Didadic^ Cap.IlI. 



,* llnquartim cognittant exord.iarnur, dr fecundum gra- 

 dHm faciamm LogicHm:iidhitc,jiftudtj phUofophictgra- 

 diu (jtuttuor co»ftituamns;ita nernpeyVt prtmus Jit Ma- 

 themattcus, fecundus Puyjlcns , terttus Aietaphyficus, 

 (juartus philofophi£ praSliat • turn,fi nos conferamus ad 

 Vftam e fupremis factiitattbus ; CT dtniqae farragines 

 difciplinarum tta euoluamiU , vt iyntintnfaciatnw ab 

 Hiftortca , inde pergarnm ad altas nobis rtecejfarioi, 

 itemijue ad qH.ifdam A^fechanicas.Ordo partialis reile 

 adhtbetur;fi dtfcipUnarn per partes edtfcatnu4. 



Ordinc in capefTendis qu« difcenda fuiit, & quidem aCcuta- 

 tOjVtcndum cft.Accuratusdutemiilc ordo inco vemtur.vt cct- 

 tos laborum littcrariorum gradus faciamusinccjuc Itudia phiio- 

 • locica.philofophka, & principalia, riue lupcriorum facultatum, 

 vno& eodcm temporc excolanius. l'rincipio enim in confcllo 

 cftapudomncsviros prudcntes.indoftiinacapeiTcnda, a facilio- 

 ribus otdiendum clTe. Nam plcnum e(l dcmentii;,a di/ficilic«i- 

 bus ad faciliora ptogredi ; aut facilia fimul &difficilia vna ea- 

 dcmque opcra capcircrc.Iam vctb ncmo eft,vcl infra medioca'- 

 tatem do(flus,qui nonfacilc intelligat,omncs dilciplinasparifa- 

 cilitatc non conflare, fcd difFcrrc plunmum, quatcnus alix funt 

 faciliorcs captu,alix difficiliores.Perfpcitiua v.g.muito eft dif- 

 ficilior,quim Gcometria,fi vtraque illi proponatur,(]ui ncutram 

 didicerit.Sic Algcbradifficilior cft, quam commuais Arithmc- 

 tica;Mctaphyfica,qu.\m Phyfica;&itadc cactens. Qux quidcm 

 diiKcukas difcipliiiarum cx duobus oritur fontibus , v: moncc 

 Arlfloteles in princifio lib.-i..friiniphllofopi)ii:^\ix.i cx naturarc- 

 tum,&: imbecillitatc intcUeitus.Cum igitur difciplina: alijc fint 

 faciliotes,alia: difficiliorcs,hic ordo nccefraricD cft obfcruandus, 

 vt a facilioribusad difficiliores., & a notioribus ad ignotiores 

 ptogrediamurincc tcntandum,vt omnesfimulcapiamus:quando- 

 quidem intclle(£Vus nofter plura (imul intclligcrc non poteft ; & 

 iugeniumdiftrahitur, fa:pe(][ue obruitur, quoties pluribus fimul 

 opcratur rebus diiFerentibus,iuxta illud : 



Pluribw tntentuf.minorefl adjingulafenfia. 



Deinde , /lomncs difciplinse (iinul percipi pofTcnt autdebe- 

 rcut.nuUjf ^^iTcnt prxparatorix.fcu organicx,& dirc(flrices.Njm 

 luappcllantur illx, qux ad reliquas viam muniunt, & mentein 

 prfparanc ad cxtcras accuratiiis & facilius intelligendas. Atoui 

 communi philofopKorum luffragio diftin^iilio dilciplinaruni in 

 prxparatorias;fcu propxdeuticas,& principales, leu pxdeuticas, 

 fufFultacft. Tcrtib,fciencix fcu difciplinz funt tanquam animi 

 noftri pabulum,acque ita fc habent tk nnTrn-m ratione mentis, 

 ficuc ilimcnta rationoftomachi.Acqui mifcellanca ciborum va- 

 tictate valdc ofFcnditut ftomachus. Ergo Ci quis plurimas difci- 

 plinas (imul dilccrc intcndac , menccm noii camnucriec , quam 

 obruet,prxfcrtim cum cibi corporis, & animi quoquc,non tan- 

 tuin degluticndi fint/cd potiftimum concoqucndi,vc in fuccum 

 & fanguinera vitalcm conucttanmr. Quare non plura opoitet 

 coraplccii le(£lionc,quam quxmedicacioneconcoquipofTinc.Ac- 

 qui quocics pluribus dilciplinis fiiftul opcra nauatut,mcditatio- 

 iies tuibaatuf & impediuiuurjnam mcditaciohuius rci,mcdita- 

 tioncin altctiusrci diucrfxextrudic,adc6qucfacic,vc fpecicsin- 

 tclligibilcs radicari non poirinc. Porr(3,ex illis qui pcrturbatam 

 illani (ludiorum rationcm fccuti funt, paucilTimos ad Iblidam 

 ctuditioncm perucniire vidcmus : nam fupcrficiarij tantum cfrc 

 deprelicnduntur. Adhxc,fiplures fimul dUciplinx diucrfxdifci 

 pofTent dcbcr(:ntque,inucjlcs & vanx elFenc do(fli(riTnorum viro- 

 fum difputationcs de ordinc difciplinaram , vt intclligeiciiius, 

 quxdcbcrcnt prxccdcrc,qux fubfcqui.Pertincnt huc ceftimonia 

 phiiofophorum & Patium,quibus oftendi poccftdilcipliiusccr- 

 to otdinc doccndas ciTc & dilccndas. Nominatim vcrb lainbli- 

 chtti,<\\n propccr erudicioncmlummam avcceribus^fi»? cft co- 

 gnomiiutus, hanc rcm pcrlcquitur//^. t.rfir i':ta Pytha^orA ; & 

 Qre^oriits NeocAfarienfs, co^^nomcnzo Thaunuturgus,;» oratio- 

 ne pMiegyrica , quam fcripji: in laudem pncrptorn fui Ori^cnn. 

 Ad cxcrcmum,cx praxi vctcrimi & rcccntium fapicntum firmiffi- 

 mum argumcntum duci potcll adnoftramfcntcntiam ftabil.cn- 

 dam.llla fiquidcm eft optima dilccndi ratio,optimus illc ordo, 

 qucm in ftudiisadhibuerunt viri innumcri,qui ad fummam cru- 

 ditionis laudcm,fummumdoArinx faftigium alccndcruiit. At- 

 qui tumvctcres , tumctiam rcccnciorcs docliffiml quiqur pcr 

 ccrtos quofdamcruditionis gradus progrciri tuut. Nam Pytha- 

 gocas ab vna difciplina ad aiiamfuos dilcipulos pcrduxit. Nc- 

 ino adraittcbatur in Ac idcmiam.nui non circc .i difciplinis ma- 

 tlicmatjclsparatiLs. Vude cft iUud Xcnocratis.ad qudncum id- 

 du>.^u.ve(rct adolcfccns na.yiinui impericus, vt .intcrdifcipulo.s 

 rcfipctctur : yibi , inqutc , adolercem , iy anpu phiiofoplnt. 

 tioi compara. Notum etiam cft illiid Ariftotclis 5. mctaph. 

 .«»;n>i 1,-1» , it^ff, Z^nTt'\t Kj \mTnult.u, y^ T^tm.tTnrliftKs: A'j- 

 furdum cfl.fcientiam fimulfy moJum fciendi qmrere: vbi fcion- 

 di niodum intciprctcs Logicam mtciprctantur. Atqac hinr cft, 

 qubd in fcholis Chriftianocumgradusftndiorum conftituci f uit, 

 qui cum fumnii difccntixvtihtacc obfctuintar.Scd conttahanc 



91 



fententiam obijciunt viri quidam docluTimi. 1. tcft.pora ftu- 

 diorumvaldc produci , fi Imgulis dilcipiims ligi^latim opttan- 

 dumlit: in hacvcibvitx bieuitatc (tudcndumcii'c,vc ouam.ci'^ 

 tiftimc ad liiiem ftudiorum pcrucniamus. z. cam cllc nolui jntcl- 

 lecfui naturaiTijVt iit valdc agilia,& 111 omncm partcm vciox,tta 

 vtnc poffic qaidcmaliqujd agcic caucum vnum ; in piuravcrb 

 finiul luam opciam impeadat. j.varict-tem lludioimii dciciita- 

 tc,& ca:dimn laborii liteiarij leuareicontra obtundi ingcniuirT.fi 

 vni tantum rci opcra (ic ilai>da. 4. Quincilianum lib.i.liill.oKic. 

 cap.vlc.airercrc, plures, & quam diucriullmas dilciplinaseodcm 

 tcmporeperdilci pollc & dcbcic. Rcjp.ad i. Tautum abc(f,vt 01- 

 dinata ftudiorum racione producantur & protiahaiuiu (tudioi 

 njrntcmpora,vt c contrario brcuio[areddantm'.Si enim (ii-guln, 

 difciplinis ccna tcmpora aHigncncur , potcft quiuis anmiauucr- 

 terc,quot anni in ftudiis contctcndi (int:idquod cx confu a(iu- 

 diorum ratione colligi non ^oidXjid i.Ingcnia vmida&pionr- 

 ta pollunt duas vel piutcs difciplinas (imuldilcerc : fcd iios lo- 

 quimur de ingcniis valgaribus.<»</ j.Varictatcm ali<i uam nos ad- 

 mitttmu;:cam nempe, qux cft intcr difciplmas paititn pucriicr, 

 vt lunt Grammatica&Muiicaiitcmqucmtcrdilciplinasm.niit 

 raodum diilidciucs,fcd conlpirantes.v.g.lludiolb lurifprudcntix 

 concedimus, vt hiftonx, aut philolbphix nioralis lludium cciti- 

 iungat cum lurilprudcntia.IUa vcrb ftudiorum vanctas, qua fit, 

 vtlFudioli modb in hanc , modb in illam difciplinaminaolent, 

 cinquam (ludiorum pcftis caucnda cft. Rurlus vanctatem illam 

 probaiHus,qua ftudiumpietacisnunquam (ciungicur aftudui hu- 

 manicatis: & ita incumbicur vni arci,vc iilx,quas didicinuis,ni- 

 hilomimts rcpecantur. «(/^.Quintilianus loquitiitdcdifciunnls 

 {'Ucrilibus;cuiufmodi apud vctcrcs ccnlcbantur Cranimatica iui- 

 guxvcinacuIx,Atithmctica,Mu(ica.EtQuintilianusait,lc loqui 

 dc mcdiocri tantiimiftarum aitium cognitione , non de (.x.idta 

 & accurata.Dcmiim affirmac dc ingcniis promtis & viuidi ,11011 

 dc tardisjlc loqui. Ex his patcc, iimnotam adhuc ftaie ndlliam 

 thcfm:Scudia philologica,philofophica, & Jj>;j<>(^,(cu pciiicip.-i- 

 lia,(imul ab adolelccncibus non cilc coniungcnda. Concliid.iiiius 

 itaquc cum Caidano lib.i.dc fapientia; Studioftu Jimul ccn:r,i- 

 riis fludiis operavi darenonpotefl.veluti Geometrii fy Rhfroricx, 

 "vel Mrdlcini (y Arithmetici:^gener.tliter,qut.cu>ijue ducftu- 

 dia ma^nam anlmi attentionem requirtint , fimul Ji amtUxeHir 

 adoUfcens.aJfeijui neutrum illcrum poterit. Lc hiiculquc caoliii- 

 mus primjiifnoftricanonis partcni.dc urdinc ftudioram in gc- 

 ncre. Scquitur^4Myfc«M</«, qux quatuor ftudiorura gradaj &: 

 llams proponit:cquibus ptimu; cftphilologicus, (ccimdus pai- 

 lo(ophicus,tcrtius Jj>;y>y<, fiuc luprcmaiumfacultatum: quartus 

 inilccllaneus. Quos quidcm giailus in Acadcmiis ptobcconfti- 

 tutis ccnierecft. Nititur autcm iftagtadatiohoc fundamoito. 

 Philologia eft philofophix,& ttium (uperiorumfacultatum nu- 

 cilla: philofbphia vcrb ("uprerais facultatibus quodammodo fa- 

 muiaxur:difcipltnx dcniquc compodtx & mcchanica- cum dcle- 

 «ftufunc dcIibandx.Rclle igitur,&cx oidinc.quacuor illi gr.idus 

 infticauncor. Tertia cancnu pars e(l dc duobus gradibus ftudi| 

 philoIogici.Primus cft gloirem.icicus.Oportcc cnim a cognicio- 

 ne linguanim exordiri ; tum quitvoccsfunt (ignarcrum; tum 

 quia linguarum cognitio cft quafi oftium, pcr quod ad dilcipli- 

 nas acccdimus ; tum dcniquc quia ad linguas addilcendas mc- 

 moriafummoperc cft nccciraria.qux iii prima xtatc maxinic vi- 

 gcc. Porrb ad rtudium hoc glolfcmaticum rcfcruntur Lcxica & 

 Grammatica: quoniam iinchis lingvu* non polTunt addifci. Se- 

 cundus gradus cft Logicu.;qui complc>.^itur Rhctoricam,Logi- 

 cam,Oratoriam,& Poccicam. Duplcx autcm artium Logicaium 

 cft ftudium ; vnum fiipcrficiariiun , altcruni vcrb accuiatum & 

 cxattum. Quindo poft linguas iubcmusdifccrc aitcs Loglca^, 

 hoc ipfum dc fupcrficiaria, fcu mcdi6cri , cognitionc intclligi- - 

 musmam accuratiflima rcrum Logicanim nctitia cx difciplina- 

 rura rcalium cogi.it ionc plurimiim pcndct. Atquc hxc cft li;rv- 

 tcntia Antonij M;ia;ulu!ani & Itidcrici Pcnda(ii. Volunuis au- 

 tcm cum ftudio artium Logicarum coniuii;Ti Mncmonicam ; :ta 

 ncmpc,vt mcdiocn. illiuscognitio hauiiatuvmam pcrii;c\^ pcn- 

 dct a notitia dilciplinarum rcal wm. &uart.i canonii nofiri par> 

 cft dc quatuorgr.idibus ftudij philolophici. Ex h;s ptiiius cft 

 Mathcmaticus. Nam quia dilciplin.c Machcmaticx iiig(.niiu!u 

 valdc acuunt , &ad cxccras dilciplinas capeilcndasaptilliMiuiii 

 rcddiinc , lummo iurc propomiiitur aiitc rcliquas di(cipliiu>. 

 Opottct autcm hoc loco'intciligcrc uilciplin.is Mathcm.aic.ii 

 puras , vti lunc Aritlimccica &Ccomctna; itcmqiic Muiicam. 

 Na;n qu;a rcliquxdilciplin.c Mathcnutic.-cmixtx,A(Uononiia, 

 Ccographia,Optica&c.cx l'hylio!oi;i.i piuia mutuantur.non cft 

 qubdptimo ioco cdilcantui.Potciuut ilix jdiungi l liylioiogi».: 

 .Sccundus gtadus (hidij philolbphicicft Phylitus.Etii cuiin plij,- 

 loiijphii moralis antc Phylicam cognolct potcft cognitionc 

 confusj.impcrfcifla, & fupcrliciaria: tamcnili(hi)di:&accur.ae 

 cognofci non potcft ilnc varioium priiicipiorum Phylicoriuii 

 notitia.IIinc Arifloteles lib.\ .Sium.M^^^^wluiayln)-^ luoiaics in 

 ■i^v^^tyiu', cognltioncplurin.iimopcra' impcndtrc ; qubd aui- 

 ma fit priiicipiLim corumquA' iii philolophia iiiorali (.ouiidcr.ui- 

 tiir.Pmib (ub Phy(ic,i compichcndimus Pncimutic jm.non quod 

 non fiiit diftindl.c dilciplin.x; lcd quia nonopiis clliriult^phcjic 

 gr.idu, (2udij plvilofophici.Qiuuc pi:(l rhy(;caactcJ.crci-.poitct 



