94 



EncyclopsedisB Lib. I V. 



Cuoinf- 

 tiu ir.cn ta 



W= ^"»« 

 in ftudiis 

 netefla- 

 lia. 



tiutnilludquodprjEftatdifciplina.ampleflamur.neccflceft vt 

 eius defcftum in nobis agnofcamus : lccundo.vt apprctienda- 

 nius illudtanc]uam amabilc : icttio, vtdignum, quodorani 

 ftudio ptolcquamur : quaito ,. vt digiium , qucd piiferamus 

 cranibus voluptatibus.nccfinamuseius fiuitioncra intctcipi 

 pertutbationibus, & folicitudinibus. 



XVI. Diiofnnt iriftrimenta xoyiyMTcnaiin om- 



mftudtortm ratione pernecefariaiGehefts, 



inqitatn, & Anaiyfts, 



Lcica/fw^"/' • !•''< orAme cfl: ars doccndi dircendique:& 

 neotciicisquibuldam dchijitur aisbcneltudcndi. Quod ctfi 

 verum elt dc Logica in gencre : inptimis tamcn dc mcthodo, 

 cuius illa clt magiltra.acciperc opor'ct. Elt autcm meihodus 

 duplex : jltera in gcncfi.fiue fynthcli.alieta in analyli. Genefis 

 eftcettaratio&mcthoduscomponcndi,liuccontcxcndi:«B<«- 

 lyfis, certaratio& mcthodus icfoluendi, feu tctexendi.Quac 

 dux, vt itadicam, mcthodi (unt inftruineiua Kf^f^^^y.uy^g.. in 

 omnilludiorumgcncie, adliibcnda. Nif. cnim coniuniaim 

 adhibeantur, oleum & opera in difccndo pcrditur. 



Anpim- 

 cipia dif- 

 centi:t: 

 piojiiiTia 

 oninia & 

 fingula 

 fint nc 

 feflaiia; 



C A P V T V. 



T>e mediii dtfcentiji propnqm. 

 Pr.«cepta. 



HA£tenus funt piincipia difcentix lemota : fe- 

 quiumir propinqua, hue proxima ,qu£e imme- 

 • diatc^ cognitioncm ipfam attingunt, 



Ea referuntur vel ad apprchcnfionem , vel ad ap- 

 prehenforum conferuationem. 



Principia proxima quxadapprehenfione referiitur, 

 funt AuditioXe£lio,Infpeaio,Collatio,& Meditatio. 

 Ad apprehenforiun conferuationem faciunt Re- 

 petitio& Sctipcio. 



R E G V L i€. 



I. Principia difcemixproxima omniafmt necejfana, 

 vt tjun tn vinim do^tm poftit enadere. 



Principia remota priora funt proximis Nam illa funt vduti 

 cortcx^ha-ctanquam nucleus (ludiotum : quod inde manitc- 

 ftum cuadit. Principia «^'^«a.s, (iue difcent.i , lunt extcrna, 

 vcl mrerna;& ex his alia funt (5w«^.«f ipi/ffKi«,,id elt.tacultates 

 naturales, qus dicuntur ptincipia naturx:alia (uni s| ,5, fiue 

 S4g.%:^w,qax dicuntur principia cur2:alia dtniquc (unt c^if- 

 j<.</, id elt,aausquidam a facultatibus & habitibus proma- 

 nantfs, quibus cogiiitionem ptoxime attingimus& alfcqui- 

 mur.tx his alia facmnt ad apprchenfioncm.alia ad conlcrua- 

 tioncm, quam Grxci (pvi-.xx.l'^ vocant. Nam quia duo quafi 

 fcopi difcenti ptopoliti funt; piior.vt rcs pcrciperc; podctior. 

 vt rcsperceptas confcruarepo(rit:ncce(Teert vt mcdia di(cc- 

 tis proiima fint duplicia. Porto quia apprchenlio & confer- 

 uatioconiurgidcbcnt nrccdicudinis veluti vinculo : neccirc 

 quoqueell,vt mcdia apprcbenfionis & confctuationisomnia 

 & (ingula adhibeantur ab eo , qui cupit cuadcre vlr (olide & 

 accuratedoaus:vtpr:tclarcmonuit AndreasHypetiuslib.i. 

 dcrationeftudij thcologicic.) his vcibis : Z.ft1<o /"•'««'« ^£»-- 

 feaam amficcm nemiium iffictre poieft : fed longa rjiopusapud 

 feritum pnceptorein exerci atione , vt iiUneiis reddatur adolf- 

 cens,qiiipofit inpublicum Prodire. CliincaUriis jiudiis.quamiiu 

 laboriofi, ,raio fucc^lfiii reSpondef.atejue ingeniapsnnde jinevju, 

 f^finepuhl:ca,gloria. vel igmmmis. calcarilniA h^Oeiantnr,^ vi- 

 gorem amittunt. Ergo qui ad erndittcnem folidam afljpirai,/ciat 

 fe debere p^fifecretoi lcHioncs ctfpide iiaciire prsjlanits viros do- , 

 centes ; modo cum paribm . aut etiamftiperioribiii,cle rebut ambi- 

 fuis conferre-tmodo friptores eosnonfegniier excit.ere . qui di- 

 fciplinam,cjnam cognofccre penitKS cupir,-ra(iarunt;m do Ufidila 

 leaaque, prxfenimfeleaifma , in claricu refcrre ; moilo diSpu ■ 

 tatiombm, declamationtbiu, atqiie ci genus progymnafmanbus, 

 tanqnam difcentiiimluHis &velitcttionibM [e exercere,^ qiiid 

 fromnuerit,in cae/us JludioforS expcriri. Certe quihos laboresfe- 

 mtniisalacritinimononperiulerit.iniquilejiiituiiimefifperare. 



Qusre ab 1 1. /« aitpottVe/ , cjHdt, alists ci'sp7/(=»'ai; prtcedere debet 

 «"llr!""^ ^fl^ <Jl'i^tnor conftderandafuntfunt \commndajpcctes, 

 diend m; conditiones feii modns,& deniqHC tempus. 



&qiotin 



ipsa fint Ratio ftudendi eft mor3ta,vet literata.Illa confiftit in cxer- . 



ati^cnden- cijio virtutum ilicologicarum & cthicaiuiiTb.rc cft mcdiata, 



'''' vel inimcduta. A/i^.i':»/,» rclpicit mentein.aHcdhim, & memo- 



riam. Qjiintumal mcntcm requiritur apta dillribijtio me- 

 diotara pcr ccrta tciupons lutciualla, & ars obl;uionis,« ita 



dicam,qua fit vt fcponamus cogitationes percgrinas.Ratione af- 

 fcilus requiiuntur vcrus aniot crga ftudia, tiimum & conftans 

 difcendi propofitum , cuitatiovatietatis in liudiis, & humilitas 

 fcu vitatio pt.tlumptionis. Q_uantum ad memotiam tequititur 

 facilitas apprehcnfionis , & fclicitas conferuationis atque teddi- 

 tionis. /w/»<;t^/<i//ir ratio (ludendi fpedatur in affcflionibus & 

 fpecicbus fuis. /IfftHicnes funt ordo & exercitatio. Ordo tcmpo - 

 ris, vel rerum. Oido teinporis gubernatur tvpis & Kaleudariis 

 fludiotum;de quibus vide in Didadica fpeciali. Ordo rerum e(l 

 in ecvtdifcamus diftindepcrfynopfes,plenafyl'tcmata,&com- 

 nientaria,& gradatim,incipicndo a gcnctalioiibus,& diftinguen- 

 do pt.Tcepta atque canoncs a commentatiis. Exetcitatio dcbet 

 cife ordinata,iuxta normas pr,T:ccptorum ; crebra, fine interru- 

 ptione; continuata tamdiu,doncc fcntias cum voluptate te rem 

 tenere ; denique cenfuris & examini {\ih\i^&a.Species funt.quod 

 ratio ftudcndi petticitur appreheulioiie, & apprchcnfoium con- 

 fctuationc.Appiehcnfio fit.tudiendo,lcgendo,in(picicndo,confe- 

 rendo,& meditando:con!eru.Ttio pcrficitut tcpetendo& (criben- 

 do. Itaque ouinlumprimo dicendum e(^de<3!a</?/«one,tjU.t;rcli- 

 quas wEf xW<« pra-ccdere debet.cx conftanti doiffotum , atque 

 eciam vulgi fcntentla.Nam quia homo nafcitur omnium teruiii 

 impcritus.fibi ipfi non fufficit, vt fc etiga:,&difciplinis inl^tuat- 

 JmbeciUioribus ingtniis ( inquit Seucca in epiftolis ) necsfe eji 

 , filiqitempr£ire,qiii dicitt,hoc ■V!tabii,hocfiicies.Namfex[iecia- 

 bit ifmpiu,quo per fe Jciat quod optimur/i fi:cfiift,interim erra- 

 bit,^ err4doin:pedutur,qtib minusad tllud peruentat ,qHo poff]t 

 ipfe effe contentus. Elegantillimum f,.rip(itcomiTientatium l'lu- 

 tJtchus.vbi hoc ip(ui:j pluiibusratiombuseuincit;idque confit- 

 matut ptaxi vetctum.Nam in 1'ythagoicotu fchola qiiinquen- 

 niuni impendehatut auditioniad i(^.'h,^r.t animorum:l'cribeie& 

 (cifcitati non licebat. In Acadcmia ctiam, inLyctio, in fchola 

 Sccpticotum & Pytthoniovum iiihil diiftabatur dilcipulis : auii- 

 busoumia excipiebantur. Neque hoceftabfque ratione. Sunc 

 enim ingentia«;«/(;aonKfo»;w'ti,':vtpotequiefacitvtpiomtiLis 

 apptehendamus,apprchenfa (ideliiis tetincamus,& fcHcius imi- 

 tcmut. Audit.i (ane firinius (enfum feriunt.quam lcd:a.Firmiits 

 eiiam fctiunt iiitellcflum.Et ideo citius percipiuntur qua: audi- 

 uimus,quaiTi quxlcgi!nus.Deinde,audita altius infident animis, 

 eoque tenaciiis inhiuent iTiemoiicE,& hdclius conlcf uantutiimo 

 etiani prointius occurrunt,& dclcilant fuauiiis.Prout enim (pe- 

 cics.altiotes egit radices in intellcdfu:ita quoquc tcnaciiis h.eret 

 in mcmoiia.Atque hic eftratio,curTheophiaftus auditum vo- 

 cauctit «i<&-.i5-i» > o^y.utcniwi ■7T/tr<xa/«T2!w.Tcrtio,qu.t:audiui- 

 mus,faciliusimitamur,quamquxlegimus,fiucre(piciasilla,qu9 

 funt ingeui) &iudicii;fiueilla,quxadfacuItatcmeloquendipcr- 

 tinent. tanta eft viu.i: vocis vis &e(ficacia. Hucaccedic, quod 

 in aK^oeoTJ nonfoliiin aurcs,fcd etiam oculi fuum habentobie- 

 clum Intuemur enim doccntcm, & illius motes atquc geftus 

 obd-tuanms. rotro fidcse(t ex auditu , vt eft apudapoftolum. 

 Vtilis igitur eft ux^cxtt; ad naturalia & fupcrnatutalia cogno- 

 ftenda. Dcnique triplo pluta pollunt vr.a hora audiri quam le- 

 gi,u habeamus doftorcm fidclem,quem amcmus & admircuiur. 

 Qjiod autein diximusde facilioti imitatlonceotum.tju.r audi- 

 uimus, piaxi veteuim confirniatur. Irlfcl ciiim Komani orato- 

 rcm aut iurilcoi-.fultum citormatuii, folcbant adolelcentcs ad 

 princip^m aliqucm otatorcni vel iuti(c6fultuin deduccre, quem 

 obferuarcnt,audiient ("edal6,& fc ad illius imitationem effinoe- 

 rent. Cicero i.deorat. (^ '..dc legiim.S)ttintil.L 1.^ ii.lnjl. 

 orat. i-ixc itaque funt prxclaiacommoda auditionis ; qux ex 

 (uis difiinciionibm & difFctentiis eft i . didadica, vel pathetica. 

 2.-difciplinx,vel lingux. ^.totius fvftcmatis, vcl partis. 4.rci co- 

 gnitx,vcl '\nco[innx.Conditiones auditionis alix (unt generales, 

 ali.r fpccialcs & ^ioi^xvx.Conditiones generales funt numcto fc- 

 ptem i.Atiditiofitattenta; ne fiat iaduia tcinpotis & (um- 

 ptuum.Opottet Itaqueloinno.nientis dlftradfioiii,& aliis huiuf- 

 modi impcdinientis vim facere. x.Auditio debet effe beneuole, 

 fc:i pl.i ida. Nimirum in auditore pra'ter ii^i-.th^m , fiue attcn- 

 tioiiem,requliitur zi-^xlnn;, bene:ioler:tia,vt fcilicctcarcat Inui- 

 dia,m.;leuoleniia,arrogantia. Rcflc (iquldem didtum cfta Plu- 

 tarcho inuidi.im pcjftmum effe afefforem ^ confiliarium : quia 

 ncinpe liuot iinpcdit.ne auditor aliquam ex a.y.-^f«i:n vtilitatcnj 

 capetc podit. Otiturautcm liuoraduerlus docentem vel ex (pi. 

 >ohSfi:i vel cx <l'f 0- f"o!,vcl ex vtraque. Vtramquc vero a fe re- 

 moueie debet auditor,vt ca.qux prxclarc dida (unt,comniea- 

 date p.ollIt,& boni confulcte (tudium cius,qui,qux nouit,in mc- 

 diuni protulit. Atquc lioc (ibi volucrunt vcteres, quando (bliti 

 funt m templis Mcrcurio Giatias adiungcrc : vt (ignificatenti 

 oratianem,qux Metcutio confecrata cft,gr.uiofas,fiuc benignas, 

 aures requirerc; ac, (iquid in oratione pcccaucrint viri literati, 

 beneuole condonandum eflc. 5. Anditor debet ad audiendum 

 adferre docilitatem.<.\ux conditio cx duabus priotibus dimanat. 

 Et huc facit , quod oratores monent , fincm exoidi) in oiatione 

 e(re,vt auditotcs efficiamus attentos.beneuolos & doC)lcs.4..<-f«- 

 diiiofii adiiingatitranalyfis; non illi.cnuntiatiua, fi.-u axiomati- 

 ca,& miiiutiflima, qu.-ceft niinutiinmrauni orationis p.irtium; 

 fcd praginatica, qu:i: cft p.attim fyllogiltica, p.irtim mcthodica. 

 Dicl non potcft, quantum confcrat ad Imprcdioucm & confer- 

 uaiioiicm diclorumjfi quis analyfcio^s bencficio ordlncijn &■; (e- 



licm 



