117 



ENCYCLOP^DI^ 



LIBER QVINTVS, 



troponens 

 L E X I C A M. 



C A P V T I. 



De fine Lexicr. 

 Pr^cepta. 



7^4^^^ E X I c A efl: ars tradens modum bene 

 ^t^J/9 colligendi vocum fignificationes:<?/j^/ 

 &.'^'^i^ Lexicographia. 

 Slr -^^^ Eftque generalis, vel fpccialis. 

 — '^'^ Lexica generalis eft doces.vel vtes. 





Lcxica docens tradtat de fine , fubiedlo , & mc- 

 diis fuis. 



Finis Lexicas internus eft coUigere fignificationes 

 vocabulorum : externus eft,fignificationes illas doce- 

 re, ac difcetc. 



Vtrobique attenduntur accidentia vocum , hoc 

 otdine. 



1. Origo ; qua vox cft mattix aliatutn , vel aliam 

 agnofcit matticem. 



2. Confrue»tta,& ificofigrucntia.WlA c(i fiinih'tudo 

 plurium vocum inter fefe : bic , dilTimilitudo 

 ipfatum. 



j. j4nalogia,& nnomaUeisfeH,Regularitaf,& irre- 

 gtilaritM. Anomalia eft abfoluta , qua vox quadrat ad 

 rcgulam ; vel relata , qua vox cum voce confertur in 

 pari aut fimili tertio. Vnde facile cft intclligere,quid 

 fit anomalia. 



4. Dialecius;(\nx eft variatio vocis iuxtadiucrfita- 

 tem in vna lingua. 



j. Peregrinuai\(\\i3.voyi ex aha hngua ita transrer- 

 tur,vt peregrina origo manifefto rcmancat. 



6-^nticjuatto; qua vox prifcis feculis vfitata, pro- 

 gtelfu temporis in vfu elTc defiit. 



7. i\i^o«»><i/")qua vox prifcis feculis inufitata,fucccf- 

 fu tcmporis in vfum eft introdud:a. 



8. Proprietaj ; cpx tft prima fignificationis iui- 

 pofitio. 



9. Modificatio ,fcuimproprietas > qna: eft aduen- 

 titia fignificationis impohtio. 



10. jimbigiiitas \ qu.x eft vnius in fignificando 

 varietas. 



i(. Synonymia ; <\nx eft vnius vocis cum alia 

 conuenicntia. 



11. Syncrifis; qnx cft cpithctoium coI!e£>io. 



1 j. yl/itttiicfis ; qux cft aiitithctoium colleftio. 



R E G V t ^. 



L Lexica flgnificationes , Grammatica & Rhetorica 

 adjigmficationes tradunt, 



Slgnificacio eft foima voci'; ; a<i(lgnificatioacciflens. Illias 

 ars eftLcxica : huius magiftra efl: reliqua plulologia fcrmo- 

 cinarrix.qujccoutineturin Gramnntica & Rlietorica, iquibus 

 illa modcratur adfignificationes vocum in puritate , liarc adfi- 

 gnificationes in ornatu condftentcs. Oninino autem oportec 

 diftind^ tradcre fignificationes & adfignificationes ; quia difci- 

 piinaE, quarum perfedio condftit in v(u, diftinguuntur finibus; 

 quemadmodum difciplina;, quarum perfeiflio cernitur in fcien- 

 do, diflinguuntur fubiedis. Vidit hoc ( hrifttiphortti HeluicMS, 

 Philologus excellenti(rimus,quiinfuaDidadica Lexicam.fiue 

 Vocabulariam,a Grammatica diftinguit ; & ait,illam de vocum 

 fignificationibus, hanc de vocum ekmentis,difFerentiis,& coor- 

 dmationeprxcipere. 



1 1. Lexica docet fabrieam & vfum Lexicorim. 



LExicon enarratvocum fignificationes : ccrta videl. ratione 

 ac modo. Modum iuftumprifcribit Le.\icograph:a , non 

 aliter atqne Logica tradit modum dirterendi. Sicut enim diflere- 

 re nemo potcft, nifi quiLogicis inftrumentiseft inftruftus : ita 

 quoque Lcxicon nemo dextre conficere , aut confcdo refte 

 vti poteft , nifi teneat inftrumenta Lcxica , dc quibus prjecipit 

 Lcxicographia. 



III. Lexicrgraphus tum demum fno mtinere rite 



defuugitur , fi omnia vocum accidentia 



diligentijfime rimetnr. 



PRiiicipio fe ofFert crigo vocis , qua difquiritur num Tox fit 

 priniitiuavelderiuatiua,(implex vcl compofira.Hic nccc^fe 

 eft, vt Lexicographus iiorit literarum affiiiitatcm, &pcrcurrac 

 omnes calus & tempora , omncTciue coniugationes , & qu;d- 

 quid eft horum accidcntium in Grammaticis : vt podit venati 

 originem vocis. Sxpcnumcro cnim accidit vt vcx dcriuata , fi 

 litcrarumaffinitatcm nonobfcrues, videatur remotior, itcm vc 

 propius attingac gcnitiuum quam nominatiiiuni , (npinum 

 qu.imprxterituni, &c. e.g. ra»v^«(eft ajK(<r®-. »><»»■;/<« a m/u, 

 tnari} , monjlrum a mcnitum. Llcindc coni;u!t;ntia &a:iaIogi3 

 vocis vtrainquc faciunt paginam in Lcxicis & Grammaiicis. 

 Nain lOngriiEntia ell limilituuo pluriiim vocum intct llfv;, ex 

 quacxtruitur communis rei;ula, vclutcx patticularibus vniucr» 

 fale.Ita voccs ifta,»j«y* mcnfa famina,Sic.(\\m\\K\ fchabcnr. 

 Inde igitur conftituitur icgula dc fa-mininis iu a. Porro analo- 

 gia eft , qua vox congruit ad rcgulani ; vr mtnfa congiuic cum 

 ngul.rdc defincntibus in <i. Scd&aliacft analogia , qiia intcr 

 fclc confcruntur plurcs voccs. c. g ficiit a Uuo fit littiacrnm,Si 

 non UiiachrumfCK afipelio fit fcpulcrum,non vcro fcfiihbriim. 

 Et hoc argumcntum ab analogia ell admodum clficav. Ex his 

 clarum cuadit , (]u\iM\\.incongrntntia & anomatia. Pr.cicica 

 dialelloriim cft habcnda latio.Sic v. g. yoxfama potiiVs conuc- 

 iiitcuniDoiico ij«f(a,quam ciim vulgari ip4'-'N /'m/r/w^quo- 

 que voces fubiude iiialiquam linguam translcriintui.Ita Dan.^. 

 occurruiit ifta : njilEOD nft^mix , & piriJDS il^ftAiiij^*. 



Voccs 



I-cxica 

 quid dif- 

 fciat a 

 Giairjna- 

 ticai 



Lexlfo- 



graphia 

 qLiomodo 

 dificrjt a 

 Lcxicoi 



Qaomo- 

 do Le.ti- 

 cogra- 

 phus con- 

 iideiaic 

 Jfbeat 



VOCCi? 



