honiinc 

 n.itura prxfidiis : ingerao,ad inucntione ncccllariorum:lermone, 

 ad auxilium : manibus ad pcrfeclioncm omiviuni eorum , qu* 

 vel ingenio cxcogitalfet^vel fcrmonc ab ahis didicillct.Et Sca- 

 itgerexercit.i^6.dM,\M\o\\zm clfe maiium intclleclus:rationis, 

 or.ationem : or.itionis,ra.inum. Itaquc manus iiu:c inter principia 

 dil'ccntia: numeratur, Elt cnim inllrumcn:u.m inccUcctus , in 

 cfficieivlis openbus, <]ux func numcro plunma,&: ptccio admi- 

 rabili.xScd &: propter fcriptioncm m.mus refertur inter princi- 

 pia difccntix. Scriptionis euimbcneficio confcruantur ea,qua; 

 ex mcmoria clabi folcnt.Quodautem Socrates .ipud Platonem 

 ait,fcripnonem efle ccrtilfimam mcmori.i: ncccnuid mtcllige- 

 rc oporcct dc abufu fcriptionis , quo tit , vt ea qu.-B lcribmuis, 

 mcmoria; infculpere neglig.imus. vndc in fcholis Pythagoreo- 

 rum a fcriptione difcipuU arcebantur. 



VIII. Libertoi i»ge»ij debet ejfe Socratica, hoc eft, 

 ita cotnparata , vt momenta rutionum prttferat mo- 

 nnmentts homumm. 



SOcratcs libere fuit pKilofopKatusiita nempc, vtnon habue 

 rit iiitcllc(ilum ligatum , liue addiL^lum S: veluti mancipa- 

 tum alterius nomini & authoritati. Hinc Ubertiu philolbphica 

 dicitur Sccratica.Q^i. ncmpc fit , vc aliquis Socratem iniitatus, 

 non iuret in vetba magillri , fcd litet vcritati. Ali^|^icicur //- 

 hertoi Acndemica : non fane ab illis Plcudoacadcmicis , qui 

 omnia affirmabant elfe inccrta & kngntuXti-alcf, , vnde difti lunt 

 f?it«2(i<5i,& iplotum tTu;^ ;n proucrbium abiic:led a vere Aci- 

 demicis,iiuc l'latonicis,qui viwbanc affirmafionis tcmeritatcm, 

 & libcre philofophabantur : quos Ciceromaximc amauit pro- 

 pter libertatem illam in vtramquc partcm dilpucandi, qua ve- 

 ricas rcddi folet illuftrior.lcaque hzc libcrtas,nequc parit , nc- 

 quc defendit fupercUiumillud philorophallrorum,quinihilifa- 

 ciunt prsftantiflimos &: clairicosauthorcs>Icqueenimlibcrtas 

 SociMcica in eo clt pofica,vt lit magiftra arrogantia;, lcd iubet 

 rationum momenta habcre pro firniamcnto,cl.iflicorum aucho- 

 rum monumenta pto ornamcnco:fcu,vt clariiis dicom , facit vt 

 tionicn hominis non vcneremur tanquara aliquod numen. 



a I X . Ordo eft animaftudiorum ; & dcbet jpeElari r^- 

 tione fcopi,rernm difcendarum, mediorum difcendi, 

 & dcnique circunUantiarum loci & tcmporis. 



ORdo eft anima mundi, omnifquc focictatis & aftionis in- 

 cer homines,ade6que & lludiorum. Hoc enim fublato ne- 

 ccire eftomniaconcidere , non aliter atque corpus icccdcnce 

 anima fit cadauer. Non itaque falfuseft , qui ordinem ex co, 

 quod a Oeo orttcs fit , nomcn traxiflc fcriplit. Ncque etiam ifte, 

 qui ex eo didam putac,qu6d o^ov sft^J, id cft,rebus , qua: alio- 

 quin indiftindle atquc promifcue incuennbus vidcncur infinits, 

 terminos & limites largiatur ; intra quos fcilicct mens nolha 

 veiut in fepta fua cogerc eos qucat , luarque quali iurildiitioni 

 (ubiiccre. Nimirum, to ^\jmK.Jg, ^JtiK^^tTu «iirawjj^ tsOrcuit'^, 

 ■Vnice igitur in lludiis nofttis hoc agamus , vt ccito illa ordine 

 lufcipiamus,& perficiamus. Id auteni cjuam rcdiffimc fiet , ii 

 obferuemus quadruplicem varictatem, lcumultiplicitatcm , cx 

 quifolct oriri confufio in ftudiis. Prima eft incaufis finalibus 

 qua; fnnt multifarii.Sccunda,in rebusdilcendis,qux funt innu- 

 nicrabilcs,Ji prope infinita:.Tcrtia,in mediis,fiue principiisdi- 

 fcendi,qua; & ipfa funt varia. Quarta cft iu circuniftantiis loci 

 Sc temporis. Oporict itaquc ordinem certum lu iftis quacuor 

 obfetuarciidquc iuxta caiioiies fequcntes. 



Qualisor- X. Ordo in caufis ftnalibiu ftudiorum reBe adhihe- 

 doincau- fiff. fimature coqitemtis devitts. qenere\tanauam 

 <is finali- £ , , ^ a f n J ■ , 



bus ftu- pne vltimo , ad ijiiemftudia nostra dirtgerc volit~ 



diorfi ad- f^i^ . ^ finem illum eliiamns vcl eX Vropenfione na- 



hlbcnduj.» , r- , %• r,- .^ a 



turs.,vel,fi ahter nonpoftumns,ex necejjitate^&poft- 

 quamftnem ill/im^fcH vu£ gentts elegimtu, coneinur 



in illo exceUcre \ deniqtie,ft eligamtu tnedia pro ftd' 

 tura i^itis fcopi. 



QVatuor fuiit panes huius canonis.PWm^ eft,vt dc fiue vl- 

 tinio, adqucm ftudia noftta dirigere volumus,mature co- 

 gif.mus.Finis ille vltimus hoc loco non eft glona DEl,qua; cll 

 finis limpliciter vlcimus , fed certum vitx gcnus , fiue facultas 

 aliqna,in qua Deo &: proximo ieruiamus.Nam quia,vt inquiunc 

 rhyhci^natura vnum advnum difpol'uit,fieri non poteft vtvnus 

 homo omnes facultates & artes vcipcifeftcdifcercjvcl expedi- 

 teexerccre polfit. Itaque vtiliirniium erit,de vno aliquolcopo 

 matuie cogitare , ad quem commodiHiine ftudia uoftra referrc 

 queamus.Ica cnim ell , vc Seneca dcclamacorex Caftio Seucro, 

 cclcberrimo oracorc alicubi dcmonftrac : Vnm homo ad i.»»:iit 

 natHs Ticn ejl. Ita 'Virgilij in poefi mira f mt felicitasoua: illii in 

 prosa oratlonc dclcruit ; contri Cicero regnauit in ioro,princcps 

 oratorum habitus ,fcd ad poiflim tani male natus, vt eius cai- 

 mina inimicis tncrint dcridiculo.lca Stoici philofophi,Cicero- 

 iic telte,indilpucacionibus habiti lunc lolernffimi , at inpopuli 

 concionibus indilcrci & infacundi.Ica de ca-teris : vt ncmo glo- 

 riari poflit,le omnia habere i nemo conqucri,fc nihil pofliderc. 

 Quid vcr6,inquut aliquis,fires ita habct,curtuadornasEney- 

 clopx-diam, in qua dilferis de omni fcibili; Qua:obicdio nihil 

 Ixdit canoncm noltrura: qiiianon tiadimus tncyclopjedianijVC 

 indc dilcamus exccUere in omni vita; ac facult.itum gcnere,led 

 vt principia omnium arcium vckic ex compendio coguolca- 

 mus , & poftea ccrtam facultacem & profcfnanem cliganius,cui 

 nos totos impciidamus.S««W.t car.onib nollri parsclt,vt finem 

 ftudiorum eligamus,vcl cx propenfionc natura',vcl,li aliter non 

 poirumus,cx neccflit.ice. 'Nacura;propenlio muotclcit primo cl 

 applicatione & delcdatione cuca certaobioita, qu.t in quibuf- 

 dam ingeniis a priniofcre orcuelucct. Releruntdc AThanalio, 

 cum in pueritia concioncsdc rcbus l.icris inter coxcancos habe- 

 rc lolitum,quod ciiiii relciuiflet Alcxandcr Patriarcha , parcn- 

 ti cius pcrfualit , vt lacrofancta; theologi.r illiuii confecrarct. 

 Dc Origene tcllatur Eulebius, eum lolitum , cum adhuc puer 

 cflct,quxftiouibus cx facris litcrrs dcpromtis Lconidam paren- 

 tem exagitarc.Similia'dcGaIeno , 'Vefalio , & aliis referunrur, 

 Sccund6,fi propcnfioncni nacura: noltri non lacis poffimusdc- 

 prehcndcre , m familiaricatem viri probi 6c dodi nos infinue- 

 mus, vt eius opeia cognolcanms , quid iiatura; noltra: lit magis 

 conlcntaneum.Sane apud veteres lapientla; m.igiftrosncmoad- 

 mittebatur in lcholam , cuius ingcnium nou prob.iflcnt,an eflcc 

 idoncum ad illamarfem capeirendam,quam profitcbancur. In- 

 tcrdum tamcn accidit, vt non cx natiua; propcnlionc,lcdex ne- 

 cefficate vitx genus literarium eligerccoganiur. Ifta vero ne- 

 ccffit.is ert vel facultatum,vcl naturx. Nam ii cui anguftiot rcs 

 familiaris contigerit, eas artes lequioportct , vnde promptiffi- 

 niiun pucat polfc iiecefTitatibusIuis prxlidiuniparari. Siniiliter, 

 fi cui obtulius ingcniumcontigerit, cogecur fe illis arcibus ad- 

 diccre,qux fubtilicatcin ingcnij non deliderant.2>m/? pars ca- 

 nonis cft,vt in vitx generc, quod tanqium lcopum nobis pro.. 

 pofuimns,enitamurcxccllcrc, Nifi enim fumnium excellcntia: 

 gradum in vicx gcnere , quoij delegimus , nobis proponamus, 

 non in fecuiido,auc certio,lcd in iiifimo gradu confiftemus j ae 

 proinde iiuUi erimus,qui,vc clfemus aliquid,laborare noluiniusj 

 iicut pra^clare iiiouet Qu|ntilianus lib.ii.Inftit.orar.cip.vlt.his 

 verbis:S; quii fttmma deWerct ( 'jitod curfaciat , ctti ingenium^ 

 'ualetudo,facultai,friiceftor non deerttnt ? ),tamen efi.-vt Cicera 

 ait,pulchritmin fecltndti terttifve confiflere. Neque enimft quii 

 ylchi/iiiglorlam inbellicis confequi nonfotefi, Aiacis aut Vicme- 

 di6 laiideir. ajpernabitur ; neqtie qui Homeri.non Tjrt£i.§luinimif 

 ft hanc cogitationem homines habitijfent^-ut nemo fe meliorem fo- 

 reeoqui optimus fuiffet .arbitraretttr ,hi ipfi,qiii funt oftimt,>ioH 

 fulffent : neque pofi Litcretium aut Marcum Virgiliils , necpoji 

 Craffum i^Hortenfiittn Cicero, nec altj qui pofieavixeriint: Ve- 

 ritmfi tranfenndi Jpes non efi , tamen efi dignieiu fubfequendi. 

 Hinc clt, quod viri fapientcs, quotics vitx cuiufpiam litcrarix 

 cxcmpjarfibi propoluerunc,pcrtedtiffiiiiuni illud dclcriplcrunt; 

 vt Platoideam Principis , Ciceroperfcdtumoratorcm. &uart-t 

 canonis pars eft,vr pro natura icopi , quem nobis propoluimus 

 accommodata mcdia,adilluiii duccntia,cliganius.Eiufmodi di- 

 co media,qux quani citiffimc,& fimul quamoptimead propo- 

 fitum fcopum pcrducere no* poffunr.^Vt fi quis velit Medicin» 

 operari,prim6 cogitetdeLinguxLatinx& Gixca; notitiacom- 

 paranda : tum Logicam,Phyficam,& Ethicam pernofcat. 



X I. Ordo in rebtts difccndk adhibendns eft alins to- 

 talis & vniuerfalts,alitts partialis & particularis. 

 Ordo totalis rcEle adhtbetur ,fi non codcm tempore 

 plura traElefniis , fed vnum afiquod pnncipale vno 

 tempore ; & cjuidem ita , vtftudiorum literariorum. 

 attatuor gradus conJHtuamus ; primitm philologi- 

 fum,fccundum phtlofophtcum , tertiujn fupremarum 

 facult.ttuyn , cjuarturn difciplinarum compojitarnm 

 (p" rnechanicarttm : ft prAterca inftudio Fhilologtco 



alm 



Qnalisor» 

 <t» in le- 

 bus difcc- 

 dis fit ob- 

 fciuadm ? 



