374 



Encyclcp^dis Lib VII. 



pleiii fic explicitiir : Tyrannn? eft ciiKkli'; indar lupi : pofteiior 

 lu: l'anis Eiichaiifticus cAfacrameritum cotpons ..hiilH. 



AptituJo 

 ttopi qiii 

 in '^cfon- 

 Cftat \ 



C A P V T IV. 



De proprietatibii'! tropi. 



P R. ^, C E P T A. 



ISg^ Roprietas fcii afFeaio tropi cft generalis , vel 

 ihzX fpccialis. 



Generaliseft, quoe omni ctopo femper dcbet inelle: 

 vt aptitudo & verecundia. 



Specialis elt,qui tropo ineirc pot.ft, etll non fem- 

 per inlit : eltque piimavia, vtl lccund.uia. 



Piimaria cft emphafis , cata(.hcefis , hyperbole , & 



allegoria. 



Secundavia eft confequentia & inconlcquentia 



tropi. 



R E G V L -^. 

 I. Aptitudo tropifex ifla requint : vtfcil. tropmfit. 



i.\a 

 iXfu 



Verecun- 

 dia tropi 

 q Jx ! 



Ciitia & in2.eniofus : vt, Aniinus f.ipieutis fcmper eRfil 

 ori-^ntem : Nixefl/m«(x, c)UO llercoiantur agri. 

 l.Co»cinnm : vi cum A.nuflus aicerct , Contenii fimus hoc 

 Cat(ine;iA eft.ptudenti vi,o.5.Alo//M & fluiaus:vt,T/«o/(>.?w pro 

 loh.-.nue Euan>;elifta & Apoftolo : P:fci6 pro lucio : Otidi pro 

 braf1lca.4.n>«»«<--vt,S.i Imguis angdorum \o<-YiX.yPerfp,caM: 

 vt, ;f.liusPcrtinax/f/««<e;«7«peruulgatedicebatur,c]u6a va- 

 riis cafibus exercitus foiet. Intcllige hic perfpicuitatem fcn- 

 fualem. Nam intelledualis perfpicuitas pettmct ad Logicam. 

 6.Gr«f«f;q'.ii conuenienti loco & tempoie .lahibeatur. Tropus 

 itaque non (itvufticus , inconcinnus , coa^Slus , longc petitus, 

 obfcurus,^' ingratus : cuiufmodi funt ttopi vel a communi lo- 

 quendiconfuetudine remoti , vel poiitis tantum recepti &iii 

 piofim tranfl.»ti,vel denique confertim pofiti.Hic cogita illud: 

 Tiopi funt rJ\(7fi.u.y,noa i^<r/^jc'^. 



1 1. Verecmdia tropi efl , quk ille ducitnr a rehus 

 honeBii, 



AVrcsenim honcftac abominantur fpwrciticm. Ad verecun- 

 aiam pertiuct fpecialis jVq.iiy,i7fio. ,fcu fpecialis vcrecunaia, 

 ciua res Venerea: , & (imiles ciicumfcnbuiuur : vt , Cognofere 

 'vxorem:Tegere l?edes.Sic Plinius diM polta Si d^pes humanas, 

 pio vrina & excremcntis alui:& Geimani dicunt, ^^iU^ UiiTlTiT 

 <l[>fcf>! i3e!r.vSei'>C Jtotnivffc tf)iIll.ItaHcbia;i vrinam vocant 

 DniSjl ■'a'0. Ab hac fpeciali verecundia dicimus metony- 

 miam verecundam, metaphoram verecuiid<rm,&c. 



niphafis I I I. Ernphafs tropi efl,qna ille repr^feiitat rem ex- 

 ceilentt vocus modificatio/ie. 



Viusexemplafunt:/»fe«^ira:/?f'e»/i« cupiditate : Pla- 



to iett4 fhilofopf.ornm: Fornm aleatorinm calefacere , pro 



ftudiose ludere alea , qua phrafi vtitur Auguftus apud Sucto- 

 nium. Hic memineris , emphafm etiam acciaereoratioiii pio- 

 prii : vt vox ^aluator nngis eft emphatics apud theologos, 

 quam '^eruator. Hr ^nonom^ina ifta, llle, Hic, IJle, Note,fjtpe 

 fuiit ffipx-K^ vcl vt ali) loquuutur, ifi.<pM. n^. 



I V. Catachrefs eft ditrities tropi , & qmdarn vocis 

 iniqtialuoi : alias cixunoxoyta. 



CAatachrefis eft traduftio vocis licentior , & ab vfu longii^is 

 aefledcns e. g Huuc comedeniiiim & dcrideu.-Ium vobis 

 probmo : * eneuatam partem fratri edendam propinauit. Sic 

 apud poetam: 



Hunc cgo (i potui tanmmjperare dolorem : 

 pro timere. Huc quidam rcfenint ylf«/(yi;»KW» , quod Gr.u- 

 cis dicitur ohfiap^^ & o|ii^"go^io>i'«, iccm cvM<i<.i-ni , cftque 

 acuta concraaidionis apparentis fpccies , qua: primafrontc vi- 

 dctur fatua.vt, -,« -,-. «y«f« !,««/>/»'.« non niiptis. :Si'(c^ i/Jii^ia/,, 

 donanon dona : - n'. lust ■Tinjs" . non-iellum bellum : «©T^f 

 ut(s<r-.<9f , mimdiis immHndui : : «c.<« «;«e/s • graiia ingrafn. 

 $cd o|i/f«iifi>» rcC^iiis adnunieratur figuris difiionis : quas 

 vide. Nos itaque ledcamus ad noftram (^atachrcfin , qui in- 

 cevdum ert rcciproca. Sic Virgillius i..&iieid. promittere pofuit 

 pio ininati: 



ttopi 



H 



Catachrf- 

 fis tiopi. 



£/ me fromifi ■vltorem— 

 hoceft minatus fum. Hoiacius viciflim lib.i. epift. minari 

 dixit pto proinittcie: 



jitquivuliM erat multa ^pralura minanlls. 

 Poiro catachielis inteiduni emollitur , & CjUali caftigatur, qua 

 dicitur -nt ^j/.virics, & tajWi^i?. Ea iit lcx modis. i.Adhi- 

 bciitur paiticuhc fimilitudilnim , qHnfi , fere ,profe , tanquam, 

 ■velut , tanthm non , qnodnmmodo : vt. Paulus cft valdedili- 

 gens , & Tjeliit helLuo libri^rum. i.Vfurpantur hr formulae, 

 Vt tta dicam , Vt authoru huiui Tjerbti vtar , Liceat mihiifit 

 ■verb ■ vti, 1 rofi dixerim,Liceat ita loqui , Veniaiujit locutit. 



Vt ille loquitnr. exempli gratia. Titius propc di: 



1 jperat 



fc«nf /.3^o.c»!.Eiioch tiiic tianil itus in ccclum,«e videret mor- 

 tevt vt Scripturaloquitur. j Piopria vevba pr.tponuntur cata- 

 chrefticis:»t,Plniius nodes atqucdies ftudiis (uisopciam dedit, 

 & tuit helluo temporti. ^.Catachrcfi adiungitur vox propiia: 

 vt.fi dutum vidctur niiptias vocarctidas , voca titt^ai nupiia. 

 les. f.Catachrcli lubiicitui cxegefis : vt , Crebris fermouibus 

 Cardinalcs Italos fupevion memona vfuipalfe legiinus illu,l, 

 Sc coriiederepeciata Uermanorum , quoticsgenialitcr viuebant 

 cx pccunia Gcnnanoium pio rcmiflionc peccato; um oblata. 

 6.0ftcndimus inaicftatcm vcl indignit-tein veqiiiicie liuiuf. 

 madi duriricm : vt , Aaeocaftitatis amansfuit lohamies euaii- 

 gelirta, vt ractito appclletur^cjVgo quaevoxpiop.ia c't foemina- i 

 tum a viro intcgvaium Siccmollitiocatachvcliscevnitur inifttcj 

 Hortis adco nobis nihil rcliquit , vc non ruucra , fcci cadauer» ' 

 ddium confpiciamus. ' 



T. Hyperbole efl audacia qtttdam tropi, rcm i>:credi- •- 



bditer aniens vel nnr.uetis : feu , efl tradu^io T 



■ I ' 



vocti cum e.\-aiiera:io>ie vei exte- 



fiitatione vehcmenti. 



Hlnc hvpeibole eft duplex , <w/'|ii1xi , augens : &:^^uTiy.ii, 

 t?iinitens. illa eiiam dicitur ai'|<);i,- , xsai^eyA , & 'ivfmcti, 

 exaggeratio,hyperhcle excedens.l^yperLole in exrejfu.-h : c /xf<u7is, 

 1a.7iMiani< , 'hihrn: , -JsTi.. :>r^b« extenuatio, hyferboledeficiens, 

 iy miiiuens , 0> in defeilu. lilius exempla funt : fcelus pro fce- 

 lcUo :/ior/e»/«OT,pvo hominc povtencofo : motislrit-i, pio ho- 

 niine m^\o:debacchari .\nu conuiciaii :/?z ccclum tollere.timas 

 excmpla funt:Honioert r"//<M •ver»i/<;No(ha (cicntiae(tt;»>- 

 ira in Jole:Nttfqua'n tuta (ides. Specialiter >>5i-D«(vulg6 corru- 

 pte >,ftz7i'r-/i;. Ltptote) dicituv, quando ncgatioue contiarij plus 

 fignificamus.quam dicimus : vc 'Eclog. j. 



Quid prodeft, quod ine ipfe aniino nonjpernis Amynta!prp, 

 amore compIeCleris. Sic i.Georg. 



Etgens illa quidem fummis nontarda pharetris. id eft,ftre- 

 nuillima Carterum hiciiotanaacft varictashypciboIcs,& ipdus 

 emollitio. Varietas ita habet : Senno (it hyperbolicusquinque 

 rnodis, i.Subftantiua ponuntur pvo fuperlatiuis (uorum adie- 

 (ffiuorum • vt, Eft ipfa hiimanitas, dulcedo , flultitia : Sil nifi 

 humanitas e/l. Sic hirtoiicus aicit . Venerem (y Baahum con- 

 uenijje , pro Cleopatra pvoieds libiainis . & Antonio profulx 

 ebri tatis. i.Superlatiui exprimuntur fubrtantiuis cognatx 

 qualitatis: vt, tfi it-fum neciar,mel,fel. liaeft perditus,vt nec 

 ipfa falin \^(Kim faluate poflit. ;.Superlatiuo vcl politiuo addi- 

 tur aliquid : vt,Mulier/i//« quam peJJimaiMuWec pejjima feior: 

 Senex plus qukm delirttt. 4.0inentanea opponuntui :vt,Homo 

 »0» loquaciJfimM , fed ipfa leqiiaritas. Non vitioftu homots, 

 Zoilc , fed vittum. ^.Supetlatiuus vevtitut in comparatiuum, 

 cui fui^iicitur ablatiuusnominiseiuldem vel diuerfi : vc , Ipsk 

 flnltitia fltiltior: /iuro magis atirea, ■i^.giiri rgu^crrga. : Ipsa in- 

 fantir. infantior : Sttiftticidofior : Melle dnlcior : Flumd leiiiur: 

 Glaciefigidior : Ocyor Euro : fajfcrefalacior : Ceruo viua<ior: 

 Lepore timidior : Tejiudine tardior : Diana intaBior : Venere 

 formofior : Marte bellacirr : Ipjis Gratiis humanior : fhalaride 

 crudelior:Demoj}heneeloqiientior:Timone inhumanioi :?tenlm 

 cliiwofinr : Arijlide tncorruptior : Vygms.o breuior : Tantal»fi- 

 hntioriCyclope immanior:Thrafone Tcrfntiano gloriofor:Pmi> 

 ferjidior : Scjthd ajpertor : Cretenfi mendactoriMileftts efixmi- 

 natior : Carnific- tmmanitriTyranno violentior : Lenone magii 

 perinrut E;nollitio hypeiboles fit (ex modis , quos diximus ! 

 ad catachrcfin : ita videl. i ,Propi plauftia mendacioru m : Tan- 

 quam corciuitatis : In hac calamitace , tanquamfiamma»t- 

 qite incendio : Sic tecum agit patiia , & quodammodo taciia j 

 loquitur : Vnus ille mihi dies/»/?<r immortalitaiis iuit. i.Ad- 

 ueilavius meus mihi eft flagellum , & propi dixerim Diabolus. ] 

 Tarum abejl , quin ipfum dicam ipfam ncquitiam ; adeo nia- ; 

 lus cll'. Itcm , Venio nunc nd illius , vt amici appellant, 

 niovbum arque infiniani. j.Msuius ille prodigus , & hel- 

 luo atque guigcs patiimonii ("ui. 4 Pro parvicida dices, /''"■- 

 ricidaregis. f.Ciuitatcs noftra: negrotant : f«»2 omnes proce- 

 resfint corrupti peciinid 6.Succen(ctis , quod flagitiuin ap- 

 pcllauerim ! Nen fatts videmiui noflTc atrocivatcm rci Povio 

 dc hypevbole notabis ifta. i.Hypcvbolc fir vcl abfolutc , vt, 

 Tecfa vrbis z<T ttmfla lugent : vcl compaiatt- , vt, Crpuf AqK( 

 ac nix candiduin. Ez,No» Uc lac^i magis ejljimile, quam tlie 



fimilii 

 i 



