Didadics Cap XIV. 



•'5 



1 1. Difcipli"^ Mathematicni difcnmurinfcholU cl.if- 

 fctsivel pitblicu Ec rDtrusdifcuncur , vel tariquam 

 admintcuUjtiperiorttmf.icitliatum, -jel tanquatn 

 metafiudtj & profejfionts. 



]tJ cUffittts proponuiuur elemcnta Aiichmetices & Mu(i- 

 ce%- Icaque i n fatis eftdifccrc Aiithmecicam Heizonis Bu- 

 fchcri , & M. ificam populaiem , quam in hac EncyclopaEdja 

 prxmifimus accuratofyllemati. Veinde , f\ quis excolat ciifci- 

 pHnas Mathematicas hoc nomine , vt illarum prafiJiomuni- 

 tuseofaciliusper^erepoffit in fujier:oribusfacuIcatibus ilic 

 vniusanni fpatio fic opcrabicur Maihefi. Arithmetic.m vnius 

 menfis fpaciodifcec ex Ramo.Clnuio, vel Mecio: Ceometriam 

 lesc^uimenfisfpatio.condifcetex Ramo , &Merio: • ofmogra 

 /)^;>OT hauriec ex hac Encyclopidia, intiafemimenfem ; Vra- 

 nometrii irapendec fpacium quadrimelhe , ica vt & ^phxram 

 difcat ex Elementali Langij , Calo fiellato Chiiftiano .ulij 

 Schilleri,& Commentario Clauij in Sphartam lohannis de Sa- 

 crobofco i Theoriam planetarum , ex Elementali Langii , & 

 Ephemeridibus Oiigani; omputum,& Aftrologiam ex nofcia 

 hac Encydopxdia. Porto fic operabitur GeographiA , vt trime- 

 ftreconfumat in Compendio Gcographico lohannis Gigan- 

 tis ,& Atlante roinore Mercatotis, vel Tabulis Bercii. Opiicam 

 incra fcfquimenfis fpatium difcet ex PcrljjecliuaRifneii ; Mit- 

 Jicam , itidem fpatio fefquimenfis ,ex accurato fyftemate Mu- 

 ficesin hoc volumine. Acque fic eft curciculum mathemati- 

 cum annuum , qucKtdecurretis ,qui M.ulicfin dirigit advlte- 

 liorem (copum. Si quis autem hoc ftudium habeat pro fine ac 

 fcopo vitoe fu.t: , is authoribus , modorecitatis, addet fequen- 

 tes. In Arithmetica lcgat Coflani Chtiftophori Rudolphi & 

 Michaelis Stifclij , Algctram Cardani , qiiam dcfcripfic in li- 

 bro, cui ticulum fecit de arte magiia ; Ludolphum a Collcn, & 

 fimiles authores. In Ceomeiricis peiuoluat Euciidem , Archi- 

 mcdcm.Orontiun), Clauium.Tiigonomctriam Pitifci, Cyclo- 

 metriam f inckii, &c. In Cofmographia legat Robertum Hues 

 de vfu vtriufque globi. In Vranometria cuoluat Origanum, 

 Vranometriam Beyeri , Keplerura , Scaligerum de emendatio- 

 ne temporum : & inpiimis adeat quatuor illos Aftronomii 

 ptoccres , Ptolem.Tum , Alphonfum , Copernicum , & Tycho- 

 ncm Rrahe. Geogravhiiim perdifcat ex Ptolemxo , Strabone, 

 Ortelio, Atlante maiore Meccatoris . & Magino. Opticam di- 

 (cat ex Vitellone, & Alhazeno. In Mufcu legat Euclidcni, 

 Boetium , & lacobum Maionium. Coiificiac infuper locos 

 communes in omnibus hifce difciplinis. Non prx(cribimus 

 huic Itudio machemacico tempus ; quia illud variat , non tan- 

 tum proingcnii vanetate fedetiam ptodiuerfitateintentionis, 

 qua fit vt aliqui'; vel vnam ex his difciplinis.vel plures, vel om- 

 nes deiigat, in quibus excellat. 



C A P V T XIV. 



T>e ratione dijcetid/ phi/ofophiant prtt- 

 Bicam , in genere 0^ in 

 fpecie. 



Pr.«cepta. 



«KS> ifcentia philofophije praiSlicje fpedatur iii ge- 

 K^ r.ere, &cin fpecie. 



In genere attenditur philofophis pra£licae digni- 

 tas & cultura; itemque iiigenium clifcentis',5«: denique 

 huius philofophix lludium duplex pto diuerfo fcopo 

 difcentis. 



In fpccieoccurrnntcaufc fuadentes ftudium cuiuf- 

 qnedifciphnsin hac philofophia ; &modus difcendi 

 abfolutusjvel relatus. 



R E G V L yE. 



I. Dignitas philofophix prallica pendet a 

 fitie & fnbieCio. 



Flnis autcm eft adioboni fiue honefti ; fubicclum cft ipfum 

 bouum, aciiucadco voluntas hoininis. Vtrumque autcm il- 

 liid, finisncmpc & fubiedum , longo inceruallo prarlciuntur 

 fiiii & fubiefto philofophir theoreticv. Htfi enuii cognitio 

 vciiquatenus ancccedic adioncm boni canquam caufa , cft 

 nobilior :aliotanicn rcfpertu aclio boni cft pr.rftancior , qii.i- 

 tenus fcilicet cft finis cogiiicionis , & proxiineaccingic funi- 

 mum bonum. Idcm de vcii & boiii , inccllcdus & voluntatis 

 contcntionc iudiciumeft. Dolciuium igitur eft ,qu6d difcipli- 

 nx boiii viliiis ac negledius habi-aiuur , quam difciplinx vcri. 

 Hic quippc caufi cftcalamitatum , qui gtallantur pcr Ecdc- 



fiara, Rempubl Scholas , & OEconomiam. Philofophia nam- 

 que pradicaert virtutis, moialisindagatnx, & vitiotum expuU 

 trix, diuinarumque inprimis cft paiciccps rerum. 



II. Ctdtura difciplinantm prailicarum trihtu 

 pertodii circitmfcribitur. 



PRima peiioduscft ab Adamo vfque ad Mofcn : quo tem- 

 pore inpiimisrtudia Oiiconomic.v difciplini floruerunt , vt 

 ex agriculcura; & paftoiicii culcura & familiis pacriarchatuna 

 colligcrc haljcnius. Sccunda pctiodus eft a Mofe vfquead 

 Alexandrum Magnum : quo temporc Politica cccpit raagis 

 excoli. Tcicia perioduseft ab Alexandro Magno vCque ad no- 

 rtra ccmpoia:vbi quadruplex facum cxpeica eft philofophia 

 ptadica,& inpiimis 1'olicica. Nam Alcxandii Magni tcmpori- 

 buspotinimumeftcxculta poftquam Socratcs philofophiam 

 e coelo cuocafiet , id eft, Aftronoinica & Phyfica ftudia in pta- 

 dicam commutaHet. Pofteafub pninis Romanoruin Impera- 

 toribuseft reftaurata Tum veluti mortua i,icuit per aliquot 

 fecula, vfqaeadeo , vt interpietcs Ariftotelis vix illam attigc- 

 rint. Q_uod ipfumciiamde Scholai icis & Aiabibus verum 

 cft- Tandcm fupeiiori feculo, ciim Dcus accendit hicem Euan- 

 gelij,linguai um item &literarum,ftudium quoquePhilofophije 

 praftica: cccpit vigere. 



III. Ingenittm praBicttm eft, cjuod abhorret a jpinofis 

 difputationtbiu in hac philofophii parte , CT om- 



nia metitur aUione boni 



Slcut ingenium philologicum dcbct efiTc mi-/p.i(3i , id eft, 

 propcnfum ad cffeflionem puta libeialcm : ita ingenium 

 aptum ad capeirendam philofophiam pradicam debct elle 

 v^xKTi^iai , id eft . propenfum ad adioncm boni moralis & ci- 

 uilis. Itaquc ingenia thcorccica , qils pafcuncur Iblisdifputa- 

 tionibus , non funt aptaad hanc philofophia: partem. CaEte- 

 rum dc duplici ftudio philolophix pradicas vide paulo poft 

 rcgula 3. 



I V. Quinque fufit caufe , qns. infingulis philafqphia 

 praElictparttbuf impellere nos debent ad tlla- 



rum fediilam culturam. 



EThicadifcendatft: i. Pr^pter antiquitatem; quia Ethica 

 hoinini eft implantata.in Decalogo vegatata , a pixftantifTi- 

 mis deniqueethnicoiura Iegiflatoribus,poetis,oratonbus,hifto- 

 ricis , & philofophis ftudios^ tradita & exculta. x. Propter di' 

 gnilatem ; quia continct fundamenta OEconomica; & Politi- 

 cas , & eft entelecheia philofophi f thcorctic.c : qu.ucnus facit, 

 vt dodiina non inflet, fed nobis piofit. ? . Propter certitudinem; 

 quiahoneftas, cuius magiftraeft i thica , non opinione con- 

 rtat fed conucnit cum fandiffiina D e i nacuia & eft icgula 

 vitx ^- Propter antiqnitatcm; (\\.\'uY.i\\\c:ie(\ Muficaquacdam 

 cocleftis , pr.TCipiensdevirtute, qujcconfiftit in nnceiiflima& 

 diuinifllma harmonia. , . Propter vtiliiatcm ; quia Ethica eft 

 fundamencum , fons , & macer oinnis fciciti < lcgum , quibus 

 vitaciuilisregitur : &illotismanibus pedibutquc 'inTheologia: 

 I.icrariumirruit , qui ne veftigiumquidemin .oKiyc.'. fiue ^^j- 

 tu\<jAu<.'i: & im^iny^^lA^^i:, , ideft , dogmaticis & exempla- 

 ribusEthicoium hortulis pofuit. Nulluscti.im oratoi elfc po- 

 teft, nifi qui philolophiam moialcm perdidicerit , quod ait 

 apud CiceronemCi^iHusliki.de orat Omnisenimfermeora- 

 tio oratoris cx iis conficicur rcbus , quar velagcndi, vcl fu- 

 giendi funt. Hiftoricus quoqiie fine t.thicisnullus cft. Quid? 

 Echica vniucrfam vicam conccmi'l.uiuam , adiiiam & fadi- 

 uamregic, dumformac &firmat viium bonum. Habetquip- 

 pefibipropofitain non fcicntiam , fed conlcienti.im , facicque 

 vt ad legcni naturac quilquc viuat , ne otationi vita dilTentiar, 

 ne mores euertantui, neicgnct nequitia, ncccun<fla fccl;rum 

 pro egrcgiis habeantur , ne vile fitdccus publicum, nedcnique 

 inalorum incllem in omnibus viti otdinibus metcie ncccfre 

 habeamus. Ethica igitur philofophis eft necciraiia, nc illis 

 idcm accidat quod lyris , qu.rcum bencfoiicnt, fcipfitamtn 

 non audiunt. Eft neccflJaiia hiftoricis : nc illi mala Vlyflis rc- 

 quirant, fiia ignorcnt. Prodcft oratoribus : qnia illi fine Ethi- 

 ca latiant,non loquuntur : & in Ethica pr.rcipuos fuos habcnt 

 locos communcs. Vtilis cft: poetis : quia illi finc Ethica futi- 

 lcs ncdunt fabulas. Facit pi.ttcrea nc ICti aliis fint ferpcntcs, 

 fibi inuicem vipcri. Facit , nc mcdicus alios im^unc occidat. 

 Conducit theologo, vt doiftiina paiitei & vitaconlntiant.Pio- 

 dcft deniqueomnibus : quia bciic viucicad omncs pcitinct. 



OEconomiie.tJlu liiim commenilant ijla: i. ^•!n/iquitits,<]\i\:i 

 oiconomica ftudia inpiiniis florucrunt antcdiluuium. i. Di- 

 gnitasi quia hxc difciolina veifuurcirca domoiii, qii.r cft par- 

 ua rcfpnblica. ;. Certitudo ;quia prarccpta confti;i;cndi & ad 

 miiiiftmidi domuin pcndciic a viicutiSus Fchicis adcoquc 

 ptincipiis nacuralibus , itcraque a ptudcmia & experientia 



viiotum 



Tres ft- 

 liodi 

 philofo- 

 phiz pta, 



aici. 



Ing(Bium 

 prafti. 

 cu quod. 

 nam i 



Ethica 

 ciu di- 

 fcenda} 



OEcona. 



niicaqua- 

 icdifccn- 

 di; 



