Didaaic^ Cap. XVI. 



117 



inceni j potiflimum eft,h*e iudicijrtametfi vtrumquc illiid fimu! 

 & ineenium & iudicium fuo rameii quodcjuc mododefideret. 

 Citeiiim vfus iuns ahquis eft m doceudo i fed is minuspio- 

 prius Proprius potiinmum cll iu iudicaiido,&aduocando. quac 

 duoa fe inuicem quidem diltiuguuntur.ita tamen afFcifta funt, 

 vt qui uouit vnum.nouerit etiam alterum. Vtrumque autem il- 

 ludexperientiam rcquint.qux partimex cogmcioneiunsaccipi- 

 tur, partim quotidianis aftionibus comparatur. 



:te dt. V. Difcentia luris cintlif iuxta & camnici perfefld 



'\\^ 'sc incipit a methodics fyflemate, mdeqne progrejfa ad 

 c oni- UHio/iem Itbrorum turis toidit ad praxin , tatidern- 



'"• que defnit in percgrinatione inridica. 



Maximira huius canonispartem illuftremus ex Vulteio d. 

 l./«r4f ftrfire/i/w.inquit, arnficiosi dijjiofitii.nihil video, qttod ad 

 ratioriem docendi difcen iiqite iuru defiderari pojfit amplias. 

 G>Hib!u lectio librontm iiiru ciuilu ©> Camnict ji accedat,vue- 

 rem illi pribebimt adpncepta ita tiijpofita iommcnt.iriui/t , -vt 

 aliis non tam videaiurfbrtajji opi{i ejje,iametfi ^illi, vt libri 

 iuris rccfiU: inteUi^ayitnr , nonjint vfquequaqite abiiciendi.)i.t 

 mox:Suaferim iurn tyroni,vt citm ad difcenduin lut accedit,t^- 

 fe quidemprticeptores viua vocedocentes.non folitm audiat, ve- 

 ritm ipfeeiiam textiim InjHtutionuminrts fincUUocommenta- 

 rio cnrfimperlegat;eumperleBum ab initio , commentario lum 

 aliquoinimirum Mynfingeri^vel Vvefembccij , vel Hotomanni 

 adhibito,reperat,quod vtrumque femianno ab homine mediocri- 

 ter faltem diligentifacile fiert fotefl.lnfiitutionibu^ ita didici- 

 tis acc:dat ad leBionem textiu Digefiorum.eo ordine qno tituli 

 ^ leges illts fubieifi coUocats. [unt , tta tam/n vt ante cuiufque 

 tituli leiiionem pr/imirtat Paratiila Cuiacif (^ Vvefembecij. 

 Jdempofleafaciat in Codice , eodem modo adhtbitis Cuiacij in 

 eundem Paratitlts.quo opere a Cuiario nuUum, vtputo faiiitm 

 tft etegantiui (y abfolutitu. Sequnntur Noutllx , qutbtis con- 

 iungatur C tiiacij in enfdem expojitio. Ad hanc vero leliionem 

 librorum lurtf ciuilts plwimitm profuerit addidijje cruditijji- 

 mam iltam Dom. lutjPacij lurijconfulti prdslantijjimi Syno- 

 ffin iuris ciutlts ante biennium editam. Itts Canonicumfiudi»- 

 fui percurrat duntax.it,initiofac7o ab Inftitulionibus Lamelo- 

 ti.quat excipiat Decretumjum Decretalcs;(^ pojiremo locofiu- 

 dorum confuetudines cognofat. Neqiic efl vt ftttdiofum in cur- 

 fu leSionis remoretur lex aliqua vcl capitulum dijficitius. Vt 

 tnim omnia protinus inteiligantw ,fieri nequit.Et vero luris- 

 eonfultu exercitatifpmisetiam fifc^iimero mutt i nonfuntfatis 

 ebuia.Legantur nihilominus : femper enim h/irebit.atiquid, vt 

 tantofacittus poft ciirforiam itlam Ibrorum iuris leiiionem ad 

 difficitiores (^ vfitatiores iuris tiiulos rediri,eornmqui docirin£ 

 eognofci pejfint accu atiits. Imerim vero fngutis diebits , vna 

 atqiie altera lex extttulo de verborura {x^JnAc^i. i^ tituto de 

 regul. iur. memoris, n/andari, quin ^ Lexicon atiquod , vt ejl 

 JBriJfonij, vel lIottomanni,vet Prateij,vel ichardetj,addi, jy tn 

 hecfingulis diebm btm aiit plures pagint perlegi pojjint. Cogita- 

 bit autem ftudiojia iufis interiin prii<atii pteraque ftudio addi- 

 fcenda ejfe ; qito pertinist coUationes , ^ , cinn dormilum iiiir, 

 eorum qua, de die tecia funt ; ^ aitdita, medirationes ^ repe- 

 iitiones. Hanc ftudi) luridici cvnofuram , a pcritillimo naucle- 

 ro prsfcriptam , nos paulo altius rcpctitam fic illuflramus. 

 Poftquam ftudiofus lurisomnespliilofophis parces . inprimis 

 autein Ethicam & Politicam , qux luris qn.rdam principia 

 proponunt ; tum vcro potilTiniiim Logic.im , & quidem luri- 

 dicam , addidicit eo tempore , quod curfui philolophico dc- 

 ftinauimus; acccdet ad ipfum luris ftudium , & ante oinnia 

 cogitabit qiiatuorcllc fines proximos illiufdcm ftudi). Nam 

 lurilpriideiuii aliquis operatur , vt eam vcl infcholis aliquan- 

 do ptofitcatur , vcl in foro excrceat. Et rurfus, vt vel vtrum- 

 queiusdifcat , ciuile & canonicum , vcl alterutrnm Ad hos 

 iraqucfines dirigct ca,quriam fcquuntur , monita. Principio 

 iii inanum fumat incthodicum luns lyftema , illudque memo- 

 ris imptimat primo bicnnio. vbi niagnum cftoperrE pretium, 

 \t mcthodus vtriufquc Inris , ciuilis, dico,& canonici, fibi pul- 

 chettimc refpondeat : vt in hoc noftro voluminc vidcrc eft. 

 Primo i;mur anno , id cfl , dccimo oftano, pcrcurr.u fyfbcma 

 luris ciuilis ; altcro, fiuc dccimo nono, fylcma luns Canoniri, 

 & lurifprudcntia: Mofaicx. Sccundo biennio euoliiat libros 

 lutis ciuilis & Pontifici) clafTicos, id cft , Inflitntiones , Di- 

 gcfla , & reliquos. Hic autcm teqniiitiir co;;nitio hiflori.c 

 non tantum vniucrfalis , cuuilmodi c/lc potcll Chronicon 

 Cationis a Melanchthonc & Pcucero cvpofitum ; fcd cciam 

 fpccialis, rctu m 8c aiuiquit.-itum l\.oniaiiarum , cx Dionyfio 

 Halicarnafleo , Dionc , Tito Liiiio , &: .^yntagmatc hifiorijc 

 Augiiftalis, quod opeia & fludio liilciici Sylhurgij , affinis 

 mci.prodiit. His & Caroli Sigoni) accedanc hiflorijc Roina- 

 ns : itcm aliarum gcntium , Gr.tcornm vero potifliniiim , at- 

 que in his Plut.archi paiallcla. Tcrtio bicnnio acccd.it caiidida 

 tus luris ad Praxin , adcoqne ad cognitionem luris vfitati : 

 tjuarto , ad percgtinarionem iuridicamr Hic nou ab ic fucrit, 

 ventiIar^*iusrtionemiIIam, Qj^id fcntiendum fit dc ratioiic 

 Tom. l. - 



difcentii lufidica; , quam Ufiinianus ipfJ: CsnHitut. incip 

 Omnem, fcnpia ad AntectfTorcs, prxfcripfitiqux eft huiufmo- 

 di. Tempus difccndo luri luflimanus tnbui vult annorum 

 quinque. Frimo anno iuti operam daturus, ex lententia lufii- 

 niani , audiat magiflri voce libros Inltitutionum , idquc ptimis 

 fex illius anni menfibus : fcx vero poftremis , audiatquatuor 

 priorcs Digcflorum hbros , quac ra >c!&h vocantur , & pritna 

 Digefloiumpartccontincntur ; cuiusanni auditores dicuntur 

 luliinianei noui. Secundo anno\\hio% feptcm, eos proxime in- 

 lcquentes , qui fecunda Digeftorum parte concluduntur , aut 

 fi temporis yicinitudo id patiatut , libros odlo , qui funt in par- 

 tetertia, feptem illis proxim^ di(2is libiis in tertium annum 

 reieais, hilque addat libros Digcftorum x x i i 1. x x v i. 

 X X V I I I. & XXX. cuius anni aitditores hdiHales appcl- 

 lantuiab Edido, cfTi6d eoanno ad id difcendum accedant. 

 Tertto anno , Md hbros 8- vellibros 7. antc diftos , quibusad- 

 dantur libn Digeflorum x x. & xx i. cuiiis anni auditores 

 PapiHiantfts. vocantur,qu6d iUo ad fublimioia & fubtilioia lu- 

 ns pficcepta difcenda veniant. &uarto anno difcantur libri Di- 

 gefVorum xxi 1 i.xxv.xxvii. xxi x.xxxi.xxxii.xxxjir. 

 XXXIV. XXXV. xxxvi. cnius anniauditorcs nominantur *.;- 

 TU , fortalic quod foluendis luris qu.rflionibu^ nunc fadi fint 

 idonci. S^mto & pollremo anno luffinianus a fludiofis priua- 

 to fliidio viilt legi iciiquoslibros quatuordccim , qiiifcxti 8c 

 fepcim,iDigcflofum paite continentur. quibus addant le6tio- 

 ncm Codicis , etfi quidem eotemporc, quo luflinianus hic 

 fcribebat, antiqui, hodic camcncius, qni in locum ilfius luc- 

 cclfit, nouii cui Nouella; potfmodum additi, fupcraddi debcnc, 

 Atque huius anni auditorcs Prolyt& dicuntur , vei quod Lyti* 

 doift:oicsfint,veli praefinirafludiorum legefoluti.quiiiquennio 

 niminim a luflinianoprxfinico nuDceiapfo.Hanclurisdifccndi 

 methodum elegantiflimam.adeoquc feruandam elle cxiftima- 

 uit ingenioliffiniusille Antonius Coniiin 1 Leii.i i.Sed vix eft, 

 vc quifqnam cam fcquatur hodic : atquc in fludiis hodie non 

 oblcruati,efl: ihid. gtofj.in wri.legcre. Etfanequinquennij et- 

 iamnum vfusaliquis.ineo nimirum, vrad gradum ,quem vo- 

 cant, Dodtoratusaut Licentix in lurenon admittacur , nifi qut 

 quinquennium illud fuum integrum compleuciir :at in citeris 

 nullus. De hac itaque methodo luftinianea quaeritur, an iufta 

 fitatque lcgitima ? Miiii fane.inquit yulteius dd.non videtui: 

 vt tanti non fit ab ea recelTum eiTe. Racionem cnini doceuda: 

 difcend.rqueIurifprudentiJEexrcmporislpatioa:ftimat,quodiii 

 omni arte vitiofum cft, qui id tocum ex feipsa fuifqueprice- 

 ptis rcpctit. Et vero vt hoc vcl illo anno ha:c vel iUa luris pars 

 doceatur & difcatur , nondumtamen expedita eft ratio pattis 

 huius vel illius.hoc velilloanno docend.edifcendique.Vt mihi 

 quidem Conftitutio illa luftiniani aliud nihil velle videatur, 

 quam oftendcte , guot annis curfus ftudij luiis abfolui podit 

 & debcat, non qua ratione quavc methodo docciidum illudfic 

 aut difcendum.qiiod ipfum ctiam etfi pioponcre fortalfc lufti- 

 nianusvoIueric,aluidcamen voluillcaliud fcciHcipfum rcfpon- 

 debimus. Scd vt fueric illa docendi & difcendi Juris racio , iion 

 tamen illaeft omni fuipartc abL"Tuita& pcrfcfta,vt aliis melio- 

 rem & veriorcm inquirere non iicear. his temporibus inprimis, 

 quibus non eft Impcii) Romani omnino eadcni , quifuittein- 

 poie luftiniani facics, alia eciam fcholaium ratio , quin &: non 

 piorfuscadem lurisdifciplina, ob lus C anonicum.quod ciuili 

 llipctuenit , &tam liuius quam illins infinitos Intcrpretum 

 coinmentarios. Vtnon m^Jeiili fcccrint , quipoftca tationem 

 iiu|uifiuetunt,atqucctinmniiiTnTlquifunt , ipfius Iiuis doccndi 

 dilccndique .ib iUa aliam ; tamctfi non omiies vninfmodi.Qna 

 fcntcntia Vultcii difccntiam Imis obfignan.us,& in illi, quam 

 tcprx'lentauimus,h.icli;nus quidcm acquiefcimus. 



A P V 



T XVII. 



De rdtione d,ifcendi Medicinam. 

 P R yc c E l> T A. 



f^a L^acSica Medica etiam cft comnninis,veI piopria. 

 iiSJ> CommiJiiisiiiqiiiiitcaufas impcllentes ad hoc 

 ftudium, ciulquc modum quantum ad ingenium Me- 

 dicum,&: Mcdicina: cogniiioncm atquc vfum. 



Propriadillerit dc Ihidio Mcdicini Galcnici , & 

 ChymicsB. 



R 



E G V L ^. 



I. jidfiudtiim Medics. artis impellent i(ta ntuncHe. "'■'•'f'"» 



' J t I cv.x dil'- 



'■ A ^''t""t^ ' qnia pattiarchilon^o rcmpore cxcoluerunt ""''*' 



iVhotaiiicam&Dix-tcticam , duas illas Mcdicina-colum- 

 nas.Hcrmcs Trifmcgiftus Mcdicinam , qux ab illo Hcrmetici 

 dicitur, i^gyptios docuit. Ardcpius illaHi acccpit ab Hctmcte. 



L Illos 



