Didadic^ Cap. V. 



liem lOfum.quac d.>cuntur,inimaduertat.FalIuntur itaquc, qui 

 analvfin putantefle tantum fcriptorum,non ctiam prolatorum. 

 f.Acroafin fubfequatur af/ri ; qua fit, vt prrclar^ di£ta unitc- 

 mur, vitiose vcro propofita viremus. Nequeenim beneuolentia 

 & docilitas auditoris in eo vercitur, vt ftuitc. atque finc iudicio 

 omnia admiretur.fcd vt adhibito iudicio ca obferuct atque niii- 

 tetur, qua funt praeclata & vtilia. Eft cnim ftupidi hominis , vc 

 aicbat Hcraclitus , quavis oratione percelli- Et huiufmodi %o- 

 ^?i,(50t plurimum dctrimenticx auditionc capctediccbat Plu- 

 tarchus. Qgi alicubi pnclare monct , XK^adHuj deberc eirc tt)! 

 tnn^Hcit rmi W^^j^xi axo/iCii «J ^ie^oir t^i^r^'^'', id cfl, veritatis 

 eorum qua: dicuntur.accuratum & acrcm iudicem.Hoc autcni 

 iijtclligere opottetdeauditore THTrxtSjhfS^^y, fiue doifto. Nam 

 i-Tfi^aui at^o(tT«s, ncc poife, nec debere de dodlore fuo fidcli & 

 erudito iudicare, rcfla ratio nos docet. Potro a,ixa^ir.( facic, vc 

 audiamus ea , qui faciunt ad lcopum due(Se,vel mdircftc ; vt 

 difcernamus ('f;«,& Trx^i^^a, itenineceflariaab honorariisiora- 

 toriaadoclrinalibusiftudmm linguaium a ftudio rcrum; deni- 

 que cogitemus, adquamdifciplinam pcrtineant ea,quae audi- 

 mus.6. 'AiuKi^it» fequatur ^>.ey>t. >d eJ},/e!effio, eorum, qu.-c 

 jion tantiim memorix,fedetiamchait.c commcndandafunt, & 

 m locos comnwnesK^erencii.j.Perceptii perKK^ix(rit »diHn£a- 

 iur di"§«o-i5,»(i^y?,/«rte»/i9. Namilla,quj:audimus,nobisdebcn: 

 ciTc tanquam femina & principia ad inueniendum illa qux igno- 

 iamus.Sicutenim fatuus cenferctur, quia vicinoignempetitu- 

 rus.inuento ibi fplendido foco,perpecu6 airideret,&fe caleface- 

 recritaqui ad alium accedicdifcendi.fiuc audicndicausa,fi velic 

 ftupidi hominis notam eifugcrc , debct ctiam proprium lumcn 

 in mente fua per inuentionem acccndere. Atque cti.im in co 

 «v;ynji«f vis eft pofita. Vccnim defini: Malchusin vita Pycha- 

 gpxx,' Ay;^ifia eji, cum ex iis, que didicimut.fiueper uK^axtnt, 

 Jiue per aiacyiaaiv, ea colligimm ^elicimm , qui non didicera- 

 tnui. Itaque non eft, quod quilquam exiftimct,fe omnia polle, 

 aut debere pcr xx.^Uiriv incclligcre. Innumera func.qui vel C3C 

 nobis coguofcenda funcpcr inueiuioncra, vel exlibris hauricn- 

 da. Condiriones auditionis fpecinlei funtnumeroquinque.i. Si 

 ciK^ixjif ad ditciplinam (pedec,adhibendaeft potiflimiini Logi- 

 ca analyfis:fi vcro ad linguac cuiufpiam cognitionem.ctiamana- 

 lyfisGranimacicaadiungenda cft.i.Si iKfnxu-i! ficpachetica,qu;e 

 ad Traii percinent, diftinguenda funca didadicis , & (ecundum 

 priceptiones Rhecoricas, Oracorias, & Poecicas diiudicanda. ; . 

 Si ix^ia^ t fic de fyfteraacc difciplinae nondum cognica: , ea fic 

 frequ?ns,& concinuata, noninccrrupta- Nam fi ieftioncs fyfte- 

 macisaudiancur pccincerualla, ordo fiue methodus difciplinae 

 non poceft obferuari.qua camcn in re prora & puppis vcrcitur, 

 4. Siiic^itcTis ficdefyftemacedifciplinz, cheoremata difciplin:? 

 ab eorum explicationibus & demonftracionibus func diligencer 

 diftinguend3.f.audicor««^oi</i»yarguraentum fiuethema pri- 

 fciueric,prxmediceturdiligcnter, quid de eo adferri poflit. H.xo 

 liquidem pra:meditatio pluiimum conferc ad reiflam audicio- 

 nem.Refcrc Albericus Gentilis.in Acadcmia Perufina hunc mo- 

 rem obferuati , vt ftudiofiin fine iedtionis cuiufqueadoiftore 

 accipianc, quid proxim^ cradandum fic.qui finc fcripcoris inccr- 

 pretes, Scquolocoadeundi, vdcgancurance proximam le(?Ho- 

 iicm. Vciliflima (ane ftudendi racio , quam Chryfoltomus fuis 

 olim auditoribus coinmendauit , vc coni\:itex homilia 10. in 

 lohannem.Ceni quiuisexpetiri poteft.hanc zr^>>i/iri>eire vci- 

 lilTimam.Hxcicaqueeft ^''f*"»''"» «"{««'^tiif.Reftac ipdusffOT- 

 />«».idquetribus modis expcndendum.Et primo quidem tres ad 

 fummum hor« fingulisdiebus «y.^<ii<ji inipcndi pollunt^vc fu- 

 pra quoquedicebamus. Ariftocetcscamen, vc cftapud Gellium, 

 Ith. !o. no<Sium Atticarum, fingulisdicbus duas folum habuic 

 lcdioncs.vnam macucinam,alceram vefpcrcinam. Ec hanc pra- 

 siii piobat doftillimus Bonn.-cus hoc argumento. Acroafis mc- 

 ticnda eft cx medicatione,feu rcpetitionc.Ncque enim pliira a;i- 

 dienda funcquani qu.c meditatione concoquipollinc:qnia cft 

 /pecics qiixdam iiitcmperaiiti.v, phiribus auditionibus opcrari, 

 quam vc poffis in fanguinem & fuccum conuertcrc. Quod fi 

 du.T horKaudicioni impendancur , tics , aucad minimum dux, 

 meditationi feu repcritloniauditorum impcndendx lunt. nam 

 ad minimum tantum ccmpoiis rcpetitionis causa rcquiritur, 

 quantuniaiiditioni^.R.cft.rbunt igitur treshoi.x,autcirciter,qux 

 ledlioni,&(criptioni,trilniendx(uiit.Dcindc,fi tveshorximpcn- 

 dantiir andirioni, vna crit matucina, rcUqux dux pomcridianx. 

 Si vcro dux foluin impcndaimir , vna ciit matiitina, altcia po- 

 metidiana:vti modocxGc!lio diximus. Dcniquc vlus lcdionii, 

 vt S^intiltanuf ait lib. 1 . c8. non (bliini temporibus, fcd vit.i: 

 fpatiotcrminatunacauditioni locus cft,dum intrafcliol.v patic- 

 tcs vcrfamur. Merico icaquequ.xiitiir, quaiuum tciiipons fpa- 

 titim auditioni fit impendcnduin! 1'lanc qui func hodic patien- 

 tiorcs &manfuetioies , fi (hidiis philologicis aliquoc anaos fub 

 priccptorcoperati fint , fi pliilofophi.T aiidicnd.r bicniiium aut 

 rircircr impendcnnc , (1 Lviiim facultatum vni aliquantitpcv ac 

 coirmo(laucrinca,urcs,illif6 cxcedunc cxactoatciio,& difcipli- 

 narum primordiislcuiaufcultationcdcnuftatis inftigf;cftum & 

 foruiu fua ftudiapropelliinc:c.vrcii vcro o iincsfqua- (cholarum 

 noftvaniin cft liccntia) rccitnt-inuibusnliquotcxccptis, tiiinul- 

 tuari» vaga:quc lciflioni fc addiciint, dc «Kfoar;/ paium foliciti. 

 ^Tcm. I. 



95 



r & vana de fe pcrfuafio:cum camen veterfs , quos 

 eftabat, cx prxceptorumoicdircipliuas hauriie fo- 



Hinc tumor ( 

 arinulariprxf 



lerent, nec eospigeret ciulilcm magiftvi liminapci ninlta luHTa 

 tercre.Documento eft Aviltoteles,qui cqcos loannos audiendo 

 Platonicribuic:&Theophtaftus,qui audicndo Anftotcli 11. an- 

 nosimpcndit.Subcili/limLisquoquc Plotluus per ii.annos Am- 

 moniii fuii audiuit, Boetiui lib. i .de difc-.plindfcholaric. j aic.fc 

 l8.annosphilofopliixedi(ccndxachcnisimpendifirc.Hxcautcin 

 noneocoracmoramus.vt & nos cotideannosimpendamusau- 

 ditioni:(ed vc incclligan)uslongcplutes,quam vulgo fit, annos 

 impcndendo elle ar.^eiitxi , fi vclinius accutacam erudicionciu 

 confcqui.Supra diiimus,inde ab anno xcatis 7. vfque ad ii.t 5. 

 m.veladfummum vfquc ad ij.prout ingenia funtdiuetfa, ia 

 fcholis eni; vcrfandum. 



III. I?2 leHione cjHcitHor attendenda, ipfitu necejfitas, QHali. de. 

 conditionej,confeqHentia,& dijferentie. beatefTe 



Xfc^ioquam Grxci iviyiur.v appcllanc eflfrorfus neceffaria. '"^* 

 Podunc enim mulco plura lciSionc addifci,quam aulculcacionc: ''^'"1118 5 

 quialibri iempcradmanume(Iepo(runc , prxcepcoresnon fcm- 

 p_er:librorum eft maxima copia , prxceptorunievuditorum ac 

 fidelium magna inopia : Sophi(tx mulci, qui inanitantum tur- 

 gences eruditione, docendi prouiucia fufcipiunt, pauci vcro do- 

 di cachcdras occupanc.Hinc fic vt libros confulcvc cogamur iu 

 fingulis di(ciplinis-Et ficutS^inittianni mprtfat. Injt. orat. n\ 

 futuro oratorc pertinax lcgcndi ftudium iequiric:ica dc futuro 

 philofopho, theologo, iunfconfulco,& medico idcm dicendum 

 eft.Vcrum quiaprxpoftcr.r lcftionis magna cft noxa,& nimia; 

 lci^ionis magna eft intemperantia , vcdx rationis limicibusca 

 cocvcciidaeft,iuxcahasleges,fiuefo»(6r/OTf^,nuiTievofepccndc- 

 c\m. i.Legantui veteres oo authoritaiem ; rccentiores oi metho ■ 

 dum, perjpicuitatem , accommodationetn ad noftra tempora (y, 

 additionemadveteruminuenta.i.A Unione authorum rectn- 

 tium eft exordiendum:ob caufas modo dicfas. j .te^iofit ■vtiliii: 

 &cog!cecuriIlud Ariftippi,qui cuipiamfeiadlanciob mulcifcic- 

 tiam,Fr«o» ij,\nc\a\t,quimullumcomedunt ^ exercentur me- 

 iius valent iu.qui modice:ita non qni plurima, fed qui vtiliffi- 

 ma legerint ,dolii cenfendi funt f^Jludioft ^.Lekiojit certa,>ira 

 vaga. Sicutenim periti venatores nonpcrmittuntaberraic ca- 

 nein,fed infiftcre coout vix,per quam fera aufugic:ita ftudiofus 

 nonmultalegat,fedinulcuni. Et notandacft hacderePolybij 

 (enKnt\»:6^emadmodum conuiua appofitos fingulos quofque ci- 

 boSjdeguiians.neque in pr&fentiA vcluptatis aliquid cap^re ne- 

 que infuturum vtilitatii potefl,quando nec faporem vUum per- 

 feclefentit,^ omniafimul congejiat ftomachum digeftionemque 

 impediunt.ita qui hoc ipfnm legendis authoribns faciunt,nec in 

 pnfens aliquxm percifiunt voliiptatcm.secvtilttatis quippiam 

 «/Wf»r /»;i(i/?ej-«w In leiSione igitiir .idhibendus eft libvorum 

 deleiflus, vt authoresmetliodici , clallici, &maiovuingentium 

 prxcipue legantar,& dcpunclo ad pun(fluni,vt loquuntuvi rcli- 

 qui pcr Indices falcem & capita., Teiic.iturhicdii.^liiKftio Bon- 

 nii.Suntauthores pvim.T, mcdi,v,&infimxnot.r. Primx notx 

 funtilli,quiappellantur claffici & maiorum gennuni:vtin thco- 

 logia funt Blblia,in luve Covpus Iuftiniaiii,inMedicina Hippo- 

 cvates& GalcnuSjin philofopliia Plato,Aiiftotclcs,Euclides,Pto- 

 lcmxus.Atque hosdiligcntillinic lcditareoportct. Suiit&me- 

 di.rnotx fcripcorcs, quibuslcgendiscempus ctiam tvibiiidebet. 

 Sunc & infimx nocx non pauci.quos valere iubcac ftudio(us. v. 

 g.in avce LogicaOrganum Ariftotclis pvimura locum obcintc. 

 illud igitut Logicescandidato diligentilTimC c(t euoluendum. 

 Gr.xcorum ver6,Aucrrois,Thoin.r,!>ct.'ti,Zabaiellx, &aIiorum 

 quorundamcommcntatioiies Lo<;icx,medix fiint notx itaque 

 iislcgendis ccmpusctiani ftudioloiinpcndcndum cft.Sunt& in- 

 fimx iiot.xLogici plures,vt Petrus HifpanusTattareus, & aliji 

 <{U0S iiihil opus e(\. vt difcipulus confulat , ciiin mcliores adivc 

 podit. Ita incxcerisdifciplinis tres hofce ftadiovum gradusin- 

 iieiiire eft. Expedirec fanc,iiiomiiibus faculcacibus illos habete 

 adnocacos,vt (tudiofi in libvoium dclc(ftu nonita abeiTarent:fcci 

 quia rcsopeiofaeftA quxcrudicioncm non vulgarcm.&accii- 

 ratuin iudicium requivit,vix quifquam cain attigit.Dauid Chy- 

 tvxus in libvo Jc rationc ftudiovum prxftaiitioresquidcm fcn- 

 ptoi;es vniufcuiufqucdifciplin.r ictulit bvcuiilime,(cd plcvoiquc 

 <iptimx not.r pvxtermilit:ncc dc cxtcvis iudicium tulitjquod ta- 

 incn c re (^iidio(t)vum omiiino cvat.Intcr Pontificios cft Anco- 

 riiis Po(leuinus:lijd ab cius iudicio abfit vt l>oii.irii literaru ftu- 

 (lioliispcndcat.Nam licct in Bibliothcca fclcc^labocquidemin- 

 (litutum fibi propofuevit Polleuinus : ita tamcn fcin vniuctfo- 

 opcic gcdic, vt facilc appaicat, pvopoiituin hiiirc Poffeuino, cx 

 nianlbus Ihidioforum cxcutcvc libvos cotum qui Pontificiisdo- 

 gmatibu? non allcntiuntuv,&c HaifknusBonn.TUS. Nos infra 

 iii DidaiSica fpcciali,& in Critica conabimur aliquid hac in ve 

 pv.Tftave,non quodoptime poniniiis, fcd quiaoptimc voluinus 

 iis,qui volunt optima qiixquc A\kett.^.le3iofitordmata,non 

 defultoria.OxAo autem lc^llionis in co confiftit.vt fcnipcra fa 

 cilionbus fuc notiovibus iiKipiainus.Cuni enini onmisoido 

 gradus includat.in lc(fhonc libioiunigtadnsiniob("ciuandifuiit. 

 ^nprimis auccm ftudcndmn , vt lcQio vivibusdifccntis fit pro- 



I 1 poitionara. 



