128 



EncyclopedicC Lib. V. 



Vtilifas 

 guznam 



I/fxic» 

 qiiumodo 

 ui ptior 

 Gcamma- 

 UCi } 



Voci?ol>f>!cU,Ccn xnt-quxti, nonraioetiam obfcniaiul.c rnnt 

 pUilologo. csj. OUi cliccb.uu f empe , ex Gr.tcoOTVTr. Ab Ofco 

 ifto formatum eft poftea Romanum iftud qutnqiie. E contra- 

 lio nou^ quxiiam voces in iinguam aliquam iircpunt.aucctiam 

 Ciuitacc aonantur: vt in N. T. occutrum iftaLatma ^«fi-J/-, 

 a^-.KHi^xru^. Ec Rabbini multa habent noua vocabula , qus 

 r.tpius m.-.si'um h..bcnt -^rat.am : vt quando acrmioniam m- 

 genii appcl7ant Sisbs q. pipcratam mcntem dicas. a '?B^S, 

 L«ere.quod eft i 'JS^IS , fif^'- Adh« propriem vocis accma- 

 tediftinaucndaert ab 'ipfius modtficatione. Atque hinc oritur 



vocis aw^'.g«'"« i q"=^'"'' ^""'■*^'^ °'''^'"""'^''" '""''°^ "™" 

 tes incidere oportet, luxta lilud 



Erroru ginitrix e/l s. qniitocatio fentper. 

 Exemplum huius rei cft inlignc in hiftoria Saulis , quem dece- 

 pic vocula 'aXi &in hiftoria Saturnicolanim.quosdecepit pav- 

 ticula <P^<. Sed i,ec fynmymji pistereundafunt , (iaeilla Init in 

 vna Iin<'Ui,vr(!H/7j,5/'r'i"".lmc in pluribus,vt enfis,p.:>!^. Re- 

 ftant epitheta,Sc fyntheta, qux colligere licct luxta leriem pra:- 

 dicamentovum.vcl locorum inuentionis.e.g.DEi epiiheta kint, 

 l/index,omnipoiens omnifitor,mi{nifirM,Scc.intaheta. funt ini- 

 quus.infirmm.Scc. H.rc itaque omnia Sc fingula ob oculos fibi 

 ponent Lexicx doftoi Sc difcipulus. 



C A P V T II. 



De fuhit Bo Lexic£. 



V K JE C E r T A. 



J^. Vbiecliim Lexicx e(t informafionis , traiaatio- 

 twi nis, &C opcr.-itionis. 



Subieifliim informationis eft ingeninm philolo- 

 gicum ; cuius apotclefmata pra:cipua funt loquela 

 & fcriptio. 



Subiedum traiftationfs eft modus colligendi fi- 

 gnificationes vocabulotum. 



SubiecSum operationiseft oratio foluta &Iigata, 



K E G V L JE. 



I. Le.vica prster liberalem erHditionem,parit volttpta- 



tern poeticam. 



Llberalis eruditio hic cernitur multiplex Nam cognitio 

 vocum fcruitcognitioni reruin,& naturam ipfaiuui fapeob 

 oculos poni t euidcmidimii i cademquc facit ad antiquitatis 

 fcientiam;&gubcrnat orthogvaphiam atqucorthofpiam.Dein- 

 dereiftum ingenium non poteft nonprofundi fumma volupta- 

 tc, quando vocabulorumovigines, cognaiiones i & differciiti.is 

 intuctur.Qus voluptas tanta cft.vt magnos illos fapientix pro- 

 mos condos iMatonem, Varioncm, Fcftum.Turnebum, Lam- 

 binum , Budjum , Scaligerum patrem & filium , Mauutios, & 

 alios complures in hac philologix parte dctinuerit. 



I I, Lexica ordine accitrat£ doEirinA pritcedit Gram- 

 maticam : fed ordme meliorfi cognttionis Gram- 



matica folet pnrmtti Lexic£, 



JVlIa vulgo traditur in fcholis Lexicographia, Et hin; eft, 

 quod multa prxcepta Lcxicx pvopria , in Grammaticam 

 funt tranfljta.Vic v.g.tota doiSvinaalphabeti eft Lexica. Nequc 

 enim ea rcs pevtinet ad vocum adfignificationcs i circa quas fo- 

 las occupan debct Giammatica. Hinc necellchabemusGram- 

 niaticam pr.Tmitteve Lexica: : cum tamcnh.rc i!!am fua nntuia 

 pr.tccdat.Significatio cnim,vtpote forma vocis,cft prior adfigni- 

 izcatione,vtpote adiuntlo. 



n; 



C A P V -^ III. 



De mediisfcn insirumcntis Lcxicls. 



Prtecepta. 



?; Edia feu inftrnmcnta Lexica funt fimplicia & 

 ^^ incomplexa , vel compolita & complcxa , vcl 



dcnique ex his mixta , id eft , fimplicia & compofita 



fimn! " 



Sjmplicia funt Vocabularia , in quibus natura & 



vfusveiborum fi;:iplicium expenditiir. Huc pertinent 

 NomenclatiiriE , Epirheta, Antithcta , &; Syaonyma. 



Compofita funt Phrafeologix , adeoque Antho- 

 logiae philologicx:ita vt huius ioci jlnt Seleda, Ana- 

 leda , Cornucopia: , Elegantix Flores oratorum & 

 poctarum,Adagia feu Piouefbia,&; fimilcs libri, 



Mixta , funt Did^ionaria , Syluas , Thefauri , Lexi- 

 ca, c\'C. 



Omnia ifta inftrumenta Lcxica confiderantur po- 

 pulaiitct, vel cxquifire. 



Populariter confiderantur quantum ad ordinem 

 alphabeticum , vel tumultuatium , qui in ipfis ob- 

 feruatur. 



Exquificc confiderantur quantum ad diftiniftio- 

 nem radicum a vocibus ortisi&cquantum ad ordinem 

 rerum & niateriarum , cui rcfpondcc ordo verborum, 

 5<. phrafium. 



Et h.TC Le.Kica poftremi generis funt br^uia , vcl 

 plena : harmonica, vel tcchnologica. 



R 



E G V L ^. 



I. Injirttmenta Lcxica fmt Jimplicia , vel compoJHta; 



Jiciit & reliquarurn ariimn organa. 



PHiloIogia, quantaquantaeft.organicaeft.Sunt autem om- 

 nia inftrumenraPhilologica i:a comparara , vt aiia liiit liin- 

 plicia & incomple:£a,alia compofita fiue complexa.Nam Lexica 

 tradit Vocabularia , vel Phvafcologias : Grammatica.EtymoIo- 

 giam & Syntaxin : K.hctorica,tvopns & figuras.Logic3,Oratoria, 

 & PoKtica, inuentioncm & difjpoficionem. 



I I, Literomnes Lexicographos illirnaximam merentnr 

 Lmdew>qiti ordtnem verhorum confarmant ordmi 



rcrum,tancjuam norms. & menfurii. 



MEthodus , quam obferuarunr Lexicographi , non eft vna. 

 friniipio enim quidam ita obfcruarunt fcviem alphabcti, 

 vt vocespoiuevinteootdine.qucmconnexiolitcvavum poftuiat, 

 nulla habita diftinclione intev tadices feu voces primas & or- 

 tas. DeinJe fuevunt , qui obferuarunt ordinem alphabeti , fed 

 ita , vt adhibuerint diftin(Sionem inter ladiccs & voces ortas, 

 vt Pagniiius in Hcbrxis,& Stcphanus in Grxcis fecerunt. Ter~ 

 tio , quidam fcripfcvuiu Lcxica (pccialia , fiuc cevtarum facul- 

 tatum , vidclicet philofbphica , iuridica, & nicdica , in quibus 

 terminos illarum ficulcacum expoluevuntordine alphabctico. 

 Huc pcitinct Lexicon Uividicum Caluini , Lexicon Alchy- 

 mifticum Rul.indi, Lcxicon rhilofbpliicum Goclcnij. g«/jr/a, 

 Stephaniis Toletus , A.Ivianus lunius , Nicodcmus Fiilchli- 

 nus , Fiidcricus Beuthufius , & lohannes Bcnzius fcriplerunc 

 Lexicagcncralia feu communia omnibus facultatibus, ita vc 

 ovdinem verborum conformai'evint adovdinem rerum, hoc 

 modo. Stephantu Tdetiu Callu.s in prifatione tomi fccunili 

 commcntariovum de Lingua Latina dicit,fuum inftitutum 

 fuille , vt autlior eiTet noui didionaviorum lcvibendovum or- 

 dinis , quem nec Gvxcus quifquam , ncc Latinus fibi vendicavc 

 poflTet. C^ui oido eft , vt non fcriem alphabccicam fequamur, 

 fed res rcbus atcexamus , & diclioncs fignificacione cognatas 

 intcr fe copulemus. In quo non foliim di..1iouum iplafum fi- 

 gnificationcs potes comprehendcre, lcdrerum etiam nariiram, 

 &:quandam humaiiarum adionum in re qualibcc expvclTaiii 

 inia<'inem , etti^^umque limiilachvnm contcmplavi. e. g. in re 

 bellica repevicspvimo bellicaufas & oviginem:poftcaexcrcituin 

 ccmpavai i : e.^cuvfioncs ficri : oppid.\ oppugnan : pra.Iium com- 

 roitti : cxdi : viucere vel vinci : dedi : capi : vecipi : quidquidde- 

 niquead helli gefH fiuemxxitumqucconflati exevcituslpcflaf. 

 Tituli maiovibus, fubtituli minovibiis norandi funt literis, hoc 

 moHo. F .4 c T 1 o. Sedttio.Turb.i. R bellio.Belliim.Ex? tDl~ 

 Tio. Ey:erci'm.Copt/i. ManiK.DekBtii. Nomina liare. '^acra- 

 tnenium. M i L e s. Hqites.Peiies. C a s T B. A f.tatio.Pnfidia. 

 Subfidium.^igna. Impedimenta. Commeatm A p M A. ferra- 

 menta. Hafts., ^c. Hic ordo & memoviam & iudicium iuuat. 

 In fine autem operis attexcndus erit indcx alpliabcticus , vc 

 vitlere queas , quo quldque loco habeatuv. drianus lunuts 

 eodem modo Nomcnclatuvam fuam digcfTIt : cuius ticulos 

 Theophilus Colius in ovdinem paulo concinniovem & com- 

 modiorein redegit. Qucm ovdincm cciamfecutuseft-N/j/A«» 

 Chyt £114 in Nomenclatove Latino Saxonico. Nicolau'S Frif- 

 chlintts Nomcnclatovem luum digellit iuxta feviem pv.vdica- 

 menti fubltaiitix, ordincm avtium & diucrla hominum geiicra. 

 iic enim fcribitin pr.rfacionc. Ordinem obferuaui , tum natiirA 

 rerum, tum artibtis ipSs ferquam confentaneum. ,Primo enim 

 res natura fubfiftentes, ^ a naturaproduci folttas , inprimam 



• aciem 



Conue. 



rifniial 



inllru- 



nientori 



Pliilolo 



gicoiuitl 



Quamv 



>ia me. 



thodus 



L,"xico. I 



graphisi| 



obferua 



taJ 



