Grammatic^ SqO:, IV. Cap.VII. 3 i 5 



c2e 



(I- 



,.-io- 



.1 



R E G V l it. 



/. Dtf GrMerum temfiorihiis & modis ha fnm re^uU. 



i.Grzci liabent nouem tempora: ita vt maiot hic fit copia 



• temporum , quam Latinis. i.Modi hic lunt quinquc , pecu- 

 liaiibus di/linc^i teLmmationibus , lioc ordmc : Indicatiuus, 

 Imperatiuus, Opcatiuus, Subiunfliuus , Infinitiuus. Nos ta- 

 men prxmittimus Subiuncliuum Optatiuo tancjuam iimpli- 

 ciorein. j . Tempota funt cardinalia , vel dcpcndencia. Cai- 

 dinalia funt,aquibu5 reliqua depcndcnt. Talia funt numcro 

 tria.prxfens, fututum , &pritcritura. Ex hn, fmfins lignifi- 

 cat rem continuataadlionc fieri : Sc apud iiiftoricos interdura 

 ponitur pro prxterito. Hoc eft ipfum tliema,& deiinit in *, 

 fci, aut fi^t, vt Latinis in o,m, aut or. Futurum notat rem fo- 

 rc. f r*f«r»f«OT fignificat , aliquid modo pra:tetiifle: vt, tvVi/- 

 f» , modo vetbcraui. Aiiis dicitur perfeiium dejimtitm : ad 

 differentiam aorilli,quod vocant ferfecium mdcfnttum.Tem' 

 poia dcpendentia funt,quas a cardinalibus dependcnt ; sunt- 

 que i.lmperfeeium s quod fignificat tarditatcm, it^mque ali- 

 quid frpe aut femper fieri. i. Plufquam perfeiiumi cuius fi- 

 gnificatio eadem ,quxapud Lacinos. j.Dao aorijla , feu in- 

 idefinit», primura & fecundum : qune lignificanc aliquid prx- 

 Kriifle,fcd ias^i-us,indefiniti,moAo vel dudum.vt iTO^J/xjver- 

 beraui iam vel dudum. Hinc aorifta fiequcncius occurtunt 



( apud bonos auclioies,quam praicciica, lilque clcganciiis vti- 

 inur. Sunt autem duo aorilU,nulia ncceflitatc, ai.. diuerfita- 

 tis causa in fignificando , fcd ptoptct copiam liuius linoua;. 

 Idem enim funt iru^l'* &«TU»-i)/.Hicnon eft pnccreundum, 

 quod CAftutboTtus exercit.i.. ad Mtnnles Baronif feii. lo. adno- 

 iac.Aduenerunt,i»gMif, Magi S <V* j^vi^ti''"®', Chrifto na- 

 to,hoc cft.paulo antc nato. £a nainque vis cit vocis Gtxcx & 

 locutionis. Vt fi dicjs, 'la)«v»» •j^ai^ir®' »x5»» «i («rf.,i : vetba 

 quidem nihil araplius fouantquam lioc ,Iohanuc vulneraco 

 vcncrunc mcdici : fcd parcii-ipij aorifti ea vis eft,vt fimul dc- 

 notec cclcritatem aduentus , multo magis quam fi dixeris «- 

 TfiiiSfi». Iftud igitur primum oblcruemus. dixiffe Euangeh- 

 ftam j^rii^JiirO.non j^;^»»/^»» ■• ^ioc tle perfe Aa multo etiam 

 ante ac^tionc rede vlutpatut : illud de paulo ante peifedta,& 

 adhuc quafi pendcnce. ^.Duofutura, primum & fccundura, 

 quz ipfa quoque,vcaorilla,non func vlla neceflicace,fcd pro- 

 pter copiam linguz.Idem enim funt rv^a Sc tutiH. Et futu- 

 rum fecundum non vfurpatur nifi raro in palliuos. P^jxio/io/? 

 futurum : qood fignificat rcm breui futuram. E(t itidero rari 

 vfus.Ad pareicipia quod attinet, illa formantur ab indlcatiui 

 temporibus fingulis fingula,etfi vn alios quoquemodos refol- 

 ountur:coramune tamen vnumeft pro ptxtifnti & imperfe- 

 i^Oificut etiam vnum pto perfcflo &. plufquamperfciflo.fi.Li- 

 tera vel diphthongus fincm cuiuflibct temporis antecedens, 

 chataderiftica eius,fcu figuratiuadicitui. 7.Qu.T:chai:a(fl:eri- 

 fticam habent«,«,o, antt &■ vel o^» , contrahuntur pra:fenti 

 & impctfein:o oinniuni niodoium,acque inde in eorumparti- 

 cipiis:vt Traiiai,fitMii,^unM. S.Accencus iiifingulis cempori- 

 bus ex analogia flexionis , & tegulis gcneralibus eft dif- 

 cendus. 



I ISEx perfona,tjUi triplexeH, verhum eftperfgmle, 

 vel imperfimle. 



frima perfina hic cft,cui ptacponi poteft ijJ,/», & iftM : vt 

 ly» Tvvra. >ai, & KuHt TvmtS/j. Vnde vides pro pcima perfo- 

 na duali , quoties deeft , primam pkuilcm vlurpari. Secunda 

 cft,cui prarponi potcft n,r^a, & i^nt : vt <rv rva-W., ir^pa tC- 

 ^TrTTt,ium TUTTTTT. Tcrtia eft, cui j'ta:poni poteft uuiis, «J- 

 TO,& ovni : vt «t/,-x5 ruTT^, cwtu TVTillnt, euini TVTTTIiaj. Pri- 



ma pcrfona dualis dccft.quotics prima pluralis cxic in pS/i.Se- 

 cunda & cerciadualis func fimilcs,quoticsptimz fingularisfi- 

 nis cft *> vcl fixi : itcm ccrtia pliiralis i. 



Verbum berfonale cfl.quod flcilitur per trcs iftas pcrfona;-;. 

 Eftque aftiuum, pafliiium, neutrum, vcl dcponcns. Alhuum 

 eft.cuius chcma definic i» • vd i^i , & flcai potcft in ,««/ .- vt 

 Tu»TO Tvm%itaf, Tijnjui ■nJtiMui- Paftuum cft, cuius chema de- 

 linit in (i<j(i,& flcfti poceft in w vel ui : vc >.uohj^i,>Coj :iW««/> 

 Vn.ui. Neutrum eft, cuiiis rlicma dclinit in a, vcl /lci , & flcfti 

 non potcft in ^ : vt ij<a/'»« ««;. Dtfonent cft, ciiiiis thcma 

 definit in ^<v>& flcfti non potcft In u vcl «i : vc h'^i^i. Ver- 

 bumimperfonale aftiux vcl ncucrius vocis dcfiiiit in « vel »:vt 



• ^<X«,^ii:pa(nua;aut dcponencis in 7«< : vt >,s>«Twi,ci/V;j<TB^ 



, / / /. Fm/fA verhi eff triplex^prim.i,feainda, & ter- 

 ■ «4, ^u£ dicitHr midia. 



^Yrim.iforma vulgo dicitur aftiua,(ub qua compr';hendun- 

 tut ycrba ncutra.Dchiit h.rc formi in 4. vd ^. Serundafor- 

 macd pafTlua , & dcfiint in ^i, Tertiaformx cf> nv.-dia ; qu.r 

 4c(mit !n ^i. & paitiiii a<fHu.im,i>artlm p.ilTuum formam fi.- 

 quitiir. ncponentia quod atcinct, illa fcquuntur foimam fc- 



cundam,vel ccrtiam. Paiica quidam habent formam in ffgn 

 pafliuam,& tamen aftiue vel ncutraliter fignificanc, vt depo- 

 nentia apud Latinos. 



/ f. Formatio temporum difcitur ex rejrttlis, (^ typis, Fot"n«'o 



° ' tempotiiin. 



Regula: alix funt gcncralcs , alix fpeciales. Generalned 

 vnic?. apud Hcluicum hoc modo.In omnibus vcrbis fpciflan- 

 da funt pncipue quinquc tempora , a quibus cartcra fot- 

 mantur. 



1. Prtfens iz quo omnia pra:fentia & impcrfecta. 



i. Perfeclum ; a quo pcrfccla aftiua & palliua , & aorifta 

 priorapafliua. 



5 . uiorifiimi prius 5 a quo omnia priota aorifta aftiua & • 

 incdia. 



4. Aorifinm pofierius ; a quo omnia aorifta poftcriora , & 

 pcrfedtum mcdium. 



5. Puturuiii ; a quo omnia futura a£)iua & mcdia. 

 ReguU fpeciales refpiciunt diftinde tres formas ; videl.adi- 



uam,pafliuam,& mediam. 



ReguU de forrnatione temperHm ver- 

 hi aUiui. 



\. Pri.fens indicatini & fiibiunftiui conueuiunt termina- 



tione •, prima fingulari. At illud per t, hoc per ijflcdicur. 



PrxleBS impcraciui ex finc u eft t, vt tutto Tvirli ; e.\ fine fn 



eft Ji , antcccdcnte vocali correpra , vt '/«,«< 'tmdi. Optati- 



ui prxfens fit , a mataco in «(/ii.vt tustto, Tt/WTi(/<(. Pr.«fens 



inhnitiui «mutat in «v .•TU5r'»w,rt!»T^;'.Prarfens parcicipij de- 



finit in u\ mafculinum , xm fcEmininum , neuttum 0« .• vt 



a Tv^nTu rit vt TuVr*'»i*»i»>o». T..ImperfeBum indicaciui fit ex<u 



in «»,&^i in »:vc Tu7rTu,tTV7fnv :'i^fii,'i^lui. Fit autcin a prx- 



fcnti, vcl fimpliciter, vel cum augmento. Simplicitcr ht, f\ 



thema incipiat a vocali ij,t,v,a , vel diphchongo « , tv , x. 



Tum cnim omnium ccmpoium idem cft inicium : vc Kpfta, 



*'j!^L*i "X^tS'- Sic (Ki», »14'««', a^i^ii*, oiifjt^*, iwva^/kiiKTK». Si 



vcro thema incipiat a vocali vcl diphciiongo mucabili, aut 



confonante aliqua, imperfedum admittit augmencum : quod 



ctiam locum habct in pcrfe(flis, plufquamperfeftis, aoriftis, 



&paulopoftfucuris omnium modotum. Acque hinc ccmpo- 



ra ifta vocantur auxima. Eft autem duplex augmeritum, tcm- 



porale & fyllabicum. Temperale eft , quando vcrbum crefcic 



tempore :quod fit,cum verbum incipit avocali vel diphthon- 



go mutabili , puta ab «,* , «, «1, <w/, 01. Tum cnini mucacur 1* 



& e in >) , 0, in a , ac vocalis 1 , fi- rcmaneac , lubfcribitur : vc 



i^ia , «Ao» : iA!y;yvi, iiAij/j* ; «■7f»f<y , aTm^tv : «/ff» , >ifftt : 



cui^'a,ii''j^tv : «i>!i^»,»Vi^ov : aeh, jh». Syliahicum cftiCiiniver- 



bo prsponicur t , ideoque crefcic vnii fyllaba : quod lit, ciim 



thema incipit a conlbnantc, vt Tf'T»»/,eTua7iv. In parfcfto 



repeticurpnma litcra chcmacis , vc tttu^» Quod ii chcma 



incipiat ab afpirata pro illa aftuniitur tenuis, vt tp^i^u, Vipg^- 



^o», ■mp^ii^. In plufquampcrfcfto fyllaha pcrfedi augctur 



fyllabice : vc TrTvpci,':Ti\upiv. Quod fi e augmenti in imperfe- 



fto fit longuinpofitionc,in oiimibus temporibus auximis il- 



lud fohim crt; vc ^";*», frt^^v, tsv^*, 'fVa>i>Bi, ffaAit^:. Porro 



C thema a j inchoccur,ad e augmentum aflumicur alcerum f 



in omiiibus tcmpoiibus auximis:vt 'fntTa^tffiTnv!, 'if'ff]/«, tft- 



fVpa,'-ffipM. Dcniquc fi vcrbum incipiat ab ei/ & /ir particu- 



|(ulis compofitiuis, illud augetut iii fimplici, (1 patticulas iftas 



fcquacur vocalis mutabilis : vt 'tui^ytTiai , luy:^yiTiov:/lca^t- 



fiai, AoTjf if:ov. Idem iudiciuni cll , fi prxpofitio vcrbi compo- 



fiti miitct (ii;nifica:ioncra Iimplicis: vt ci<>^fj«,i|i/>ijii». Ca'te- 



riim imperfeiftuni in rcliquis modis,vt& in p;irtic!pii.<;,coin- 



cidit cum prxfcnti. 



1. Futurum frimitm indicatiui fic a pt.Tfcnti, mucata ipfius 

 chara6leriftica,hocmodo. Si ancc • pt.xrtnris fic vocalis an- 

 ccpsvcl lon!Ta, vcl diphchongus,in futuro incerponicurrantc 

 • ; vt -KU, TiCf '■ 'f^uu.xiiQi : '(,iiu.(^<D(u : ■mtu^Tiu.iCu : «■■<■* u,i,<ii- 

 C" Si antc a/ pri-fcntisfinc^^C^.T.ill.i: mutantur ino-:vt «Ai, 

 «^« ; j</K:«^a/,^,u»«^; -5J^>J%', •niXnC''- «"-''':" *'vQ^: Sl antC 

 ») prxd^ntis fit vnacx A,f4.v,{,fututura fic finiplicicci, circum- 

 fleiftendo vlciniam , & pcnultimani conipicndo : vt •\k:ssii, 

 ■^a>.u : <ar<!i^»,mt^u.S\ autc u pr.r(.lit vocalis brcuis, mutatut 

 in fut.in longam : vt /3o«»,^obiC-» • 'tih.'.u,<^i>^C"':^^'^'''?ff>- 

 <ni/(;|'.i.Dcniquc )/,>i,&x,pr.flencis mucantur in 4,/3,s- ,;>;,& ii\ in 

 iJ/;Vt^i;x.i,\i|4>;-j;AU<u,73>i!^.c/;/3e'.V''i.'-'?'l*' •' >'''i'-"' ^i^-l-u-.T^^tTsu, 

 9t'f\'ii:yu:pm,^i.^\!,i:Tu-i\-^,rv-\iu. Iii reliqiiis niodis(impcr.Tti- 

 uo & fubiunlliuo cxccptis,quippc qui dcftituiiiuur tuturolfi: 

 ab indicatiuo,qucmadniodum dc ptifcnti dixiiuus Dc p.irti- 

 cipio idcm iudicium 



5. Fut.iruin ftrunJui» cft idcm cum prioio in verbis,quo- 

 rum chaiaiiknftica cft > .« v f ; nifi Iqiiod ante illas in diflyl- 

 labis I mu'ctur in « , vc ^»u, stXi, fu>.j> : v'i(tu. vt/iii, vufia: 

 % <k>,5»vi,9«»i •■ if^uyiif,, ^fi'. Qu.r habcnt fututum pri- 

 mum <r* ^n», J/-r, ca ictiiicnt cIiaia,.'Kriflicam thcmatis ia fu- 

 tiiro (i:cuiido, vlcima circumflcx.i, itcmqiie >) & «/ pcnultimis 

 niutatis in «.^; vltim:i ck <m/ & b, ptimavcro rx « & tu fubla- 



tis : vr 



