Grammatic^ gener. Cap. IX. 269 



In co fpcfiarur variatio , & dcriuatio. 



Variaciovcrbi (pcAatur informa , Hc coniugatio- 

 ne , Sc pcrfona. 



Forma vcrbi cft , qu6d aliud fit fubftantiuum, 

 aliud confubftantiuum. 



Vcrbum fubftantiuumcft , quod .iffirmat aliquid 

 c(re aut fieri : \\.Surn Fie. Alit^ tHciiHredcntnle. 



Vcrbum confubftantiuum cft, quod includit vcr- 

 bum fubftantiuum , & fignificataliquid prxtcrcfTc; 

 Vt, LttorM tfltfHm Utnt : Scnefctyid ejiyfio fintx : Do^ 

 ctor, id efl ,fio doUM. 



Eftque atliuum , paffiuum , ncutrum , & dcpo- 

 ncns. 



Adiuum eft , quod aifVionem fignific.ir , & flc<f^i 

 porcit in formam pjifiuam : vt , jimo. Hoc fi fitad- 

 niodum cuidcntisaitionis , dicitur tranfitiuum : vt, 

 fiagito , doceo. 



Pailiuum eft , quod paflionem fignificat : & fledli 

 potcft in formam adViuam : vt , Amor. 



Ncutrum fiuc abfolutum cft , quod notat acflio- 

 nem autpaflioncm fub tcrmioitione ailiua tantum: 

 Vt , frifco , calto , vaputo, 



Deponenscft, quod notat adionem aut paflio- 

 nem iub tctminaiionc tantiim pafljua ; cftquc adlio- 

 nis vcltranficiux, vt hertor : vcl abfolutx & iiuranfi- 

 uax,yildtor,irafor. Pafliua: fignificationis eft na/cor. 



Coniugatiocft vatiatio veibi pcr ttropora & per- 

 fonas : eaque reguLris , vel irrcgularis. 



Rcgulacis eft vcrbi fubftantiui , vcl confubftanti- 

 ui:&liuius quidcmconiugaciocft a(5liua,vel pifllua. 



Coniugat o irrcgularis eft verborum dcficicn- 

 lium .abunJantium , SC dcflciftencium. 



Tcmpuscft mutaiio fcu ditferentia vcrbi fecun- 

 diiin prjcccricum , pra^fcns , & futurum , iuxta ccrtos 

 modos. 



Modus eft , qui varium in eflentia,a(fHonc & paf- 

 fionc aifcdlum indicat: /?«,cft difFerentia verbi mix- 

 ta, panim ad !oquentisafte(^u3 ,partim ad oidinem 

 fcrmonis indicindum. 



Eftque fiditus , vcl infinitus. f^ntie vefbum dinidi- 

 tw in finitum & irfiuitum- 



Modus finitus eft categoricus, vcl bypothcticus. 

 IIIc cft Indicuiuus & Imparatiuus ; hic Subiudtiuus 

 & apud quosdam Optaciuus , vt apud Graecos. 



Inhnitusdicitur Infinitiuus. 



Pcrfona eft fpccialis tcrminatio vcrbi : caque pri- 

 ma , fccunda , vel tcrtia. 



Hinc vcrbum cft perfonaIe,vel impcrfonalc. Illud 

 habet trcs pcrfonas , vt Amo, amas,amat : hoc dcficit 

 numcro perfonarum , vt Oponet. 



Deriuatio vcrbicft, qua verba aliunde flcduntnr: 

 qu3E funt vel iinitatiua, vt hacchor-.vd denominariua, 

 Vt culpo:ve\ occupatiua , vr<jf«or:vcl augentia,caquc 

 luininchoatiua, vt ■ytifcimu ,fenefi,o uum frcquenta- 

 tiu3,ff vtxo\x\im defideiatiua;i'i Gnca in etu & ia.m, 

 Litina in rio,f r «pnTraa , m''£lnrio, fif,affeiu , efurio \ vel 

 dcDique dcminutiua , vt alhico, candico, camillo. 



Re 



G VL iE. 



bu 



I. yerhitm fequitur nominu rationem. 



e- Significatcniraverbum ajt accidcns Dominis , yt CtTar 

 curri: : aut fiibllantiam cius , v t Cxfnr ejl. Ergo ncceir.itio 

 aut cicpcn.ict anominc.aut ctiam idem tcprifcncat. Etfi 

 autcm poll nomcii vcr'n nacura flatimiponcnclacft quoad 

 digaitJtcm : ptoiiominis tamcn doAiinam idco inrcicim 

 opoiruit intet nomcn & yerbum, qaia in aitibus non h.ibc- 

 tur di;^iii:atis , fcd (i nplicicatis & gcneialitatis ratio. I.im 

 veiddoftrina pronominis cft gencralior traftationc vcrbi: 

 qui« dcc linatio fimpliciot cft coniugationc , 3c protiorainum 

 Tfos eft iBagauSin coniag ationibas. 



1 1. VtrhornmfHmma diuifie conuenit cutn diufione entis SumHi» 

 infMbnantiarn gr accident. vciborum 



cj:uiliu 



Nam verba fignificant rel eircntiam vcl accidcns. EfTeli- 

 tiam fignificat veibum fubilantiuum -'«m, &eiusrorot, Fi». 

 Accidtns aut cft a(flio,aut palTio.aut vtriufc]ue fons IUair» (1- 

 gnificant vctbaaftiua:hant pafliua. Vcibancutra quod atti- 

 nct, illa non funt ab artiuis fciunrta, quoad tcrminationem, 

 fcd tantum quoad foimationcm , ptopterea quod a fe fe paf» 

 (iuanoncdunt. Et dcponcntia nonfunc ab .itliuis fciuniSj, 

 «juoad fignifuationcm, fcd tantum (\iianA tcrminacioncm. 

 Hinc patct qu« litfumma vciboiumdiuifio ■ vi,icli>et quoi 

 fint fubllantiua.vcl confubllautiiia.Subllantiua mcrito pije- 

 miccuncut reliquis canquam claucs ipforum. Q^od non ob- 

 fctuarunt Grammatki quidam,c]ui vcrbum fubftantiuunl 

 Swm inlingua Lacinaicduxeic vcl ad tcttiam coniuiratio- 

 nem , vel in vltimum locum rciccJrc : ciim hoc vcrbum fit 

 omnium (impliciffimum ac irrcfolubilc , u mcnfuia om- 

 nium vetborum , vt manifcrtum cfl ex I ogicis. Hinc ctiam 

 dependcnt tctmiaationes YCiborum aiSiuorum & paffiuO- 

 rum. v. g. 



Eifji & 1« TvV7» Tijn^ 



nTtiH TiJ^iJi 



nTrltTn ■n')mr 



tkVIet'» 



mrli-n Ti%-n 



. I -^ 

 l«1 



Wi» 

 Wat 



'tTf3/t 



isT 



. % 

 flJJ 



TI%J)ft 



ni 3r7» 



Tijiin. 



Sic in lingua Latina. 



In paniuis qaoque coniugacionibus verbum fubftaiifi- 

 Oum habet vfum : vt ■nluf*^^ n'jM , «ijf : vel «, jt : item, 

 Diicltf lurn ijd fui , deSfC rs vel fiiifii. Ex quibus liquido li- 

 quet coaiugationem veibi ifm efle fontemrcliquaium con- 

 iugationum. VidichocBibliander, quando vcrbum fubftan- 

 tiuum vocauic ollium fcrmonis. Vidit & hoc ipfum Hoe- 

 CKclshouius , qui ita fcribit in Didadlic. Verbum fubflanti- 

 uljm efl oranium vetborum primura ac fimplicinimuin , ai 

 quo rcliqua vctba id ipfum habent, quo veiba funt. Et /•««/» 

 pojl. Coniugatio eius impcudcnter refcrtur ad irrcgularem Sc 

 confequcntcm , quafi fignificatio & adfignificata eius pen- 

 deancsk vcrbis fuanatura pofteiioribus. 



III. Tempera funt cardinalia ^ vel 

 (dllateratiM. 



Quid £e 



teporibus 



Tempnrit tarjinnlia funt , a quibus reliqua «Jependent: 

 funtque numeto ttia , pra^fens , prxtctitun) , &: fatutum. 

 Prxtcritum in nsturapiiuscft. Qjiod cnim^rectcriit , priiis 

 fuit , quamquod eft. Sed in arte! nuiic prxteritum , vt apud 

 Hebisos , nuncpra:fcns , vt apud Grxcos & Latinos , prx- 

 mittitur qiiia iu Grammatica fpciftatur fimplicitas vocij. 

 Pnfciis autemeft,quod ptifcntcm aftioncm vcl pallio» 

 ncm fignificat : vt /tnio , »nwr. Prartcritum cfl , quod adio- 

 nem vel pallioncm ptKterifam fignificat : & diciturpcrfc- 

 dlum , quia actioncm Sc palTioBcm complctam fignificTt : vt 

 Af/iitui ^ain.itm futn vfl f.ti. Fucurum cil ,quodfignificae 

 ai^ionem palTioncmvc futuram : vt Ani»ho , tr"'!"!'- i^ollutt~ 

 raliA tempora funt circuuftantii quacdam pra:tetiii : funtque 

 duo. 1. rr.i;tetitum impcifcduni ; quocl aftioncm |>aflio- 

 n^mve cerptam , fcd incompictam figi.ilic.it : vt , yimih»m, 

 amnbnr. t. l'Ius quam pcifciluni : quod aiflioi.cm paffio- 

 ncrnvc tempore ptidcm vel dudum pi.ftciito com) letam 

 fignificat : vc A'' *'^tr%m , a>uuiu< can^ rl fuf^tn Quod 

 attinctad futurum quali prjetcritum , vt voc -nt , qualc cft 

 amaufrg ; i]\ud cfl mcrc l^utiiiuni. Diiitur autem tuturniil 

 perfcftum fcu quafi - prztcntum rx m ntc Rami , & alio- 

 lum ,qui habcnc futuium infcflum. Alia« omnc piafcnj 

 eft impcrfcdum , vt amo , i>rr.f Pixtcriruni cft p.-irtiin 

 imperf^eiffum , vt a" ahar>' ; paitim pcilcflum , vr m..wv 

 partim plus quatn petfe.num , vt «>»«/' ••)»' Futurum cft 

 pattiiii impcifcftum , iit.im.,ho ; pattim pcrfcflum, -ixaroa* ' 



utro. 



1 V Alodi vtrhorum funt certi gradtu ferrnonu ; e\Ut ^ . . .^ 

 mmina fua fimt nMi afrcqnenti {nonemni , nee pey mrdi> le- 

 petuo ) vfu. ""•'"'" ' 



£ta 



