io8 



Encyclop;^clis Lib. I V. 



quas ttaftat.rcfcrtur «d hominis crcationcm ; quantum ad 

 formam fiuc mcthoilum rcfettur ad monarchiam tcrtiam 

 GrjEcorum , & nominatim ad Ariftotclcm , qui ptimus (cri- 

 pfit Mctaphyficam. Eius difcipiili illam dcinccps excolue- 

 runt j quos Cccuii funt Scholaftici, qui ficdicuntur pcr cxcel- 

 lentiam. Supcriori dcniquc& hoc currcnte fcculo inprimis 

 methodicJ e(t propofita. Digntta^ Mctaphyfica: pcnJct a fub- 

 icdto ipfius , quod e(l gencrahHimum , ideoque pr.Ertantiu»; 

 fubicdis infcriorum d'ifciphnarum. Certitudo pcndct a prin- 

 cipiisgcncralibus&: immotis.lMcMMJffiMColligitut indcquod 

 coniemplatio primorum principioium non po^Tit nongrata 

 accidcre rcdis ingeniis. Vtititasiii generalis , & fpccialis. 

 Vtilitas gener.dii eft refpcdtu omnium difcipliuarum &: facuj- 

 tatum. Nami. Suppcditat tcrminos & ptincipia gcncralifli- 

 rna . quibus vtuntut aliac difciplina. i. Exhibct diltindio- 

 nesgencrah(Timas. ). Modcratur difcurfum , vt vocant , fi- 

 uepotius ttadlationem thematis. 4. Con(tituit fubicda di- 

 fcipiinarum infetiorum. Vtilttas f^ei-ialts cft refpedu thco- 

 logiac :4iiprimiscontroucrfa;, vt vocant, fiuc polemicx, qus 

 difputationes faas in plurimis quaeftionibus miiiis non potc(l: 

 ad fchce perducerc eiitum abfq; ope prima; philofophii. Efl 

 ctiam fpecialis vtiiitas rcfpcftu philofophix pradicae. Scd 

 hzc pluribus perfcquamui. Vtilitatcm Mctaphyficac non 

 oportet metiri lucris facultaium teircnarum, fcd xftimare ex 

 fine ipfiusiqui fane non cft auocare homincs a ciuilibus adtio- 

 nibus,vt multi volunt.fed noj cxpeditiorcs rcddcre ad intelli- 

 gendum inferiorcs ditplinas , & quidem fcx hifce gradibus. 

 Trincipto Mctaphyfica cxplicat tcrminos generaliffimos, vti 

 funt effcntia, vcrum, bonum, adus, potentia, & fimiics:qui- 

 bus vtuntur infcriotcs difciplina. Quo<^ ipfum quoquc in- 

 teliigendum eft dc generaiifllmis principiis , qa« li?c multa 

 funt,itemquc de diftintlionibus erudius, qualcs (unt intcr 

 aftum primum & fccundum,perfeflionem primam & fecun- 

 dam , elTcntiam & cxiftentiam. Deinde beneficio Mctaphyfi- 

 ces in folidam alicuius thematis noiitiam pcrucnire pofTu- 

 mus, fi iiiam cura Logica coniungamus. eg.fi naturam Dei 

 vciim cognofcere, ex prima philo(bphia confidero ipfius ef- 

 fentiam, vniratem, veritatem, bonitatcm,perfcdionem & fi- 

 milia, quae primo enti tribui pofiunt. rm;o ha:c dilciplina 

 conftituit fubieda infetiorum di(cip]inarum ,& ipfiscertos 

 vcluti limites praefctibit , intra quos fc contineant. Aflignat 

 enim Phyfiologiae fubftantiam corpoream,Mathcfi quantita- 

 tem,EthicaE quaiitatem moraIem,& fic detnceps.Vnde Meta- 

 phyfica confertur cum tcgina.quac prouincias rcgni fui com- 

 mittit variis gubernaeoribus & pracfedis. Redle itaquc dici- 

 tut,qubd Metaphyfica c^ teras omnes artes conflituat & con- 

 muniat , fiue ipfarum initia , fiue fubiedla intucamur Huc 

 ^t4ttrte loco accedit , quod in difputaiionibus thcoiogicis, 

 quando difputaniur qua;(liones miltx , facem acccndat hccc 

 difciplina clarifTimam^vt fi quaeratur, An aitributa DeidifFe- 

 rant i feinuicem te vel ratione? Anomnis creaturafii bona? 

 An peccatum fit pura priuatio ? An adus primus per omnipo- 

 teniiam Ccipoflirfcparari are.falu.i manente rei efrciitia?An 

 accidentia panis in Euchariff ia fint exira pancm.'Miferct ita- 

 quc me fupinz iiiiusinfcitis , qua laborat quidam ex reccn- 

 tionbus theoiogus, qui Acadcmiara quandam Gcrmanii fe- 

 iiccm pra:dicat , quod inde ftudium Mctaphyficcs exiiler. 

 G^intam vtilitatem adiicetc lubct cx Fico Mimndula , Pho:- 

 niceiiio Italix : qui lib. deente. c. 10. obfcruauit, Mctaphyfi- 

 cam ctiain faceteadvitx inftitutionem & morum cmcnda- 

 tionem. Itav. g. difputatio dc vno , vero & bono nosadmo- 

 net, vt fi bcati efTc volumus, beatillimum omnium imitemur 

 Dcum,vnitatcm in nobis, veritatem, & bonitatem poffiden- 

 tes. Vnitatis paeem turbac 3mbitio,& fibi h.-ercntcm animum 

 cxtra fc rapir, & in diuerfa quafi difccrpit. Veritatis fplcndo- 

 rem & lucem in cccno & caligine volutatis quis non amit- 

 tat ? Bonitatem furacifTima nobis furatur cupiditas , qui eft 

 auaritia. Bonitatisenim peculiate hoc, communicare cum 

 aiiis bona.quae poflides.Q^are cum qusreret Plato.cur Deus 

 condiderit mundum , refpondit, ipfe fibibonus erac. Atquc 

 hacc funt ttia illa, qu3E ex mundo funtXupcrbia vita, concu- 

 pifcentia catnis ,& concupifcentia ocuiorum , vti fciibit lo- 

 hannes,& non ex Patre, qui ipfa cft vnitas, veritas', & boni- 

 tas. Fugiamus itaquecx mundo , cuolciTius ad Patrem , vbi 

 pax viuifica , vbi iux vcriflima , vbi voluptas optima. Sed 

 quis dabit pennas, vt illuc volemus t Amorcorum,qu2 fur- 

 fum funt. Quis adimct? Libidorerum , qux fuper terram : 

 quas fi feiflcmur , iafturam facicmus & vnitatis, & vcritatis, 

 &bonitatis. Ncqueenim fumus vnum, ficutuum fenfum,& 

 fpcftantcm cocleftia rationcm , vittutis foederc non deuiiici- 

 mus.fcd 'Juoin nobis principcs, quafipcf iiirerualia regnant, 

 dumnunc Deum pcr Icgcm mentis , nunc Baal pcr legem 

 fcquimur carnis.Scd fi ira fimusvnum , vt mancipata fenfui 

 ratione, & fpititucarni, fola imperct lex mcmbrorura , fal/a 

 crit hacc vnitas , quia veri non crimus. Apparcbimus enim 

 homines,& ramen erimus bruta , quibus pro icgc cft fenlus. 

 Mon rcfpoudcbit imago fuo excmpiari. Inftar cnim Dci fu- 

 mus. Deu:;autcm fpiiicus, Quatc& nos fpiricualcs crimus. 



vt per bonltatem ad ipfuiTi tendentcs, iili aliquando copule. 

 mur. Q^uod li rria hic.vnum, vciuiii, bonum, pcipctuo ens 

 confcquuntur , reiiquiim c(t , vt cum illa non (umus, etiam 

 prorfus non finius, & fi c^fc videamur , & quamuis crcdamur 

 viucre,moriamur tamcn potius iugitcr.quam viuamus. Pn- 

 tereafludium prlni.e philofophiae acccndit (hidium pieta- 

 tis. quiadocet dc Uco optima quaEquc& pcifeftiftimaenun- 

 tiare : adcoquidem , vi vix caputoccurrai , vbi non a^Tcratut 

 Dci perfcflio. Scd conciudamus hanc tradfationcm didlo 

 Scaligcri ad materiam noftram accommodato , ex. J07./ j. 

 Subtilitatcsmctaphyficac quanquam funt animisotiofisotiov. 

 fx aiquc iDUtilcs:iaineii vegctis ingcniis fummam cognofcen- 

 di adferunt voluptatera. paulo pofl Harum indagatio (ub- 

 tilitatumetfi non vtiliscff ad niachmas farinarias conficien- 

 das : exuit tamcn animuin infcitiac rubiginc.acuirqueadalia. 

 Eo dcniquefplcndore afficit , vt fibi pizluccatad nancifccn- 

 ttum primi opificis fimilitudinem. 



1 1. Moiius difceiidi Metaphyjlcam ejt commu- 

 nis .velprofriui. 



Moius communis^a, quo fir vtquilibet Metaphyfica: ftu- 

 diofus cxplorct ingenium luum, & incipiat acompediohuius 

 dilciplinx. Rcquiritur autem hic ingenium Metafhyficam, id 

 clf.ciufmodi, quod fic «.fia<f s?,^^» id c(t, aptum natum ad abf- 

 trahendura ; itemqueip>Ao»:«%'A» Si(piXcuI\o]i,\A cfl.amans ge- 

 ncralia& inueftigationcmcaufatum.Dcindeoportctampiiffi- 

 niam hanc facultaiem cognofcere cx compendio , quale nos 

 hic cxhibemus. Modtii proprim cft abfolutus, vci rciatus. Ibi 

 Metaphyfica difcitur hoc fine.vtaliquando doccatur:hic,vtiU 

 lavtamur in theologia. Ibi crgo fcrebicnnium requiritur, 

 quod eft impcnjendum ledioni Fonfccae ,Suarezij, & aiio- 

 rumiitemque adornationi locorum communiura : hic fufficit 

 fpatium trimertre.Poftquam enim compendiura fpatio vnius 

 menfis eft didicitum,duoadhuc menfesimpendendifuntple- 

 niori fyftemati, quale cft lohannis Combachij,& vfui ptimae 

 philofophis. 



S.atio di 

 fcendi 

 Mctaph) 

 ficaui. 



C A P 



V T 



X. 



De ratiofte difcendi Pneumaticam. 

 Pr^cepta. 



pK^ Atio difcendi Pneumaticam eft in caufis impel- 

 ^& lentibus & motio. 



Modus eft coramunisjvcl propnusi& hic abfolutus 

 vel reiatus. ^ 



R E G V L J«. 



I. Jn ftudto Pneumatices hd caiifd, nos imfel- rneuma 



lcnt ad illftd alacriter jttfci- cifcenda 



piendnm. 



I. \ N'/<^«/V^^iquiafaiifti&cthnici multum opetae pofue- 

 /*runt in contemplatione Dci.angelorum & anima: ra- 

 tionalisiinprimis Platonici.i. Dignito-StC^WA Dcus efl fpititus 

 primus,fpiritus crcati funt opcraDei emincntiffima.j.Cfr//- 

 tudo quia prxlucente (acra Scriprura potefl natura fpiritus in- 

 creati & creati co^^(c\. ^.lucuvditmi^oi» finguiari cum vo- 

 luptate intcIligimul*fio(tram animam cum angclis.inio cum 

 Dcocommunicarc & elleimmorialem.f. r///iV<M jquiaduin 

 ex principiis philoiophicis Dcum agnofcimus . accendimur 

 ad ipfius amoiem , & ad ipfum refcrimus reliquas difcipii- 

 n3S,& (enique difcimus peiftdionem Scriptura: infiniiis mo- 

 dis maiorcm cde doilrina philofophica dc Dco.Deindc dum 

 naturam & officium angclorum & pra;flaniiam animjc no- I 



ftra:cognofcinius , alacrius imbiiimus mcntcm cognitione 

 rerum pra-ltantiffimarum, & diligcntius incumbinius in flu- 

 dium virtutisin onini vita: genere,vt ita tucamur dignitatem , 



nortram,& fanftis angelis quam fimillimicuflodiam ab ipfis 

 pergraiiam Dci cxpcriamus, & dciiiquc impuiisangelis tefi- 

 ilamus,& ab illorum infeftationc fimus tuti. 



I I. Alodm proficiendiinhacdifciplinajichabet. Modui 



_ . . ., ,^ • . V . , „ , Pneuniaj 



PRincipio adtcrieoportet ingenium aipowgtTc-o», id eft, sb. ticam. 

 flrahcndi f.nculiatc pr^cditum. Dclndein manus funiatur 

 compendium.qualc hic Cxhibctur. Atquehiccft modusftu- 

 dendi communis.a quolibcr Pueumatic.T ftudiofo obfcruan- 

 dus.Si quis vcro difcat Pncuniatica , vt illa vtatur in fupcrioti 



facultatc. 



! 



