Didadic^ Cap. I X. 



coBtcmpIati aflmirandaDei operaivndeiii liomine non diftor- 

 to folct excitaii aitlen^ deuotio eiga crcatoiem. Atqiie lianc 

 niaxin Uanidicani laudandi &pra:dicandi Dei ex opcribusciiis 

 qui contemjiit, na: ille paiuni e:T: pius- ^.Philofophiit ejl nvrutis 

 humariA pcietatis. Sunt qui putantpliilolbphiara facerc homi- 

 r.es mifcros & p.iupijrcs , vcl in mifcria & paupcrtate dctincre. 

 5ed hoc plane falfum eflr. Nam vera philofophia cft neruus 

 humana focietatis , atcjue adeo felicitatis ciuilis. Qjuid enim? 

 Annon OEconomica proponit modos acquircndi , quando & 

 quomodo cmcndum.quomodoquc comparcendum fit ? Annon 

 Politica tradit rationcm confcruandi rcmpublicam, atque adeo 

 polfeffiones pablicas & priuatas ? Annon Phyfica explicatna- 

 turas retum.quihus quetidicvtimurfruimur = Annonaftrolo- 

 gia ret»it vitam ciuilem & rulbicam, quatcnus prar^cipit de tcm- 

 porei^& pnicdicitea qui annonam , regulam mcrcatur.T: , vt 

 aiunt, aliafqueres conccrnunt ? Nihil liic dicodc Gcogiaphia, 

 quocnatutam & indolcm locorum &p6pulorum cnarratraiius 

 rci co<;Hitioplurimumniuat mcrcaturam.Nihildicode viiiuci- 

 sa mathcfiiqui contiiiet fundamenta architedurar, artis milita.. 

 lis & nauticx. 



.atio nii- 1 1. Jn flndio philofofhis. oportet attcndcre ad inge- 

 opSici^n mnmphilofphicism,aHthoresh:inuficnltatir^& 

 pneie. tempui dijcentis philofophic.(. 



INgenium philofophicum non eft phantallicum , vt multi 

 opinantur.fcd liberum,fubtile,& pcrfpicurc brcuitatisamans. 

 Qoicunque ij>itur huiufmodi pra:ditus clt ingenio , idoneus 

 cenferi debct huius facnltatis ftudiofus. .<uthores , qui philo- 

 fophia ftudiofo lcgendi funt , in varias clallcs dilhibuuntur. 

 Nobisprobantur \{\x fcx. Philo(bphi poft Platoncm & Ari- 

 ftotclem funt Platoniri , Ariftotelici, .Stoici , Lulliani , Chymi- 

 ci , & Sacri. His accidit , quod fuut acroam.itici , vel exoteri- 

 ciivetetcs, vel rccentes; textualcs, vcl mcthodici ; fynopti- 

 ci . vcl diexodici , &c. Ordoinhls authonbus lcgendis con. 

 tinctut fequentibus aphorifmis. I. Ab Ariftotelicis & Ra- 

 nicis philofopliis mchoandum , io Platonicis & Sacris defi- 

 nendum : intcrnicdio locoeuoluendi funt mclioresStoici, no- 

 biliores Chymici , & prxftanriorcs Lulliani. Ratio huius Ma. 

 ximx eft eiufmodi. Ariftotelici & Ramei plerafque philofo- 

 phi.E partes hodie illuftrsrunt egregie. It.ique mcrito ab illis 

 cxordimur ftudium philolbphii:. rlato & Platonici perlc- 

 quuntuf ea.quxrequirunt animum magisabftraiftum , id eft, 

 icmotiim a vulgo & vulgaiibus ncgotiis. R.cdc igitur Marii- 

 lius Ficinus confulit vtPlatonem legamus poft Ariftotclcm. 

 Philofophia: factx fcriptorestradunt ea , qu.x in S.literis oc- 

 currunt,philo(bphix femina. Itaque in ipforum fcriptis figenda 

 eft anchora. Intct hos vcro omncs interiiciendi funt reliqui, 

 cuoscommcmornuiinas.verbi gratia,Stoici Platonicisprxmit- 

 cendi funt. Ex Epicurcis folus Lucretius legi poteft cuius fcrmc 

 vnius ex hac fe(2a (criptum extat. Cbvmici quoqucphilofophi 

 funt leccndi , ij praefcrtim , qui mcthodicc partes aliquas philc- 

 fophixtraftarunt. Lullius etiam cuoluendus , qubd iiiulta ha- 

 bcat, qujE faciunt ad bene difleiendum. IL Plato in fcriptis 

 fuis vtiti'r methodo dialogiftica , non accurata , & proinde 

 uullam difciplinam integrc pcrtraCt.-.uit. 111.' lato plcrumque 

 difputat de tcbus ex authoritate & fciifu aliorum , inprimis 

 Agvptiorum facerdotum,Pythagorx,Tima;i, Socratis,& alio- 

 lumprxl^antium virorum.raro admodum ex folidisrationiiin 

 niomrntis. Placuit cnim FJatcni Sociatis ironia , qua fcicn- 

 tiar.i diirimulans in omnem pattem (e vertcb.it diflfcrciido, 

 iiihilque cx fe , fcd cx aliorum coiifc/Tione concludebat : quod 

 plciiqiic ipfius (cdlatores ideo fadum putarunt, quia de rcbus 

 omnibus dubita^Tct : tamctli qnj illi in Academia vfque ;ul 

 Arccfilain (ucce(rcruiit . didimalationi potins fcientix , qu,iiii 

 dubitatioi id ttibucruiit Qiiod rcdc obfcruauit Trapczun- 

 tius contra '"p(rarini)cm Cardmalcm , vt& luliusScaliger. qui 

 ait : flati- alientis fcntenticti fuo nsclare { id cft , fuauilTinio 

 diccnfli [rcncrclf0.i</;«/V. Itcm : ■ inintu Vlnto dtuintu Anflo 

 teles : illc t imen quoi inuenijfet autl,oritate fola tanqtiam vir 

 bontM. iiic nihil/ine ^atione tanqitam a errimtts i'(dex/latui-: 

 alterpiciior alter compofitioriill.: ad apfaratum^hic ad pn^intm: 

 incitat l'lato animiim , Ari/lclelesexplcl. III. Stoici iv.illam 

 difcipliyam methodicc propolucrunt V. ' toici verbisplcium- 

 qucdillidcnt ab Academicis (iue Platonicis. VndeCicero i.dc 

 lcgibus ait : Sloica lecia rcbtis non rommutatis immutauit 

 vocabula. Inquibufdam tamen icbus fuit dillenlio non lcuis: 

 vtidem Ciccro pro Murcna tcft.itur hisvcrbis: Fttit quidam 

 fumm vir i>/genio Zenon , cuiui inuentorum imuti Stoiri uo- 

 /'im/intur Hniii,i fe7itcnttAfj>jrA cpiafunt eiitfmodi. .'^apicn- 

 >,•>" Kratianiinqitam moucrr. > .Nunqitam cuiufqiiam deliiiiX 

 is^i/oficre. ^.Ncminem mifcricordcm ejfe nififliil'Um ^leucm. 

 4,.V/n >ioneJfeneqiieexorari,nequef>lacari.^Solos fapientes cffc, 

 fi dijlorliffiini fmi,formof s fi ):>cndac'^imi,diuites p ferMitiitem 

 fjigiant : reges . nos , qut fapienles non fumus effc fugiiiuos, 

 txules hoflcs.infan' sdenique. 6. mnia'eccataejji;j>/ir:a,rmnc 

 deliclum fcclus nefarixm , necrni/ius dehnqucrc cum, qttigal- 

 lom. I. 



107 



liimgallnaccHm chmopufnonfaeril, «cciderif quam eumqui 

 patrem fufdcarit. -^.'afientem nihil opin.iri , nuUiits rci pce- 

 nitere nulla reftHi.fententiam mulare nunqiiam Quxomnia 

 «fif .^i/ci Tsx^ai diltant ab alioium phik.(()phoruni mcntc Ex 

 Stoicis tamcn poteft legi cnchiridion Epitccli , nobiliirimi 

 Stoici,vteum appellat ^'«^«///»«j 9. deciuit. Deicap.^. Eft 

 enim inftitutio qu.cdam hominisad fclicitatcm contcndcntis. 

 Huic adiungatur Scncca; I V. Prxrogatiu.r philofophix reri- 

 pateticx funt quatuor : qubd nempe nullus philofophorum 

 plus materiarum & rerum habcat quam Atiftotdes in fuis li- 

 btis :qubdrationes&caufasrerum indagaucrit :qubd elegans, 

 rotundum , pcrfpicuum & efScax fcimonis genus .-idhibucrit: 

 qubddcniquc mcthodum in.igisqu.im iplius anteccflbiesob- 

 fcruaucrir. Vnde virilitciati dicunt , ingenium Atiftotelis hxc 

 tria habuilfc pra^aliis ingeniis: qubd fiietit ipi>»fc'.>i>h, , ((itXa' 

 xKfiXg, itii>.M-rtoi, id cd.amans methodi.t niiierfalium ^ cau- 

 farum. Etcum philo(ophi ante Atiftotclcm ad vnani dunta- 

 xat aut altetam phiiolbphi.i p.utcni , inqua cxcclleient , ani- 

 mum intcndeiint , Ariftotcles (erme totam philofophiam tta- 

 €i.3\rn. V 1 1. In tcxtu Ariftotelis accuiatc dlfccini dcbcnt elfcn- 

 tialia dilciplinarum pr.icepta a coniiv.cntariis & difputationi- 

 bus Vbi & illud ob((:iua,libros Ariftotclis diuidi in acroamati- 

 cos (lueaufcultatorios qtialcsfuiit Miyllci Logici,Mctaphv(ici: 

 & exoteticos (iuc populares, vt (iuit Khctorica, Poells,Hi(ioria 

 animalium. Piiores popnlavi fcnfui funt accommodati, poftc- 

 riores attcntis ingeniis. V I M Solus Ramus non potcli pcr- 

 fe(!:Yioncm philofophicam tribueie : ita vt mcritb (it diclum, 

 Nnlluscrit inagniis , ciii folus Ramus magnus. 1 X Chymica 

 philofiphia inprimis eft Pliyficx pars. X". Lnllij philolbphia 

 p.irtimcft Logica , Mctaphylica, & Moralis , partiin Chymica, 

 adebi]uc Phyfica. X ). Authoies fynoptici prxmittendi funt 

 dicxodicis , ideftilli, quicompendia methodica fcripferunt, 

 nos nianu duceredcbcnt ad eos , qui difciplinas plene tia(ita- 

 runr. X I I Philo'ophi mcthodici pixmttcndi funt texti;^!]- 

 bus.Xill.Philoiophi recentcs prxmittendi (unt vcteribus ; qubd 

 magis (int methodici,&accomniodatc noftro feculo (criplcrint. 

 Supeieft temptts difcentii pkilofophi & , qtiod tribus modis 

 citcuni(ctibere oportct.Principib (i (juis opcictur huic facultati, 

 vt aliquandoaudiatdoiSor vniucr(.r; philolbphi.c , illumopot- 

 tct inde ab anno xtatis 14. hanc ficultatcin excolerc , vlb.ue 

 ad illum annum , quem iam aliquotics conftituimus colopho- 

 ncm vita; fcholafticx. Dcinde , fiquisvnam, aut plures phi- 

 Jofophi.i: partes aliquando vclit in fcholis profitcti , & illum 

 oportetindc ab aniio xtatis lu.coiitinuare hocftudiun!;& qui- 

 dein ita.vt adornet locos communcs : quod ctiam in prinio iilo 

 gradueft f.i(Sitandum. Non tamcn erit necellc in hoc fecundo 

 gradu protraheie ftudium vfque ad annum xtatisij. quia 

 citiuspoteft abfolui ftudium vnius.duarum, ve.l pluriumdifci- 

 plinarum philofophicarum. Poftrcinb , fi quis pbilofophiam 

 totam, velprxcipuas ipfius paites rcferat ac^ vnam c fuprcmis 

 facultatibus , triennium (ufficiet huic currui feliciter coniiciun- 

 do. Qua de re vide typum in fine huius Dida<5lic.t Porrb vni- 

 uerfamDhilorophiam facram inTniinipho noftro Biblico tta- 

 didimns ; quod hic (emel oblcruaflc fatis eJl ; ne dcinceps atl 

 fingulas philo(bphi.x paitcsfit rcfcienduin.Eft enim Mctaphy- 

 fica.Pneumatica, &c. facra. 



^ C A P V T I X. 



'Dtratione difcmdi Aietafhyjicnm, 



PRyECEPTA. 



^^i^ Alis efl: Dit^ac^ic.i pliilofophica gcncr.ilis : vi- 

 ^*® (Jeamns f]iccinlcm,(Jc rationc ftndii.philofophici 

 in fingiiIi.sdircipIinisphuofop;i;cis, S< prinio tjui.icm 

 in Metaphyfic.1. 



Rationt m ftutlij Nrctaphyfici f.iciniiTs biparrit.iin. 



Prima inprimis refpicir (tudiofum ihcologix. IllL 

 enim inprimis iJtbct elle commendata prima philo-* 

 luphia. 



Secunfla conccrnit eunj.qni cx profclTo cupit eua- 

 tlere Metaphyficns. 



Vcrobicjue oportcr fpcdare caufi,* impcllcntcs, 

 & moiJum difcenti^ Mctaphyfic.T. 



R E G V L vE. 



\. Metaphyfica esi difenda proptermhilitntcm i & Mctarln- 

 vtilnaicmfmrn,, ''" "" 



N 



OhiUtns eomplc(flitui antiquitatcm, ilignitatcm , cci tirudi. 



, & iucunditatem. .^I»//jtt;//nipfius(]uantuinad is 



K X qiias 



CIIC 



dificnda 5 



