264 Encyclop^di^. Lib.VI. 



An pfrfo- 

 na lic eo' 

 miine ac- 

 cidcs vo- 

 cii varia- 

 ■^ilij ? ' 



busproffcribunt , Vt HotlttU^i) : autqualitatis modiim indi- 

 C21U,: t Berir rurri :aut i]aantitatcm,locam,& limilcs circun- 

 (biuias «xptimuni. Scd moium caulaiui» ligiiaiit,()'-/;>c/».'ri)- 

 nes. Cum cnim v. g. Cato tdcpoirct cfticicui& tinis ,uiuc- 

 n-cndx fucruiu particulx dilcerncntes. A adicacr};opripo(l- 

 tionc .i.hoc nomcn Ca'o cflicicnccm declarabit. Si auccm ad-- 

 tks alt vcl ,(>r(,;f<.,,fmcm exflicabitSi dicas, (;*'o iit<ficif, ra- 

 -tjdnc vctbi intclligiscfle caufam cfEcientcm:at fi fiuc vcrbo 

 fit.nihilintclligas. £igo adduntur proepofitioncs,qm indi- 

 cant fcpjiacioi)Ciii,conncxioiicm,collationcm.refpcclum:vi- 

 ^elicccaliquidcifc vcl finc.vcl cuni alio.vel antcvcl poft,vcl 

 fuprj.vel infia illud, vcl accedcrc,vcl fciungi ab illo. Porro 

 funt qu.T:dauj conncxioncs cogitationum , caufarum cum tf- 

 fcclisjfubiedoruracum adiunCtis. Eigoqux ficrcnt vnum,vc 

 vnuniquoi,]Lie diccrentur , comincnti funt fapicnccs (oniH/)- 

 /7»cn»( Atque his quidem fcptcm partibus vniuerfus rcrum 

 ambitus coiitiucti videbatur.nifi quidam animorum alFcctus 

 fuperfuilfcnt,qui ncquc iunguntui vcibis, ncquc nominibus 

 coh,vvent,fed corum vis in animo tota fibi confiftit. Nam 

 YOx hxc.O^^/^K-^affeiSum figniiicat : lcd Hif«,non lioc ipfum, 

 quod doIoteft,fcd dolctc atfcLti animi notaeft. Hinc crgo 

 iwtirhlih. Atque cx his patct partium numcnis & ordo. Dc 

 his itaquedcinccps traclabimus, fcdita.vt nobisoboculos 

 vcifctur iftud Galcni : 0/f(//;« artificts umefiomni» Jerfa- 

 qui. 



I L Nnmtri & perfont adfJgnificatnm 



cemmane efl diclionibM 



fiexibilibtu. 



Gregcritu Retfdiitu ,Udiu4 C/ifitrScaUger,hitn«e! hatkels- 

 honen,iiithores Gmmmatia Oiejffnfis , & alii rcde difputant, 

 non folum vcrbo,fed ctiam nomini,pronomini, &paiticipio 

 accidcrc pcrfonam.Nam in numinc vna eademquc vox fine 

 vlla variationc quamlibct confignilicat perfonaii». Sicuc 

 cnim Jn nomincccivirt omncsfunt cafus,licec nonfint mani- 

 ferti,pci riiucrfaclemcnta;ic3& perfon.irumordo in nomini- 

 bus cftindifcrctus.in folis vocatiuisdifcretus. Nam fecundx 

 perfonx Uint omnes vocatiui. Intptiunt ergo,qui ncgant (i- 

 ne pronominc dici ]^oi\e, Homc cnrr{:'JuidiH/,rerenii(M. SiieU- 

 niu^,Liiilmrcfragiintui:CiiHopiui rerenfui:Bn CCottit Conftd 

 f*cie. Quapropter tam nomini accidit vt pcrfonam fignificct, 

 qnam ptonomini& vetbo.Qjjid ? Pcifonaprimoeft nominis 

 aiFcctio.dcinde vcrbi:quippc quod fccutum eft nomcn:quod 

 cftptima,ad quod fccunda,de quo tertij eft pctfona. Sic in 

 illo Tcrenti j,Hi:mu //<w,prima cll pcrfona.Ncc cft quod dicas, 

 hoc lieri vi pronominis:cum contra pctfona accidat piono- 

 mini a nomiDc. Eft enim nomen vicarium.Alias non prono- 

 mcn a nomiiie,fed contra nomen a pronomine dcpcnderec. 

 Popularcs itaquefunt iftx dcfinitioin:s:Pe>'/o»ii/>w».» cfi,ciii 

 pnponi potcfltronori^im Ego & nos: iecundii , f«/Tu & vos. 

 Tertia , cfi Illc & illi. Accuratar autcm funt iftae. Pcrfona eft 

 colloquii,vcl eloquii. Colloquij petfona eft vcl prima, cuius 

 eft ferino, vt ').'/m:vel fecunda.ad quam fit fcrmo.vt Ei. Elo- 

 quij pcrfonacft tcrtia.qu.-Ecft indcfinita.vt E/7.Hinc Scaliger 

 dicit.primam pcifonam cflc notam caufa: efficicntis : fecun- 

 dam.iinis : tcrtiani,maccri;c, dc qua eft fermo. Clarius ita di- 

 ccs, Prima perfena efi.,t.]iix fignificatEgo, .'l?cl,Mi!ii,Mc,Nos, 

 Nobis.Nolkr.Meus.Scr/^nrt^jr.qua: includit Tu,Tui,Tibi,Te, 

 Tuiis,Vos,Vcftri,Vobis,Veller Teriia , qiij; fignificat Ipfe, 

 Ipfi,lllc,in!,& (irailcs voccs.CaEtcvum dc nuraero obferua, 

 quofdam fingulari & plutali adderc numcrum incertum feu 

 infinitum ,quo indefinitc ncc rcs finguli , ncc plures figni- 

 ficcntur:vt amare, am«ri,amande,amatnm. 



C A P V T ^H.XL 

 De Nomme. 



P R^ C E P T A. 



SPccics pirrium orationis flexibiliiim fnnt qwa- 

 tiioc i vidclicct nomcn , pronomen , verbum & 

 pnrcicipiiim. 



Nomcn cft vox variabilis pcr cafum •.fiu, quo ali- 

 quid nomin.itnr. 



Ejus occiuruiit afFcftiones !i fpecies. 

 AtFcdliones funr vari.itio & muratio. 

 Vatiatio nominis fit per genus & cafum. 



Gtnuscftaffcftionominisfcxumnot.ins. ' • 

 - Eftquc matculinum, fo;mininum,ncutrum,com- 

 mune , vcl omnc. \ 



Mafculinum (apudLatinos) eft, cui pra'ponipp-, 

 teft/y<c : Fusmininumcui H^: : Neutcuin cui Hoe*. 

 Commune, cui Hic&c Hs.q : Omne cui Hic , Hte^ 

 Hjc: ' 



Cafus cfl: fpecialis terminacio nominis.;'Z«, eft fpcr 

 cialis terminatio numcri. 



Eftqucreflus, vclobliquus. 



Cafus rcduseft prima nominis tecminatio-.eilque 

 Nominatiiuis iS: Vocaciuus. 



Cafus obliquus eft primi finis variatio:eftquc Gc- 

 nicuus,D.iciuus, Accufatiuus,& Ablariuus. 



Acquc hxc variacio per cafus dicitur dcclinatio \ 

 qux eft parifyllaba , vcl unparilyllaba. 



Mucacio nomimstic pcr dcriuacioncm & compo- 

 fitioncm. 



Deriuatio nominis eft , qua nomen fit vcl a 

 nomine, vel a vcibo , vcl ab alia oractonis parte: 

 vnde dcnominaciuum , verbalc , adueibiale , occ.di- 



cicur. 



Nomen dcnominaciuum efl: deminutiuum , vel 

 cognominatiuum. 



Dcminutiuum eft, quod fignificat minus quam 

 primitiuum : ^tfl-igellurn , fyluula. 



Cognominatiuum eft , quod ptin^i fui aliqaen» 

 modum fignificat. 



Eftquc fpeciale 6i definitum,vel gcneralc & jndc-' 

 finicum. 



Spcciale eft, quod notat genus, vcl proprietatcm. 



Genusnotit nomen patronymicum : vc Pri.irni- 

 dcs , Scipitides. 



Proprietatem notat nomcn vel pofTefliuum, vt he- 

 rilis , rtiflicmtis , HercHktu : vel gentile , vt Corin- 

 thiiit , Germanta. 



Generalccft , quod notat efTentiam , vt inflitii», 

 dulcedo:vc\ accidens:& hoc eft vel materiale , vt hor- , 

 deacevi>.,vinofM, quod vulgo dicicurdenominatiuutn , 

 T.a\' i%o-)(lM : vel numerale, idque cardinale, vt vttMf 

 duo, vel otdinale , st pritntu , fecuHdus. 



Nomen vcrbale fit vel a vetbo , vt ambitio : vcl a 

 participio , vt vlgilantia k vigilans. 

 ■ Nomen aduecbiale eft , quod cx aducrbio ori- 

 tur .- vt hodiernin ex hodie. Sic etiam quoedam no- 

 mina oriuntur ex pr.-cpofitionibus : vc contrarittf, 

 propinijHitf. 



Compolitio nominisfic velcum aliis nominibust, 

 & vocibusflexibilibus: vt vfMfruclut , princeps :vd 

 cum variis particulis, vt infulfM. 



Specics nominis funt iftx. 



I. Nomen eft declinabilc, vel indecIinabilc.llUid 

 finitum dicitur ; hoc infinitum &c l-^u-viv , vt 

 pendo, 



Finitum eft vcl pcrfe£lum , quod flcdlitur per fcx . 

 cafus,vnde dicitur hexaptoton, vt homo : vcl imperfe- 

 €t\xm , idquc tccraptoton , vt dapu,opis : rriptoton»^ 

 vt 2/« : diptoton , \t fors : monoptoton » vc veV' 

 bere. 



I I. Nomen eft fubftantiuum , vel adiedliuura. 

 Subftantiuum cft , cuius fignificatio pcr fe , abfque 

 altero additointclligi poteft : ac proinde hoc nominc 

 refpondetur ad Qufd efl : vt,Quts efi i Conful. Clarikf 

 »><?.- Subftantiuum eft , quod cflcntiam fignificats/:- 

 feu ,cum quo non poceft fimul dici Res. 



Eftquc primo immobile, vt /<«/»fcr : vcl mobilis, 

 quod e malculinogenere moueri poteH: infosmini- 

 num,vt 7nag:fier, tnagflra : colttmhHi , n. ." r , 



Dcinde nomen fubftantiuum cUproprium , vel 



appellatiuum. 



Pro 



