Didadic^ Cap. X I. & X 1 1. 109 



fjcultate , corapendio aditingat Zanchij cSi: Cafmanni opeia 

 fcnptahanc iii (ententiam:vt cft Zanchij opns denatuia Dci,& 

 de angelisi & Cafmanni Angelographia , itcmcjue Pfychoio- 

 oia. Eritautcm hic iabor diiotum nienfium. Atveto, fi quis 

 cxcellere veiitin hac difciphna , & ipfam ahquando profiteri, 

 necelTe habet integrum annum impendeie ipfius (ludio, & au- 

 thoribus modo diflis addeie omnes fcic Metaphyficos , qui 

 tiadant de Deo & iutclhgentiis : ex quibus conficicndi funt 

 locicomrnunes. 



A P V T 



XI. 



r Thy. 

 j dif- 

 ida; 



De ratione difcendt Phyficam. 

 Pr^ cetta. 



O Atio difcendi Pbyficam efl: pathetica , Si noc- 

 SiVSe tica. 



Pathetica eft , qua caufsE impellcntes excutiun- 

 tur. 



Noctica eft communis, vel piopria. 



Communis expendit ingenium Phyficum. 



Propria eft abfoluta fiue plena , vel telata fiue 

 brcuior. 



R E G V L .(«. 



I. j4dflud'tHm Phyficn nos mpellent ifta qubi^ue. 



I. A Ntrquitas; quia Phyfica flatim ii> ipfo paradifo coepit, 

 J\vbi Adam.acutinimusille n.ituraccontemplator, nomina 

 animalibus impofuit pro diuersa ipfotum natura. Vnde poi- 

 16 conftat , Phyficam elfe antiquiorem Mathefi , Sc rcliqua 

 phiiolbphia. i.DignitM ; quia Phyfica explicat librum natu- 

 tx, adeoque occupatur circaprimum (ymboH Apoflolici arti- 

 culum , explicando afpedtabilis mundi opificium , amplifli- 

 muni illud , & long^ pulcherrimum. Itaque hxc fcientia ejc 

 creaturis vifibilihus mentem noftram deducit ad cognitio- 

 nem inuifibilis natura: aichitc(flatricis , Rom.t- Dum cnim (c- 

 ptem illa , pulchritudinem admirabilem , varietatem inefFabi- 

 lem , diuturnitatem incredibilem , peifediouem maximam, 

 amplitudinem fummam , cognationem iucundifrutiam , & 

 vtilitatem ftupendam ; dum, inquam, fcptem ifta co , quo par 

 cft, ftudiocontemplamur in corponhus naturalibus, quorum 

 IcientiaeftPhyfica , necefTecftvt cum Ciccrone exclamcmus: 

 Uecpieias erga Deum , nec quanta huic gratia debeatur ,fme 

 explicattone naturs.cognofcipoteJl.^.Certtt!tdo; quia haec (cicn- 

 tianititur authorit3teS.Sctiptur«,ratione,&expcrientia.Et Iicet 

 fingulariaquxdamcxplicct, putanaturam terrs,ccEli,fblis,&c. 

 liinc tamen ipfius incertitudo cum Sccpticis , an Scopticis, 

 nonrcdccolligitur. Sunt enim illalingularia conftantis natu- 

 XX. Neque Ihyfiologia fciTtatur cxpericntiam fallacem & ani- 

 lera , fcd dograaticam & lationalcm , in plerifque faltcm. Di- 

 co in plcrifque ; quia (xpenumcro hic datur cxperiri quajdam, 

 quorum rationem acics , an hebctudo , intelleftus noftii afle- 

 qui non potcft. 4./«c««(/;ra/ i quiaconfidciatio rerum natu- 

 ralium aniraum hominis titillatione quafi honeftiffima vo- 

 Juptatis ajTicit. ^.Vtilitiu \ qiiia cx creaturarum intuitu & no- 

 titia nos quafi certis qnibufilam gradihus ad ipfius dpificis 

 Dei fapicntiam , bonit.itcm , & potcntiani infinitam cbnfidc- 

 randain , atquc ita ad ipfius cultum, amoicm,& vcnerationcni 

 dcducit. Sacr.T infuper litci.x nnn poffunt plene intclligi , nifi 

 natura,vires , & vfus plurimarum rcrum natuialium , qn.c in 

 S.litcrisinfinitaeoccuriunt , fint nobis cognita. fhyficcs quo- 

 que cognitio inptimis mcdico & ci-cnnonio cft iicccfTnna. 

 Vndc dici (o\iit:I'hyftca efi Catethifmuf mediioruin Itcm : Bo- 

 nus PhyJiciMfacit bonum ccconomum. Sc<l ncquc Erhicus & Po- 

 Jiticus , aut ICtus ea carcrc potcft ; qiiia in Eihicis cubi.t cft 

 mentio afFc<fluum,locomotiu.T,iiuelIciflus,& voluntatis. Et in 

 Politicis tempcramenta icgionum & hominum funt nofccnda. 

 lCtiis quoquc controuetfias quafdani fine Phyfici cognitionc 

 non potcfl dccidcrc 



djfcere , qui nudx deditus eft fpcculatioTii. Studlorus itaqtic 

 Phyfices obferuct iftas leges. i.Ante omnia De v m tinxio. 

 i.Ad lumcn natura: & Scripturx fedulb attendito. j.Schola- 

 fticasdifputationcsvitatoi & nontam Acadcmic.x , quam Py- 

 thagoricx fchohr feiflator atque alumnus cfto. A-Infcrioia 

 a fupcrioribus difcernito , illoriimque connexionem actendi- 

 to : nam mfcriora i fuperioribus perriciuntur. y.Omniapro- 

 ptet hominem condita cire fcito i ac proinde macrocofmmn 

 & microcofmum diligentiffime inter fcfe conferto. S.Veram 

 Chymiam nofcito. 7.N'on inducito animum inueftigarc caufas 

 omniumeorum , qua: experitur. Ethenim experientia & ratio 

 inter fc non pugnant : fa-pe tamen vfu veni: , vt nos fujjiant 

 caufaercrum. * 



1 1 1. Qm Phyficam refert adfnperiorem facultatent, 

 ft contentmftindcimemali cognitionc\qui vero tllam 

 flenh cognofcerc cupit , inqueillke.xcellere , omne 

 autherum genttt peritoluat, 



TN ptimo itaque gradu fatij fucrit feptimeftre fpatitim im- 

 J-pendifle fyftematimethodico,quale 4 nobis eft propofitum 

 cui addi potcft Phyfica Magiri , vel Timpleri. Scd iu fecundo 

 gvadu omnes Phyficz partes plcni cognofcantur , locique 

 communes adornentur. Hic itaque Phyfica communis co- 

 gnofcaturex Phyficaacroafi Ariftoteh.s, Zabarclla, & Colleoio 

 Conimbricenfi : Vianologia, Stocchnologia , Miclologia ,%x 

 codem Collegio : Meteorologia, ex Meureio, & Liberro Fro 

 mondoi Oryftologia.cx Gco^igio Agricol.'i i Botanica,ex\lai- 

 thiolo.& Bauhino , Zoologia, ex Plinio, Gefnero,& Aldiouan- 

 Ho i Somatologia , feu Anatomica , ex Vcfalio , & Lauventio» 

 Pfychologia Phyfica , ex Zabarella i I-hvfiognomia , ex Peuce- 

 ro , & Baptifta Potta , denique Co/mologia, cx Colk-oio Co- 

 nimbricenli. ^ 



Modos 



difcendi 



Phyfica. 



C A P V T XII. 



He rationeflitdij Mathernatici iitgentn 

 P R j¥. c E p 



T A. 



5 Equitur ratio ftudi) Mathematici, caque tum in 



1» genere, tum in fpecie. 



In genere vidcbimus , cur Mathcfis diligenterdif- 

 cenda, & quomodo. 



Modus aurem iftecommunis eft, vel propriusj & 

 hic ablohitus , vel relatus. 



R 



E G V L ^. 



I. Difcenda eft Mathcfis propter nobilitatem & 

 vtditatem fuam. 



NOhilitiK confiftit in antiquitate , dignitatc , cc. titudine , & 

 iucunditatc. ytntiquitan inde clucefcit , qubd Patiiarcluc 



Mailiffis 

 cur .iif. 

 ccnda i 



nium 

 kutn 

 li 



I I. Ingenium Phyfctt?» cfl fttbtile , modefliim , la- 



horis denique , pietatis , & e.xperien- 



tit. amanttflimum. 



SI'^'///>iW^equirltur , vt natutT rcnim nofci queanr. Mede- 

 fti.i , quia fieri nonpoteft , vt abyflum naturx pcnctrcmiis. 

 I-abor; quia.ciiminfinita; fint vircscorporum natutahum , in- 

 dcfeflb & Hcrculco ftudio eft npus. rictcis ; quia fic oportct 

 contcmplari natur.im , vt fempcr ad natun aichitcftum af- 

 'urgamus. £.v/'fr/f«/fa i quia PhylicampcrfcCle nonpoccft a- 



fucrint Mathematlci. Nam, vt7i'y^/i/,'t/(teflatur /ib.i.antiqUi- 

 i/»?;r.AdamuseiexitcoIumn3m,inquaconfignauit qii.rd.nm dc 

 inotu folis&aftrorum. EtScriptura tradit, pofteios Caini cx- 

 truxilfc ciuitatcs , vari.ique org^na mufica & iricchanicaf.ibii- 

 cafTe. Quod abfque Mathcfi ficri non potuit. Vignitiu indc 

 patct , qubd vniuerfa Mathefis occupctur circa otdinem & 

 comnicnfurationem :qu.xduo ira (unt cxcellentia , vt Plaro 

 dicat , 01»; «H ^-eiu/isifeJ : quod conuenit cum illo Sdft/V/*- 

 ti4L II. 



Pondere, menfura, numero Vetts omniafecit. 

 Quodquidcm rcdillimc dicirur , fiiic a Salonionc, fiuc a Phi- 

 lone , vt aliqui volunt. Certiiudo Mathefcos cnnfiftit in fub- 

 icifli immutabilitatc , & notitur fiucdcnionltrationis cuideii- 

 ti.i. Immutabilitas fubiecli Inde patet , qiibd Mathcfis verfe- 

 tur circa quantitatcm , qux iion pcndci a materi.a fingiilari, 

 fcd (irinpereft cadcm , & abftraflc confidcratur : cxempli gra- 

 tia : Gcomctra non confidcrat tri.nngulum , quntcnus cu iii la- 

 pideautfciTO, fi.dab(olutc , quatcnuscft triaiigulum. Ccrti- 

 tudo notiiis, , fiuc probationis , in co confiftit , qubd Mathcfis 

 fumat dcinonftiationcs cx principiis natura notis. lurundi- 

 tas tilaihefeos \i\ eo pofita cft , qubd homincm ita a/ficiar, 

 vt fcmpcr fit in gaudio : id quod nuiunt ctiam illi , qui .Mathe- 

 finaprimo fnlut.uunt liminc. Vtilitas Mathefios eft partini 

 gcncralis , partiin fpccinlis. Vtilitas gencralis incoconfiftit, 

 qubd difccntium iiigcnij pcr Mathcfin mirificc cxntcniur 

 & pr;rparcnrur ad alias difciplii.as fclicitcr capcflcndas. Spc- 

 cialis vtihtas rcfpicit fjcultntcs fupciiorcs , ipfani philofb- 

 phiain , philologiam , & attcs nicchaiiicas. In TheologiA Ma- 



K 5 thcf.s 



