224 



Encyclopa^dice Lib. V. 



C A P V T XII. 



De Lexicis lingit& Cernianicx , Hijpanicay 

 Italtcx-, & Galltcx. 



P R vE C E r T A. 



LExica linguarum in vita communi vfitatnrum & 

 ipfa flcbeut cfle haimonica , luifque radicibus & 

 vocibus oiris dillindta. 



Ea vero imprimis pararidebcnt in lingua vernacu- 

 la , vri nobis cll Germanica ; itemquc in Hifpanica, 

 Iralic3,ic Gallica:rum quod hx iinguae apud nos val- 

 dc funt vfitata: , tum quia infigncs libd extant in his 

 linguis. 



R E G V l. A. 

 I. AlAgmm eft optrapreimM in c»nff(^u habere 



terminationes viriarum lingHarum, 

 Sic um Latinotum Itali & Hilpani mutant in o,vt,collum. 

 c()llo,cuello:ai Latinum Galli n.utJnt in «.Hifpani in 4'/,ltali 

 in <», vt, vcritas,, vetitc, Vf:rda<l,vcrita 'or Latinum Galli mu- 

 tant in««>-,Hirpani in^oc, Itali in dere, vt, itJipciator,cm- 

 pctcui-, impciador, imperadoic , &c. 

 1 1. f^aUe p> odejf, radiccs Ltittr!Ai,rtiiaUiiejue vocabula, 

 cum Hiff.inio} , luUcus, & Gallicu digertre., 

 vt ftt harrnonia parallela. 

 Huiufmodi parallelifmus occunit in cgregio libclle , Ti- 

 guri cxcufo , aiino l j <; j ■ lioc titulo : 'itx UngHnrHm , Latmti, 

 L.aHici.HiJp.inun, Italtct, /in^hct,iS'TfHtonic&, 'DiBionariHm 

 dilu.idijfimitm, Scc. Spcciraen liuius parallelilmi hatmonjci 

 habc iflu4. 



L.II. GaS. Hilp. lt»l. 



Devs. Dicii. Dios. Dio. 



Dcitas. Dcit6. Dcidad. Dcita. 



Jan(3us. '■aincS. Santo Santo. 



Beatitudo. Beacituie. Bcatidad. Beatitudine. 



Paulus. Paul Paulo. Paulo. 



Tcmpus. Tcnips. Ticmpo Tempo. 



Tempotalc. TcmpoieL Tcmporal Tcmporalc. 



Homo. Homme. Hombre Huomo. 



Imperatris. Emperiere. Emperatriz. Imperatricc. 

 Color. Couleur. Color. Colorc 



Mcdicina. Mcdccine. Mcdicina. Medicina, t^c. 



III. Htrr/ionia in lingtia Germanica tfi multiplex. 



Aut cnim bina vocabula w»(^»»a4ij digeruiitur,aut tcina, 

 aut plura. Et rurfus vocabula Gcrmanica am cum Hcbraicis 

 tantum.vcl cum Gi.xcis tantum,& (icdeincepsi 4n.'cuni He- 

 btaicis, & Gia:cis;vcl cum Hebiaicis, & Latinis,& ita conlc- 

 qucntc;;.<<»' cum Hcbraicis,Gia;cis, & Latiuis.vcl cum Grar- 

 cis,Latinis,&: Gallicis, «tquc ita dcinccps, coufcruntur, e.gv 

 naw Sshtbber. 



'Af/os Arg. 

 Ktiycmi Ccnfus Zinfz. 

 I V. Lirgtta Gallii,a muitM vocetmuttiatnr k Gr£ca. . 



Id elcganter & prolixc oftcndit roftcUus ex Bisdxo.Vata- 

 blo , Dancfio , & Tufano , c g «K»a , Ejcouter ■ ■imnf.ha.>^ii, 

 Jpitrler : jy(«i;7j,.£<»» , Cemetiere, Scc. 



V. LingHit iJU :jHatuor,Gerrfi<inlc^, Hiffanica, Italica, 

 Cr Gallica faciUime difcimtHr ex vfu , & leElionc 

 ifiitifmodi lihrorum , ^uorum materi,i nobis 

 iam ante eji togniia. 



Taies libri funt Biblia facia , Formnlx quotidianarum 

 prccum, (5>r frofunt etiani Hbri, qui vcifioneni Latinam vcl 

 v.crnaculamc rcgi(jne habcnt additam ; ft cjuidcm vcrfiouc 

 potius vtamnr.quam.nitamur. 



V I. /« Le\ici4 harura Imguartim vtilittr etiam 

 explicamur notiiina propria. 



Sicv g inlingur. Germanica addifci poflunt vocabula cx 

 iftis nominibus : /iioreih-, ^ieleruh, Dietvvald, Gcrm-t>iri,tk 

 fimilia Hic obiter nota illud clcgans Luthevi. A Deud{\n- 

 quir ) id tft, Deus.diciniur nos Gcrmani r<euiiifch. & Deiittn: 

 fcd Saxonicrdi.alcifio Dndifch ; y Pythagorico, fcu « Bclgico. 

 Nam in talibus omnibus vocabulis fpcflanda cftdialcifius 

 Saionica,(5ua iilim tota Gcrtnania eft vfa Ita ergo GeimaQi a 

 Deo fuo nonicn funifciunt . queni Deiid (eu Dtid appcllauc- 

 te. Qucmadmodum ipforum poftcri fe Gofoj dixcruiu a 

 Co/«, (.]ucm Gut vocant ctiam hodie illi ipfi Gotti , nempe 

 Dani & Sucdi l'utatui autem hoc nonien Duri manaTc e» 

 Heb.'^o(/,i]uod fignificat aiiioicmrquia Deuseft purus ainor. 

 7M/«V^Sc«//>'-r aiitlior cft Dciun illum Germanorum O^a^^ab 

 ipfis habitum fuifle pro terra: filio,vudc ixi iEgyptiuin Temh: 



quonoraine illi fjpieiuiflimum cjucmque nun>upant Idcnri 

 ttadit filium illius oeuU hi:fl"c Mii'i . ciux vox hodicque vi- 

 rum figniticat.licnt apud Hcbrjcos primi p.ircntis noaicn ho- 

 mincm dcnotat Ex ilto nominc Man, codcm Scaligcro tcfte, 

 eft Allfrn.-^n , a turiitudiuc, non a lacu Lemaraio ; itcm Gnr- 

 ntan , cx Gar , cjua: voi intcgtum figniiicat, iL ^tlan, non au- 

 tcmq.fir/nan.Yo, i.c fratcr Gallorum. 



C A. P V T Xll I. 



Jfipmenclator cjuatnor Prxcegnitornm 

 Ef}cyclopxdi£. 



Pr.,£CEPTA. 



MOnftraiiimus rationem adornandi Lexica , qiian- 

 tiim ad linguas prjscipuas : nunc niouftrabimus 

 rationemaJornandiLexica, qiiantum ad facultatcs, & 

 artes^adcoque dicemi-.i de Lexico quatuor prxcogni- 

 tonim Encyclopscdia: , dequc Lcxico philologica, phi- 

 Joiophico, thcologico, iuridico , medico , artium m(i- 

 chanicariim , &denique diiciphnanim coinpoiicarunY. 

 Hic autem ifta cc meminilfe vclmi. 



I. Ordo vocabuloium pendet ab ordine rerum, 

 ^tanc|uam ;i normT&r inenfura. Itaque iuuenms ita fuent 

 inftituenda, vt a radicibus redte ducaturad Lexica ^y^c- 

 matica liue methodica. 



z. Ordo vocabulorum, qui occunit in hifce Lexi- 

 cis , idcm eftordolocorumcommuniurn. Dedinrusau- 

 tcm opcram , vt in hoc Nomenclatcrelocos , titulos, & 

 interdum etiam fubntulos partim charaitteribus, partim 

 numeris dtftingueremus, quod cfl fingulare difcenaae 

 adminiculum. 

 j. Sa:pe vna in ea^de vox in diuerfis difcipliiiis recurrir. 



4. Vocabulahrc pofita, beneficioLexica: , Gramma- 

 ticx, Rhetoricx , &:Logicaj, poflunt vel ex cempore am- 

 plificari, & explican. Amphficatio cft in denuationis & 

 compofirionisartihcio:itenjque in fynonyi>iis,epithetis, 

 &antithetis.ExplicatiofitGiammatice, Rhetonce , & 

 Logicc. v.g.vox S'c)ra»w,efta.themateScio:vnde hxc vo- 

 cabuJa delcendunt, Scitus , fcitc^-, Inicius, inl>itia , Ne- 

 fcio, SlC. Synonyma eius funt : iTn^ifoi , n^^itri;, do<Sri- 

 na, peritia. Epitetha lunt:perfpicua , obfcurai magna, 

 parua mediocris. Antitheta : infcitia , imperitia, &c. 

 Porrovocabtilum ycicw/iijeft ab{haftum,&fumiturlate, 

 vel ftri(5le, adeoque admittit lynecdochen,&c. Hac fane 

 ratione omnia adiev^iua, & verba poflunt referri ad 

 Nomenclaturam : in qua vulgofola recitantur nomin^a, 

 Sed incipiamus a Nomenclatore Hexilogias. 



Nomenclator Hexilogix. 



Consiat locis communihtis X, tittilis XXJ. 



I. Encyclop^dia , iyKUKkoTTi^iS^eicL , nvKXa- 

 TircClS^eia , ^stCoTrAict wct^cTe/a?. 



II. Q^VATVOR FaC VtTAXfiS , TTco-afS? /«tt- 



floira;. 



III. pRAtCOGNlTA, 'BC^ytV USMilAVtt , 'BiOMy>- 



IV. Hexilogia, s^;Xo?(c£. 



V. Habitvs Mentis , Facultatcs mcntis. 

 Virtutes intelle<fiuales, t^m t» yoof , <l^wa;^«f t-J voU. 

 apfrTci) «ftavoMWKct|. 



VI. H.VBlTVS INNATI , i^Cii t[J.!?V'n>l. SUHt 



(^atuor: 



I. InteUi^entia , o yJ;- !~Mzr^ , Intellc^aus , iiue uotitia 

 piincipiorum fcicntii S: dcmonftrationis. 



1. Synterefls, s-uur^jiiiris , iinis ■7ct«»niis(. 



2. Confcientia , s-u/jtihi^K ^ ^l^^ ^lf''' 

 j. UiteUigentin foetic» , o yHi TraitiKmi. 



VII» HaBITVS AGQyiSITI , t^et! iTnKVim, 



Suncnouem: 



I Sapientia , aaploi, •~'^^^. 



j.. Scimh,i7r.;y:fji„,r^V-},r-\^ypD^ ^V^^f!. 



5. Vruricntin , <Pfit>!m. 



4. ^>i , -rix'" > ^?'^)'^ > ^t^.P^ > n^iHha, 

 yirs liberalis fii^^rn i'K<ih^tei®r , npsn. 

 /irs mechnnic» , o;^»? ^>i;^iini, /3«v«e»5»i, oijuis^y.yji. 



j. tlo^aen 



