Bncyclopjedia; Lib. IV. 



92 



ad rncumatica: cogivcicncm. Ttrtiusgiaduscft Metaphyficus: 

 vt ratio iioininis docet,it<^uc rcs ipfa ccnfirmat. Etfi tnini Mc- 

 taphyhcaefldifciplina (^cncraliiTlma: tamai v]uia traelat rcs .ib- 

 {h-aaiirmias, iDcritopoftponitur Phylicx &: Pncumatici-.vt co 

 mehiis ahrtradio illa gcni-raHspoiht pcrcipi. Quartus gradus 

 ftudii philofophici c!V moralium dikipHnarum i quar diiplici 

 aacthodo ptoponi foknt:primo leui & facili; quando gnonix & 

 fententix illuilrcs iiicultantur. Atciuc hxc inltitutio pra:ccdcvc 

 dtbet philolophiam thcoreticam , quomam pucri ad vututcm 

 dirigcndifmu,& a vitiis aucricudi.vtcompohtismoribusphilo- 

 fophijE ptnetralia ingrcdiantur. Ha:c cnim ell illa lidjrtip^i I'y- 

 thagorica &: Platonica,dc qua paulo poll.Hic vcro lcucm & fu- 

 pcriiciariam pri-ccptorum nioralium tradationcm non intcUigi- 

 mus, ciim philofophiara moralem thcorctica; poftponimus, lcd 

 accutatam Sc cxadam ipfius perfcrutationcm,inc]uaoportct in- 

 ciperc ab Ethicis,& pct OEconomicam allurgerc ad Politicam, 

 tum dcfinere in SchoUrtica,vt lint quatucv gradus philofophii 

 motaiis. SUtintapars fanonis concctnit lUidium 'i^^tH£> . fiue 

 principalc,quodtrip!exeft,fhcologicum,iuridicum,&:medicum. 

 Qusc tres facultatcsptincip,-,les non lunt lubordinat.-c,ita vt in- 

 tet illasoido cognitionis llatui npn poffit:dignitacctaotumdif- 

 fcrunt. Nullaautem eft inter has facukatcslubordinatio; quia 

 funt vkiini difccntix fiiies,iique diucr(i,ad ciuorumvnum colli- 

 mare oportet.Vnum dicoiquia oportct vcl homincm cfle ingc- 

 niodflimum Sc laborioliflimum,(i ha:c ftudia ctmi fruftu fe con- 

 jungerc polTc jputet; vel fi tcntaucrit, longp piinoT ciit in fingu- 

 Iis,quam fuiflft in vno.Interimneceire cft, vt,quicxcclkre cu- 

 pit in vna facuk3te,rcliquasetiaiTidclibct.Sf.w»r««5»M/<irscft 

 Jc ftudio,quod impedereopottetdifcipliniscopofitis & mccha- 

 nicis. Vbi ab H!ftorica&: Chronologia velimus ficri initium. 

 Non enim facimus cum doftiflTimo Bonnio,qui hiftoii^"^ f-^cit 

 'tcttiiimgtadumftudijphilologici,cimqucphilofopl^ia:prsmit- 

 ritiquod^^innumcra fint in difcipliuis philofophicis,qua; finc hi- 

 ftoriarum cognitlone iiitelligi iion polTint. Hoc, inquam,argu- 

 mcnto non rnouemur. Nam ctfi hiftoria; ffint in fingulis difci- 

 plinis: tamcn quia Hiftotica cft difciplina compofita, contra lc- 

 gem mcthodi fucrit,fi prsmittatur dilciplinisflmplicibus. Hoc 

 tamendamuSjfingulaium difciplinarum hiftorias rcft^fubiungi 

 pra:ccptis.rieti cnim non potcft,vtvniuerfalia fine fingularibus, 

 id eft'hiftoricis,cognorc.iritur. Sed aliud cft hiftoriasfcparatim 

 tradere.aliud fyfttma Hiftoricum cuolucrc.Quodattinct ad le- 

 liquas farragiues,ArchitC(ftonica fubiungatur Hiftoricx,& qua: 

 lequuntur,eo difcantur ordine, quoanobis funt cxpofita:. Artcs 

 mechanicas quod attiirct, txiftimamus easvtilitcr difci vltimo 

 loro,veruntamenita, vc refcrantur ad fuasmatriccs, i.e..ad artes 

 Iiberales,quarum func prcpagincs.Atqiic ita expofuimus ftudio- 

 rum gradu5:nec tamcn arbitt.unur, omnes iftos gradus oirinibus 

 ftudiofis dccurrcndos cfle.Oportccenim fcqui propenfionc,n ^x- 

 tun. Ncquc veroomnes ppllunt ftudia ad luprcmas facultates 

 perduccrt;nam alij hxrent in ftudiis philolpgicis, & quidtm in 

 primo gradu, quos vulgo appcllamus Linguiftas: ali) in 'ccundo 

 giadu,vt Rhttotes, Diakftici, Ovatorcs^Poiitac. Iftis Oinmbus 

 idem accidit,quod ptocis PenelopcSjqui cuin non pofitntdomi- 

 i-,apotiri,diuciterunc adanciilas.In ftudiis philolophicis c,idcm 

 ratiouealij funt Geomctr.r,ali) Anthnut;ci,jli| Phyfici, alijPo- 

 litici &c. Architcrtomci vcro prctcftoics & arcificcsfuuf thco- 

 logi ,iurifconluki,& mcdici. V/ttma canovti farsciiAz ordioe 

 particulari, qm cbltruanduscft iii qu.'iiibttdilcip!iiia;&: pofitni 

 eftin eo.vt dilci|'Iinim porpatrcs cdilcamas,non vcrc totam fe- 

 rnci&fimulp>'rcurrtrc inftiruamus. 



^^^l(. ^ XII. A-fcdia dtfteKdi certo ordine adhihentur,fex 



ordo in tropinqtiis 07)initi ua i:oniimga/it!ir,vt fnedta apprchc»- 



«ledns^ fie^dipritcedant tncdhi conjeruandi ; & al> audirto/ie 



idhiben- feu tttfoitVH «'« curfuftiidiornmfiM initium. 



rAftcnus diclum cft Je ordiue in rebus difccndis adhibcn- 

 |_dG:(cquitur vt dicannis de ordinc adhibcndoin mcdiorum 

 difccndi vruvpationc.Vbi qu.rvi folet,an fetie aiiquaccrta &or- 

 duiita ha:c media vfurpanda fint, an vcni pro cuiufquc motu & 

 oibinrio initiam ducipolfic ab hoc vcl illo mcdio.Nobis ita vi- 

 dftur. Pr/?K5difpiccrc oportct , num pr.T:dici fimus in"-cnio ad 

 diffcndiim 3pto,fii'maquc vaktudinc.Dc;W^ cogitandum tft,fi- 

 nc nfflatu fc bcncdiftionc Dei nihilnos poftc cfSccic,aut profi- 

 ccrc. Icaqiic pl.ivic.n & prccationc Devm nobisconciliabimus. 

 TertTo circunMpicitmus dc lumtibiis , loco , & tcmpore ad di- 

 fccndum aptis. §uarto cligtmus prxccptotcm, Iibiofquc com- 

 parabimus. gK/worcquiiumurignorantia; confcicnria,amor ici 

 difccndxj&fequoiitia, qua: rcfpiciunt volunrattm, & infraliint 

 expofita.SfJ.vJ libtrtasingenij requiritur.Sf/'^,','!» adhibcndusift 

 ordo. OHano gcncfis & analyfis dominabuncur in vniuerlls 110- 

 ftns ftudiis.yfrf cxtrtmttm mcdia dilccncix propinqya fic ad}ii- 



HJ 



tc:ntur,vt incipiairus.ib ctKfir^i, & cum il.'i coniungamusj 

 ftinncmivtramquc vcrcjcondiamus & firmcmus collationc,nit-. 

 ditJciont,rtpctitionc,fe fcripcionc, qua: lunt vcluci quacuor co- 

 lumna; fuftcntanccs .nidi:ioncm& Ie(ftionem:dcniquedcfinamus 

 ia pcregiinationc. Atque hxc cft noftra fentcntia Jc ordinc ad- 



hibeudo inmcdiis difcenili vfiirp.indis. Suut tamen qui Minum 

 ordintm aibittarmm intcr hic mcdia conftitucndum cfTc dil- 

 putant. Supcicft vi dicamus dc ordine in circumftantiis loci& 

 ctroporis intct dilctndum oblctuando. 



XIII. Ortlo inftiidtjs rcBe adhihcttirratioKe cir- OrHo loci 

 ctimftantiartdn, fi locorum deUEltu habeatur , &fimul * 1*?°'''' 

 obfcrttctttr cjuafido & quajndittftudijsjit operandum. ao quaii 



elTc de- 



D^ElcBui locorum cft multipIex.Oportet enim omnium pri- 

 mo difpictrc,.in locus faueat noftra: complexioni; dcmde, 

 an illa; difciplinx ibi fidcliter cxpliccntur , in quibus cupimus 

 cxccllcicitum quoqucjan parcs fimus lumcibus,quos ha;c vcl il- 

 la loca rcquirunt.Orf/crw/iorJf & ipfc non cft vnus. Coufidcta- 

 tur cnim ttmpus ftudiorum particularitcr, & vniiicrfalitcr. Ibi 

 t}ux"titur quandpihic,quandiu immoiandum fltftudiis. &uiindi> ' 

 fit ftudcndum , Cgrcgic declarat Marjilius Ticinus Uh.i.dc flu- ;|i 



diofornm fanitate tuendd c.i.i^ S.vbi monct, opportune noftra 

 nos ftudiaexotdui velftatim oricntc lole,vel vnahora fakcm, 

 vcl duabus antc folis exortum;docctquc, notlumaslucubratio- 

 nesadmodumctrefugicndas. g«^;W/rt ftudiis operari conue- 

 niat,aut dc horis dici,aut de hominis xcacc,aut deniquc de coa- 

 tinuaciont ccrti ftudij poteft intcIligi.Quodattinctadprimum, 

 vi.\ potcft vna gcnciali dcfinitionc id cxpcdiri ; quoniam ingc- 

 nia funt diucrfiirmia, & diucrfa; quoquc vircs corporisad labo- 

 rcs littcrariosfcrcndos.Suncquipius vuahoradilcunt.quam alij 

 tnum horarum fpacio. Sunt cciam qui lacilius per tres horas in 

 l.iborc licciaiiodurauerinc, quam alij pcr hotam. lUis icaque 

 jdcni temporis fpariunipra;fcribcre valdc forcc ridiculum. Ali- 

 quid carncn adfttri porcft,quod a plerifque obfcruari pofTit.Ve- 

 tcres, qui dicm naturalcm in duodccimhoras diftnbucre fbliti 

 funt , primas fex horas diei rcbus gcrcndis apcas & commodas 

 efle dixcrunt. Extac vcnuftum, ncc minus argutum, cpigramma 

 Cr4;cum , quo pnmas fcx horas dici rcbus gcrendis acconuTio- 

 dacas eirc cradicurieas vcr6,qui' dcinceps fcquuntui',dandas Cfle 

 corpori,cuius,vt illcaic,culcuraanimus fuftinetm:idquc ipfarum 

 lictcrarum, quibus ipfarummec hotaium leiies notatur, coniun- 

 (ftione lignificatuf. Supicmanj.m cnini horarum apices numcra- 

 Ics funt Z. H. ©. I. qui coniunifli cfhciunt ^SA, ■viue ; quo 

 vcrbo mortales iubcutur gcnio indulgcre. Epigramma efl 

 ciulmodi : 



rf«ft,iyijJ ^iixiifB^cu ^»i5i AfVKin fiftriii. 

 Se.y: hon tanthm rebtu tribuantur agendii: 

 yi:icre fofl iiliif littera ^ tnonet. 

 Hunc morcm vidcntur viri doc1ia;mulati. Nam Cafpar Conta» 

 tcnus poft fummariam corum,qui prjEcedenti dic didiccrat,iLv 

 pccicioncm, trcs horas matucino ccmpote ftudiis impendit :po- 

 mecidianum vcro tcmpusconfabulationibus cuinamicis,&aliis 

 recreationibus tribuitJta lacobus Cuiacius horas omncs raatu- 

 tinas.antelucanas ctiam,ftudiotribuit,pomeridianasvcr6rccrea- 

 tioni. rhilippus Melanchthon principi cuidam viro hanctcm- 

 poris diftribiitionem prsfcripfit. Ciim diesciuilis in 14. horas 

 squinocliaks difhibuacur,0(fto ex illis ?ribuancur lomno, toti- 

 dcin cibo c,?piciido , cxerccndo corpori , & aliis rccicationibus 

 indu!"tanturireliqus oftoftudiis impcndancur.Rurfusoiflo ift» 

 hora: icadiftvibuancur , vc in vnius difciplina: ftudio horis ma- 

 tut.nis nitmovia& iudicium cxcrceantuv , pomcridianis ftyius 

 iuxca & lingua , vcfpcicina:autemiribuantuvk(n:ioni hiftoria- 

 rum iftius difciplin.x.itcniquc rcpcticioni.Qua- quidcm pavcicio 

 dicihoc nominc probacur , cjuia obfcruac tria intciuallatempo- 

 ris diuniijqui' ab lp>.a natuianobisexhibcntur.Et quoniam tem- 

 porcmacuciiio languis ac Ipiricus , ingtnij & mcmori.T inftru- 

 mcnca pobiliflima, purioics lunr & dcfkcatiorcs, prodcvic me- 

 moviamcum remporiscxtrcerc.hoiafqucillas inipcndcvcinucn- 

 tioni & acri mcditacioni. Hovis pomcridianis cxcolantur ftudia 

 fscilia & delciS.abilia, qua; magnain animi intcnfioncm non rc- 

 quirunt.Excrcitia ictm lingu.T& ftylico ccmpore vigeant. Dc- 

 niquc ex horisvcfpcrcuii', qua'dam Icdioni hiftoriarum , qux- 

 d.ini rcpccitioni tribuantur. Ita cnim Pythagoras, Virgilius, & 

 alij fiinimi viri pr.Tccpcrunt. Etfccuiidum naturam cft, vcfpcri 

 pcvcuiTerc,qua; de dic ptrtgimusivt iam ndiil dicamdcco,qu6d 

 ilta rcpcficioctvtiffimum cflmtmovia; fiibfidium.Ncmo raincn 

 hinc collinac, nosclfc ccmpoiis tam pvodigos , vc cxiflimcmus, 

 pkivcs hor.".s ftudiisinipcnd^ non p'-llc.Hoc cnim ptv nos cuiquc 

 liccc:raiicum volumus ccinpus ad mcdiocrc aiiquodinccrualliun 

 reuocavc; quod camcn liccat prorifonc circumftantiarum pvo- 

 duccvc,intcvdnin ctiam breui.avc. Nam fi ftudium fitphilologi- 

 cum , dcccmhorxpofrunt <)uot'dic iinpendi ; quia nonrequirir 

 tantam animi intcnfio'-.cm, vt ftudium philofophicum autprin- 

 cipalc.Si quis itcm laboves litcrarios fcriepoflit, duodecim ho- 

 ras darc poceft ftudiis. Csctriim Ariftotclcs aliccr particus cft 

 dicm.Hoi-is n.miquc matv.cinischcorcticj;pomcvidianis pra^flica 

 docuic & eloqucnciam : vndc ftudia diuifit in U'.S-.»« s^ ?hA<»«, 

 matrttinaf^ vejpcrtirja. Qnod autcm diurnum tcmpus in ccrca 

 vica-olficia,& inccrualla ciulmodi,vt diicinuis,diftribucndum fitj 

 ratiouc & authoritate laculcnter confiimaii potcft.Primum enim 



fiae 



