2 68 ' Encyclop^di:r. Lib.VI. 



Etfi Grammaticus ad(igni£c.itiones vocum puras inprimis 

 Crammaticc Ip^dtarcilcbct, tclpicicndo t(.imiiiacioncs:mul- 

 tum tamcn voluptatis & vtilitatis habetcollatioGramma- 

 ticcs & l oj;iccj Q_uaic quoJ in aliis pia:(lare conati lunius, 

 «tiam ciicamodos pia:(labinius Modus autcmnihilcrt aliuJ 

 hoc in loco, quam adfigiiilicatio , qua «.luid ccrus tcmpovi- 

 bus{taiuitur,ad lignificandnm nliuciUm aninii afFciflioncip. 

 Omnis autcm modus icm lignificat dcteiminatc, vcl iud^- 

 tctminaic. iidciciminatc ,cxillit modus catci^oricus vcl hy 

 pothcticus. Modus catcgoiicus cll , ijuialiquid ponic. Eft- 

 quc indicatiuus,vcl impcratiuus. In-iic.itiuu4 cft,ciui icm de- 

 iliiicani iisjuificac : fcu, quo ahquid (implicitcr dciinimus : vc 

 amo , amiwtim, amnni, umaNeram, amui/o. Diciiur a Scaiigc- 

 ro %TiyJ; , lofiiiuui , &; diiinitiuus : quiaponit ac ftatuit tcm, 

 qua quid agitur. Germanitc Jicitur dcr filjlecht i>i'IJ'.ife<Hie 

 m dus. Huic fubiccerunt uon alios modos , fcd raodoium 

 afFcitioncs , puta t>r.?nrj7;aH»7, vt, Coiinublo iungam rtabili: 

 minArinum , Dablspocnas ■.n.irr^tiuum , Fuit lliuni. Imptra- 

 tiutn cft nota animi inclinati adclicicndum aftionem aut 

 padiouem a fe aut ab aio , ciij;cndoccrtam pcifunam: fcu, 

 eft modus.cjuo al quid pofcimus : vndc a qu.busdam appcl- 

 latur futurum pofcens. Geimaois dicitur iif viittndc oder 

 gebiefende woiii^i. Huic .ippolueie l^r cAtiuum : vt, Deus 

 adiuua. Hypothcticus modus cft ,cjui pendct a condicio- 

 ncrcftquc Opcatiuus , vfl Subiuntbuus OpiaiiHir^ ell no- 

 ta animi inciiaati cd cliciendam adionem aut padioncm, 

 non ciigcndo ccrtam perfonam : fcu , cft modus , quo dc(i- 

 dcramus. iul/iunHiii'» tft, qui fubiungit : vt , Si pugnaueiis, 

 vinces. Gcrmanis dicitur dert\\oAa% der d» fagt vvtu man 

 fiUe oder touhe 'hun. Huic modo quidam attiibuere ton- 

 iiinfiiiititn.sx. , Cum veneus, (cres : & dnlitjtinwr, Si pugna- 

 Ueiis,vinccs:& Potenrixlem, Sipugncs, viceris:& aJ^Tro&^To», 

 vt Kamus. Vcrum hi func vnius eiufdcmquc modi vfus di- 

 uerfi.cjui fa-pe elegantiam locutionis indicant. Sic v.g.in lin- 

 gua Larina modus potentialis ,qui potentiam fcu faculta- 

 tcra.dcbitumaut voluutatcmad(ignificat;& perveibapo/7«»», 

 •Vficjdebeccx^oni poteft, magni eftclegartix, ic nonabs te 

 linguxLatina:luiiien a '>r«/>»o > appcllaiur Exempla huius 

 niodi fccundum omnia tempora fuat ifta Vrdfentu : Fran- 

 gas potiiis , quam lieiflas , qua: in prauum Induiucrunt : Pa- 

 cc tua dixilic velim : Videaspler(jlc|ue ira percitos Imferfe- 

 Si: Ferreus edem.ni/i tc am.uem : Hem ,pradiceres Pluf- 

 qutimfirfc},:^3.cci in caftra tulilfcBi. Fuluri : Noii faci;C di- 

 serim: Non negauctim : Aufugerim potius quam rcdcam. 

 Nimirum hic modus non habctfututum in r, tcd cius loco 

 vfurpat ptatcritum in '•;?/, Coucc^Tiuus modus (imilitermul- 

 tum habct cleganfa:. Is auccm conce^Tioncm (iguificat , & 

 potinimumhabet vlum in lccundis & tcttiis peifonis, excc- 

 pto futuro e.g Contiingacilte confilia Senatoiia : Fucric 

 alits malus ciuis : Tu vidcris : En crfcrit cx ifta calamitate: 

 Ipfl" vijietit:Vidcrint fapientcs:Vixciis.vt libctEx his patct, 

 vnum clle modum , qui vatii;s habct vfus Vnde velfubiun- 

 cfiuM vocctur, (i paiticulae iftae piaeccdant cttm^cjvod, ne,fi, 

 l^e.-rtloptatiuH- afiid L tinos,fi pr.-ecedataiJuctbium optan- 

 di '.welftentittln , (i abfoluci ponatu'. , & explicaiipoflii pet 

 foffun^volOfiiuf^debfiwtX cona jfi:iui,(\ cxponi po^Tit pcr vcr- 

 bum //V" Porrohic modns appellatur (ubiuii<ftiuus,fcu con- 

 iuniftiuu.s.cjuia neceflehabet alij coniungi.fi oiatio litabfol- 

 uenda. Scd viJt-arausetiam modum , qui indctciminate (i- 

 gnificat. Is eft hiinitiuut qui Scaligero non cft modusiquod 

 nullam animi indinationcm oftcndat.fed ipfe fcquatur om- 

 iies modos, atque cum ip(iscoale(cat ad figiiificandum : ita 

 vt fuus non fit, fed aliorum. Dicimus enim : %eio pugni>re,ln- 

 fife vi»'-ere , Cum indterrm loqm. Qua dc causa Infinitiuas, 

 & Gr.-Ecc am^if^ipuKjr- dicitur : quippc quod nihil indicct, 

 fcd abcat aquc lu omncs modos. Quidam ctiamdubita- 

 lunt , an infinitinus elf-t verbum : quia nominis habct con- 

 ftruflioncra Et apud Graccos rccipitaiticulos , -n ififn,yH, 

 r,ff.>itt : apud Virgilium. 



— — — Pulihrum^ue mori , fuccurrit in armis. 



Citei um Indicatiuus modus eft piimarius nobilitate , ac 

 rcrum natuia. iolusmodus aptus fcicntiis : folus patet vcii- 

 tatis. vt icniiger deciiufi. i.L (^ Logici paffim monent:atquc 

 idcfiintct modos, quod prxfcns intcr tcmpora. Carteii func 

 accommodatior-s vulgari (crmoni:ex quibiis Impeiatiuus 

 cft piinccps , '■'ubiiindiuus autlior multiloquentia: , Infini- 

 tiuus tanquam Mcrcutius.comitans rcliquos.Hinc pro afFc- 

 «mimratioiic aliaaliis tci pora (untattributa. Igitur Indi- 

 catiuas,quippe modus pcrfcdilfimus ,oiniiia tcmporaconi- 



pleius cft. Colophonis loco obfctua , Grammaticoj 



yetba illa vocare exemta: aiSionis , vbi pcj;- 



.fonanonfstilc additur , vc tonat, 



diefcit , vejfernjde. 



C A p V T X. 



Dc Partiaph. 



Pr.<£C£pta. 



PArticipiiim el^ iiomcu c vccbo dc(la<5lum, figni- 

 ficanscempus. 



Dmiditur vcl rationc terminationis: vt, p.nrcici- 

 pium cfl autin «/,aut inj«;vcl rationcadfiguitivatio- 

 »is , quod fic pra*teri[um , prxlens , vel futuruin. 



R E G V L ^. 

 I. Participium efi vox variabdti per c«f>is ^fignijictmi 

 rem cnin icmpore,acproincie ejl diiiintld orauonu part, 



Recti oV(»//fcrf«;).i4i.flf?i.i.difputat,participiuni nopefTc 

 ▼ '•ibum ,qu6d couftet geccrc ic Cila ;n qucnumca ,qu6d 

 habrac difr.rentiani tcnipoiis. Item ,.quia habcc vcibi cun- 

 ftrudioncm. Q_uidam icfetunt ad vcrbuai , quod fit nomcn 

 veibalc. Scd perp-ram. Dcriuatumcaiin vcl lcquitur racio- 

 ncmprimigenii, vclexcedit, vclexctditur. Si fcquitur, ciuf- 

 acm tllfpLciei , (iueclallis : vt, rfA.- , «^'««. Vtrumquc no- 

 nicn c(i. Si ciccdit auc cxccditur , nequaquam maacc in ea- 

 dem claifc ; vt maluf , mnli : centra , cMtrariui. lbi//(«i* aj- 

 ucrbiu.ni deriuatum cxceditur a primitiuo , numcro , cafu & 

 gcnere : hic cin-rann- nomcn deriuatiuum cxcedicprimiti- 

 uum iifdcm. Sic & Parcicipium , cum exccdac vcrbum gene- 

 ic & calu , vcibum ciTl- ncn poteft. ita canior licec (ic a cit»o: 

 non tamcnideo elt vcrbum. 



I 1 I. -PurticipiHm cnmnomine & verho pnrticipai , & 

 Jignificatione & udJigntJictttii.Plm tamtn vcripi qftkm 

 norninis obtintt. 



Et cum nomincquidemparticipathoc modo. i..'>isnJfiaf~ 

 tiine , qua iliud eft fubltantiuum ,idque gcrundlum &£ fu- 

 pinum , vt Ducendi,o, um : DuHu , um : aliud adicdiuum , vc 

 Vneens, duditf, daBurm, ducendm. i. A'JfignificaiK puta ca- 

 lu , gcnere , numcro , ac dcdinacionc , quibus fimile cft reli. 

 quis nominibus. Cum vetboautcni participat. i. Sigmfc»- 

 tioi.e, quaeft vcl fubftantiuum : vt,/:»i,yffnj,/«/«r« ;vcla(ffi- 

 uum ,palliuum, autneucium, prouteft vcrbum , a quo dc- 

 fcendic.vt, y4OT4» ,amatin,fe<}ueni, deee»<. i.Adfignificniione: 

 vidclicet tcmpore.cuius tatione elt paiticipium prKfens,pr?- 

 teritum , & tuturum. Porro participttiin a nomine & vetbo 

 habctperfonain & numcrum. Atque hoc eft Paiticipium, 

 quod inuentumcrt pioptci elegantiam , breuitatem,& faci- 

 litatem Multa cnim vrrba funt, quac breuitis, elc gantiiis, Sc 

 facilius cfRrrinon polfunt^quam per Participium. H^luicut 

 in^mm. v»iticrfa.'i ita philofophatut dc hacparte orationis. 

 Participium eft noraen adicdiuum vcrbalc confignificans 

 tcmpus. Eft mixta vox c nominc & verbo. Ei nomiue habet 

 variationem ,cx verbo fignificationem. Per omnia fequitur 

 uormara adiediuorum. Sa'pe degenerat in nomen purum, 

 quando amittit tempus. Sis;nificatio penctocaeft verbalis. 

 qu.ire ad vcrbum redius rcferretur, nifi variatio tcrminatio- 

 num potiiis (pciftanJa e^Tet , opero(ior quippe & difficilior: 

 tum ctiam regulis i;i conftruiffione accommodatior. Sic ille. 

 CaEterum lehannes Hoeckelfiiouittt in Didailicafua modum in- 

 finitiuum accenfct paiticipiis ^ntk ri Ducere;duci,rJfe,fcre:Sc 

 adducit hanc rationem.Quia affirmarc eft ipfidima verbi for- 

 ma , quam illa ncn habcnt , iJeoque vcrba nullo modo cfTc 

 polTunt. Veium ex Logicis conl^at.ifta vocabulaomninoaf- 

 firmarc, vtmanifcftum eft in eIlipticalocutione:v gr. E^o il- 

 ium adhortari : iffe vero me dsridere. Hinc Grici infinitiuos 

 fscpe adhibent loco Imperatiui : vt M^ ng,'i^ K.i^3xiieit. Idcin 

 HoEcKclshouius dc Paiticipio piarcipitantc Jodlrinam Con- 

 iugatioiium : quoJconiugatio fit flexio,poncns Verbi JifFe- 

 rentiasex ccmporc,modo,nLmeio,3cperfona,& Parcicipijex 

 temporc. Ad extiemum memineris,gerunJia & fupina etiam 

 rcfcriipoireaJ moJuminfinitiuum : quippe cuius (ignifica- 

 tionem habenc. Diciturautem getundium , quod (ignificet 

 aliquid gcti: fupinum,qudJ auicfcnoa ponatcafum. 



CAPVT XI. 

 De Aduerhio. 



Pr^cepta. 



VOceiflexibilcshucufquc fucrunt.- fcquuntut 

 inflcxibiles , qu£e rcrminacioncm fixam reti- 

 nent.-vt, Aductbium, Prspofitio, Coniundio & In- 



teriefliff. 



i 



n ir 

 1:f 



