lOO 



<]uam ali).Porro,poftquam huiufmodi canones ftudiorum idio. 

 niJticoshabet in promtu, abfquc moradebct ftudiafua confor- 

 m.irc & inllicuctciuvca illoium jra?fcriptum : nc forte ipfi coii- 

 ting.ic.quod viatoridclicaco,quicbnfultaremauult dcvia,quam 

 ill.im calcare. 



Capvt VII. 



"Dc rnttone difcendi Philologiant. 



Pr^cepta. 



^^, Idactic A fpecialis pragmatica eft , qnaj tradit 

 c£^' applicatioiicm medioium hadtenus expolito- 

 ntm ad vaiias difciplinas. Itaque h.rc Didadlica eft 

 philoloirica, philofophica, thcologica,iuriciica,mcdi- 

 ca , mechaiiica , &: deniquc diiciplinarum partialium 

 atque compofitaruni. In Imgulis oportct expenderc 

 cau!as,&: modum dilcenti.T. 



Caurx pcrtincnt ad rationem difccndi affcdluo- 

 fam ; suntque nobilitas,&: vtiHtas rei dilccnd.r. 



Nobih'tas eft in antiquitatc, dignitatc,certitudinc, 

 & iucunditate. 



Vtilicas eft partim theoretica, partim pradica. Illa 

 eft, quam difciplinx habcnt in aliis difciplinis : haec, 

 quam habcnt in ecclefia,politia,& ceconomia. 



Modus difccntix eft ratio difcendi nol-tica , fiue 

 dogmatic3,& continetur iftis tribus : exploratione in- 

 gcnijjindicationc auchorum,& prxfaiptionc tempo- 

 ris,fiLi.c typo,& quafi Kalcndaxio ftudi),quod cuiliDer 

 dilciplinx oportct impendere. 



Itaque hxc in (ingulis ferc difciplinis adnotabi-. 

 mus : initium faiSuri a Philologia. 

 • Didadica philologica prxfcribit rationem ftudij 

 philologiciin gcnerc,& in fpecie,quantum ad linguas 

 & artes : & diftindtc expendit philologiam,quatenus 

 vel eft 'm^TsrajSHA reliquarum facultatum, vel 'Trajieitt, 

 in qua aliquis totum vitx fux tempus cupit tranfigere. 



R. E G V L i£. 



I. Ratio flHdij philologici in genere cermtur in 

 caufis impellemibiis,& modo difccndi. 



CAufi imfMentei fmit i . ^»//./K/V«<iquia primus ho]no,cx 

 quo Devs ad ipfumadduxit omiii5gcnerisbe(Ha5,philolo- 

 giam profcflus clt. z. Bignitiu ; quia philolop;i omni tcmpore 

 fuerunt in pretio , magnamque habucrunt lauclem;noininatnn 

 Homcrus,Placo,.ilii,que fiiic numcro. 5. Certitudo ;quianomi- 

 na funtcertifrimilymbolarcrumi & notioncs Logicifunc not- 

 ma; iudiciiprorfus infallibiles. 4. i'!(f«W;/.i(;quia miiadulcc- 

 dinc homo perfunditui',quando vocum orinincs inueftigat,& v.i- 

 rias linguas inter fcfs confert. ^. I-V//t^/n;quia pbilologiacli: 

 minillra reliquarum facultatum, iifquc pvi-bct oriiamenta,qui- 

 Inis rcs veluti vclbuntur. Modm difceiidi fhitoligi.im cft triplcx. 

 Et /■nVjsquidemdilcjtur in fcholis infcrioiibus , liuc clafiicls: 

 rfi';Wtf aliquot eius paites feliguntur , in quibus hic vel ille cx- 

 cellatr/^Oj^rcOTs fuiit,qui vniiicrfamrhilologiampcicoluiit.t^^iod 

 attinctad primiordinis dilcipulos.ij fatis habent, fi umdamcMi 

 probc iaciant artium libcralrum.vt iis vtantur inccito vitx gc- 

 rcrc.Er illi necelTe habcnc hanc Encyclopxdix partcm cjtcolcrc 

 indcab anno a;iacis fcptimo vlqiic ad dcciiiiumquartum , id cft, 

 pcr intcgtmn o>5lcnnium.Sccundl gcnetis dilcipuli cupiuntcua- 

 derc cxcelkntes Grammatici , vcl Rhetores , vcl Oratorcs,&c. 

 Itaquc non contenti funt friigili cognitionc ill.irum artium,lcd 

 adyta ipfarum pcnitilTime ingrcdiuutur: ac proindc omne tcn)- 

 pus viti fcholallicx,indc ab aiinoa:tatis i ^.ad 11,13,14,^^1 15, 

 i.TnpendLiut illisanibus,quasexciiculo laudatiffimx Philologia; 

 felegeriint.In tcrtio otdinequiverf3ntnr,illi ;(jtT' liox^lvj Philo- 

 Jogi appellantur. Itaquc & hi totum tempus vit.t fcholall.ica; 

 contcrunt in hoc ftudio.Vt autem hoc feliciter Iplis ccdat,necc!lc 

 cft,vt cxplorent ingcnia fua. Nam ingtninmVhiiole^icum dcbct 

 cfTc TizitiknsM^Mi eft,propendcnsad ctfufioncm,& cam quidcm li- 

 beralcm,aiTians aatiquit3tis,alicnu acommcrciis vulgi,dcniquc 

 aptuin natum ad toleranduin laborem.queir^ hoc ftudiii rcquirit. 

 Quod attinct ad autheres , quos Philologi.T ftiidiofuscuoluere 

 tlcbct,illosindicabimusad lmgulas,qux lam fcquuntur,partcs. 



KaETo <fi- II. 'Tres funt linguA principes , cjns. occip.zre debent 

 jmgMs" fhilologt(7n;Hehr£a,Graca,& Lattiia. 



prmc pes; TT* As hocnominc (olcntcommendarcpiu-ftanti/runi viri,qiiod 

 & priiKo _|2^f|,fit uobilitatxtitulo crucisCHRiSTi;&intctvari.isbatba- 

 Hcbiaa rorum confufiones incnrruprx tamcii fcruata". Nominatim vcrci 

 lin^ua Hshrm, idco nobis erit comniendata,qu6deftamiquiiri- 



Encyclop^dice Lib. IV. 



Ratioflu- 



tiij ph:lo- 

 I"!i;i.l in 

 gtiR-re. 



rr>a , a Dto & fanftis viris frcqucntata , vcteris canonis Biblici 



lingua originalis,omnium fere linguarum facillima.il!arum<jue 

 niatrix , deniquc in lumma illa facultatc,Iacra theologia,vnicc 

 nccclTaria. Sedaudianius hac dc rc A'Aiyi7AdiTl«k AriamMon- 

 tanuni in prif.xtionc Bibliorum inrcrluicarium. Inter «mnes ve- 

 ri, iiiquit, Hebr.iica lingtia primatum qucndam cbtinuit , ^ in 

 qtiadam ■velttti facra arce collecata ejl ; idque tlim trofter -vene- 

 randam ilUm antijuitatem[eji enim mundo ipfi coiua)tiim pro- 

 fter frimcrum humani generis parentum.qu! ea 'vfi fum,4ignita- 

 tem,tum -vero maxinte{vt teftis eft Mofes)quod Deum ipftim pri- 

 mum habeat authorem , & qud potijfimn. ac nobiHjfitni partes 

 •vniucrfi h)iim orbis qui conjpici poceft ac viderijitaquique no- 

 miua fritnimfunt foititi, qualiafunt , cslum , terra,mare,ltix, 

 nox.qui etiam Iffis hominihics imfofita ncminn cc»tinuit,quorum 

 figriificatio totidem elementis., eodemque fingularum partitim 

 fondere conftaniin aiqs lingunnoneft.His (y iUiidaccedir.Deum 

 iffum foft irfgnem illam linguarum ccnftifioncm , probitate ^ 

 fanllitate maxime conjjiicuos viros hac lingua allccutum ejfe,quofi 

 vcL ex nominibtts ab iffo aut imfofitis,aut mutatis conjlat.cuin-s 

 genertsfunt hac , Abram in Abraham , Sarai in Sara , lacob in 

 Jjrae/.atque adeo facratijfimtim illud iffitcs nomen,cmni hominutn 

 caftu 0< interfretatione maias, quod ex huius linguti verbis de- 

 duci voluit.Neque vero hi^ folitm ornamentis hanc linguamfre, 

 citerii deccrauit ^ infigniuit,fed tum admirahili illo legis ab iffb 

 lati. ac confcripti. volumine , tum etiam frequentihM illit cum 

 Mofe coUoqutjs ec.m mirifici illtiftrauitl.i moTi-.Neque vero illud 

 foftrcmum eft:nuUa fcilicet ,eartim liuguarum , quc.rum cognitio 

 xd hanc vfque atatem deuenit , vel fronuntiaticnis integritate 

 gratiorem.vcl fimfliciitm verhorum cofid abundanttorem,vel fi- 

 gnificatione ifsd,veL fignificandi modts magis ejje diftincii^m.Vixc 

 itaque huius lingux cll cminentia.Ccctiffi.ma vct6,& cxpcditifli- 

 ma ratio iUam difcendi hxc el^. 1 .Nomina litcraium & puiifto- 

 rum Hebraicoruni cdilcantur cum fuis originibus. 1. Komina 

 propriaV.T.faltcm notiora, infinicas voccs Hcbrxasin nicmo- 

 riamnobis icdigunc. ;. Exlingua Germanica,Lacina,&Grxca 

 plurimx voccs Hcbraica; polTunc addifci bcneficio harnionix. 

 4. Radices cognofcancur , ica nempe , vt fingulis dicbus certum 

 pcnfum invnaaliqua litera abfoluatut. 5. Poftquam iftaad vn- 

 guemtcncmus, typos tres nobis ptoponamus. Piimus conrineat 

 pronomina integra &affix.i:fecundus exhibeat officia literaruin 

 jniN sVdi nTao , & uommacim literarum inJO.sn-) : tcrtius 

 ob oculosponat declinationes & coniugationes. 5. Regulzety- 

 molotjic.r&fyntacticxcdifcantuv.Atque hxcomnla poffantab- 

 Iblui fpatio vniusmenfis. e. Biblia Hcbrxa Vatabli,vel pociiis 

 Biblia Hcbrxa Arix Montani intcrl-ncatia fint ad m.inum , vna 

 cum Lcxico Pagniui vcl Buxtcrfij. Ita enir.-. .-ibrquc vUo labotc 

 hxc lingua poteft addifci proprio Marte. Qi.ia de re audiamus 

 ipdim Knj.m.Noftris,\nqp\tJaboribtti eft~ecimtts,vt in coniungen- 

 d:s HebralcU dihicnibtis cutrt Latinis,nuUtti if.m cuiufjuamfojfit 

 effe labor;citm fingulvs Hehraicis vncibtts finguU Latim e regio- 

 nr refbcndeant. Ita vt adfimilitudinem eorum qui mv.ficcu can- 

 tilenwiftiijS notis diftinci.if,iifque fubieclas,^^ annexas,vno adjpe- 

 Hh canunt;hic fimul Hebr&a ^ Latina,vnoetiamiidf^eBuLegi, 

 ac fimiil conferri fojfmt. Difficilia etiam rptorumuis verborum 

 themata , qtias r.xdiccs vocant,in marginc adfcrlfta funt,vt hdc 

 raticne Lexica.fcti DicLionaria,tutiiis adiri foffiwt ,ac r.uUtcs du- 

 bitandi aut diuinandi locusrelinquatur.^BihWAHanenHebiiki, 

 & quida,-nlibri Biblici .ibipfofcparatimediti,ca forma,vt lite- 

 rx radicalcs a feruiiibus diilinguantur , fimiiem fcre vfum prx- 

 ftanc. 7. Ratio lcgcndi Biblia ifta interlincatia hxc cfto. Sume 

 711 manus librum Biblicum brcuiorcm ,tibi(^ucprobecognitum 

 c.g.Iouam prophctam.aut librum Efthcix. Hunc-ali<[uotics per- 

 ctirrc in lingua Latina , vel vcrnacujd , vt tociim fcrc tcncas mc- 

 nioria. I'oftca acccdcadBibliaintcrlineaiia, &omnes minutias 

 Grammaticascxcute ac fingulavocabula. Hoc laborc vbi fucris 

 pcrfuntlus , ab initio ad carccm pcrcurrc V. T. & quidcm ita,vc 

 fpatiovniusanni ablbluasleftioncm. 8. Poftquam hunc laba.- 

 rem ica ex.mtlafti ^aiTuefcc dcinccps alijexcmplari Bihliorum, 

 illoquclcmpcr vccre,inrrapriuatosparietcs, inpublicis dilputa- 

 tionibus;&c. 9. Linguam Chaidaicam & Syiiacamquomodo 

 dcbcasdifccrc,vidc infr.iin Graminatici iioftia Aramica. to.St 

 Tclis c6 vfque proficcre iu lingua Hcbrxa , vtpoilisintclligcrc 

 Rabbinos , compara tibi Lcxicon Rabbinicum , & infignc ali- 

 quud fcriptum Talnuidicum,aut K.ibbalifticum , &quidcmac- 

 cut.itc punftatum,illudque cx tuo Lc.xico,adhibic.a pixccptoris 

 opcia,dilce intclligcrc. 11. Maflbrctarum ftylum dilccscx Ma- 

 fora Buxtorfij.Hxc autem omnia potcs perficcrc altcro annoivt 

 ita bicnnijfpatiovniuerfim feie (upcllcdilcm huius linguxti- 

 bi polfis comparare , fi modo piXt^^l?^ fiicris, hoc cft,lingux 

 huius am.itor & admirator.Cxtcriim li vclis agcre profeftbrcm 

 hngux fanClx,totiini vitx fchoLirticx tcmpus ipfius iludio con- 

 fccrabis. 



1 1 1. Ratio difcendi lingnam Gnccamfimlitcrcermtftr 

 D/ CMtfis , '& moda. Aiodns aittem eji vel ornnihtu 

 etits /iudiofs cotnmn.nis,vcl certis propritts. 



GK.i;camIinguam iiobis amabilem rcddant ifta. l.Hxc vna 

 cllcx antiquiflimis polt prinum, id cft, Hebrxam. Nam 



lauau 



Racio <):■ 

 lcedi lin- 

 gua Gri- 

 cam. 



