LogicjE Sed. I. Cap. VII. 



411 



•indi caufa eft potentu, vel adu. llla potefV agere:h.-EC rcipsa 



,n acc. Ab iUa ad hanc non licet aigumentan mxta regulam: 



pofe»d elfe mn valet co>,fequenlia.Teri,h caufaeft vnmerla-. 



,vcl patticularis. Illa poteft pluraeffeaa , fpecie difterentia, 



oducere:hxcad vnura fpecie effedum eft determinata. Ab hac, 



)n ab illa,effectum denominatut- (gw/irfb caufa eft prima, vel 



cunda.llla vel fimpliciter.vel in ceito genete eft prima& inde- 



ndens : hsc dependet , & illi fubordiiiatur- <S^wtio caufa cft 



incipalis.vel mums principalis.llla primarioagit :hTC fecun- 



, rio.Etillahaucnon tollitaut excludit.fed extoliit & includit. 



.xio caulaeft remota vel proxima.IIIa d\ mediata:ha;c imme- 



ita.Etha:c fola p.uit fcicntiam, fiuc (atisfacit quiftioni pro- 



l^rquid.Sfffjmacaufaeft totalis, vel pattialis:feu, foliraria.vel 



; ■M.Oclituo eft ordinaria.vel eitraordinaria.Illa poteft trahi in 



)>ulam & confequentiam : h.EC non itcm. Nono caufa eft vel 



:cnstantiim, vcletiam patiens. Et hxc agic cum repadione. 



.!ci»)ocau(a cft fupcrnaturalis.vel naturalis. Illa potcft agerc 



(trafphsram admicacis : h.xc non pocelt. Decem ift.xdiui- 



] nes inomnibuscaulislocum habcnc. Etauiaquxdamcx iis 



iccrto caularumgencrefunt illuftriores & euidentiores , fpe- 



i.tim ibi (olcnt explicari. 



1 1. Vfm declarationis hic ita hahet : 



Vfus cati» 

 fx efti. 



C A P V T VII. 



De causA efjiciente. 



K j^ C, 



E P T A. 



« Aufa in fpecic eft extetna.vel interna. 

 1 Caufaextetnaert,quicefl;extra elfentia caufati. 

 Eftquecfficiens, vei finis. 



Caufa efficiens eft , aquacfFeclucft.Eiuscaufalitas 

 !t,a fine moueri.vt agat in matetia, propter formam. 

 HsEc diuiditur tribus modis. 



I. Eft procreans, conferuai.s, vel corrumpens. lUa 

 icit rem eifcvel bene eiTc : ifta^porro vel porro bene 

 le : hacc, non ellc vel male elie. 



I I. Eft folitaria,vel focia.Ula rem producit abfque 

 ia causa,& dicitur totalis:hxc producit etFe£tum vna 

 jmaliacausa, &'dicitur partialisjeftque ptincipalis, 

 :1 minus principalis. Principalis effe6tum producit 

 rimario :mijiiusprincipalis, fecundario. Etharceft 

 npdlens, impulu,vel inftrumentalis. Caufa iropel- 

 ns eft intra vel extra efticientem. lHa dicitur -sjo^ifrK- 

 iniihzc 'nffcKa.Tu.ty.rixy.. Inftrumentum fimiliter eft 

 Dniundum principali agenti,vel ab eo feiuniflum. 



III. Eft pcr fe,vcl per accidens.Efficiens per fe agit 

 .lafacultate.ElJque naturalis.vel voluntaria Natura- 

 is agit fna natura,feu natur.E neceflitate. Voluntaria 

 gitconfilio.Efficiens per accidenseft,quxexrernafa- 

 ultateefficit : vidd. percoadlionern, imprudentiam, 

 gnotantiam, vel cafum fortuijum. 



R E 



G V 1 A. 



I. VlOtae caufx elficicntis funt verba a(3iua,& voces phrafef- "*""'" 



iN que i({x,Ciiufa,effeilor,auihot,iT>iner,cil>ifi, trigo inde.a, 

 ah,ex,-vnde,ericr,agmen ductre,agere foium,efjicere frincipaliier, 

 vit alttrim auxilto,fociut,ad>ninijler,dejlruere,ar!ifexjnuenior, 

 inJlaurator,folM,<ruui^:i.'a;,effeadtuminto,organum,mcdium,dux, 

 fons, radix xonfultor, impulfc.r,fuifor, facere natitra vel confiito, 

 facere coaclum , facere inuitam, imfrudeniem,cjfu,frtund, for~ 

 tuito. Hucctiam petcincnt ablatmi caufalcs : vt ,■ Gratid ejlis 

 feruati, Fide iujlificamur. Ibi eft ablatiuus caufx : hic , inftru- 

 mcnti. Eftetiam ablatiuuscauliimpcllentis : vt, Dinboltufe- 

 duxit hominem odio D E i. 

 1. Termini (implices : 



Effe&iim procreatum. 



Mundus. 



'EffeBum conferuatum, 



Rcfpublica. 



EjfeBtm corruptum. 



Imago D £ I. 



Effe'ei<im 



luftilicatio noftri. 



E^ecium. 



Exccnfio ca:li. 



E^eHum. 



Rex Romanorum. 



EgeBum. 



luftificationoftri. 



EiJeHum 



I. De causii efficiente funt hi canones : 



Nlhil fitftne causd efficiente. 1. ifjtciens run prodwit ma- 

 l:im efficitnao.Jed dt^ciendo. 3. Caufa p'Ocreans agit per 

 manationtm vet tra»(mutationem. IIIo modo fol producit ra- 

 mm:hoc modo ignis r.nlcfacit aquim. 4. Caufa procreans ejl 

 miuoca,vel tqumoca. Illa eftciu(<Icm circncix cum effccflo, vt 

 ^dam&Scth : hac diucrfa-,vt D e v s & Adam. s-Vna eadem- 

 ]uerts potejleffecaufu frfcreans^conferuans.srcorrumpeus.t.^io- 

 m Dem tft caufa fimpticiier fliiaria.^^im creatuva ctli foHta- 

 ia potcft c^Tc cau(a rclpc(f}u aliarum crcaturarum , non tamcn 

 cfpefluDEi. 7. Caiifa focia cjlvel tqualu , vel intquiilu. 

 i.Caiifip.trtiales in conctirfu flani pro vnd. 9. Sicaufiprocreans 

 ■J} , iffeclum effe poleii. 1 c . S« confcruans efl,effecinm pote/l ma- 

 tert faliium i i.SJttarn caufnJoLtartum efl effelium ; focii,fo- 

 iiim. 11.. F.fficieniiiprmripalu principale efi effeSiim. i f. Vvi 

 nfiiHmcniieon/iJiil in vfu. l 4. Ihtirumeninm agil dilpofiiiui. 

 ■ftquc ncccilarium.vc! atbitrarlum : adiiiuni.vcl pa(liuum,&c. 

 I f . Caufa naturalu efl delerminata ad vnum : voluntaria fipe 

 fl indiljereni ad ofpifitm ifr. Caufa nainralu atil ad exiremum 

 <oitnti£ fu*,id efi, mieufiue (y' ixienfiue. if.Ad inflrume).tum 

 •tTtintt caufaexemplaru,Q- laufafine qud non. 



Tom. I. 



Efpciens procreani 



D E V s. 



Efficicns conferuans. 



Leges. 



Efjictens corrumpens. 



Peccatum. 



Caufaprincipnlis. 



Dev s. 



Ejficiens foliiaria. 



D E v s. 



Efficienifocia. 



Scptcm eleftorcs. 



ImpeUens interna. 



Bcueplacitum D e i 



Itnpellens externa. 



Meritum C h K i s x i. luftificatio noftr 



Ejfellum injirumnnli. 



Aftiones anims. 



EffeHum. 



Traheie terrum 



Effecium. 



Crcatio mundi. 



Effeeium. 



Succnmbere Tarquinio. 



Effeaum. 



Inuencio thefauri. 



EffeBum. 



Terfcqui Ecclefiam. 



EffeSum. 



Pro ceiuo interficere hominem. 



Effectum. 



Bcnc diderere. 



Effeaum. 



Facultas videndi. 



Insirumentum. 



Corpus. 



F.ffiuens naturalii. 



Magnes. 



Efficiens volunlaria. 



SacraTrinitas. 



Caitfa neceffuate loacisi. 



Lucretia. 



Caufafortuiia. 



Folfor agri. 



Caufa tnfcia. 



Paulusapoilolus. 



C.tu/a tmprudens . 



Sclopetarios. 



Caufa remoa. 



Lumen naturo". 



Caufa proxima. 



Animafcnlitiua. 



j. Dilpolitio axiomatica: 



Deiu crejuit mundnm. 



Leges confetuanl rempuhlicam. 



Peccatum defiruii tmaginem Dei, ^c. 



III. Vfits demon^rationU, 



I. -r^Ofitdcausdeffirientefolafufficiente.nece^eeftponieffeBum, 

 1 j^/«i/ar^<o///;vt,Solorcuscft.F dies eft. %■ Pcjild velfu- 

 blaid caiisd remottort,piobabile efi e^eHum ptni vel toUi : vt.Ha- 

 bet multos libros. E.cuadec dodus. 5. Poftd velfublatd causd 

 impellentt tontingens tji effcBum pont vel toUi : vt,Viigo eft pul- 

 clua.E.procum iuuenict.4. ./^^ inftmmento contwgentt tUaiio efl 

 froiai ;/;].• (.vt.Vtitur mcdicanicntis E rcualefcer.5 Acausdna- 

 tumli non impediid ad effeciitm neceffariaefl confeqiientin : vt, 

 Magnesa<.lliibctur.E.I:crriiniattr.ihitur.Igniseft.E.vrit.(;../^M«- 

 sd voluniarid diicilur atgumentum ni-cejfaritim . (ivoliinlas 0> 

 faiuliM adfit : vt.Deus dccrcuit mundi conflagrationcm.E. cct- 

 cocucnicc 



IV. yftuamplificationis: 



MEminciis liic amplilicationem pciflci quatuot adminicu- 

 lis;vidcl..uuithcli,(viicnli, conglobatione , & authorkate. 

 Nam opponi conferri , & copulari polhiiu caufnc, itcm cficifla, 

 Ilibicda,&c.& lliigula tcftimoniisconliiniari.Nosautcmpr.Ttc- 

 ritis tcftimoniis tria priora ainplificationis inftrumcnta , vidcl. 

 oppofitioncm collatioiiem , & conglobationcm in (ingulislo- 

 cis inucntioiiisquam brcuillimc monftiabimus. 

 I. Antihefis. Viigil. 4. TEncid. 

 Non tibi iliua parciis gcneris,ncc Dardanus author, 

 Pcrfidc : fed lUiris gcmiit rc caiitibiis horrcns 

 Caucafiis, Hyrcan.Tqucadm6runt vbcra tigres. 

 i.Syncrifis i3> yCongtcbaiio.Ck.pto MarcclI.Nam bcriicaslaiT- 

 dcs folcnt qiiiit.im cxteiniarc vcibis , calque dctrahcrc ducibus 

 &commuiiicarc cummultis, nc propri.c (int impcratoium: 

 & ccitc in ainiis militum virtus , locorum opportunitas , Ib- 

 cioHiin au.\ilia, daflcs , comnicatus multum iuuant : maxi- 

 mainvcto partcm ci. fuo iure fortuna (ibi vindicat : & quid- 

 quid cftprofpcrc fclium , id pcnc omne ducit (uum. Ac vero 

 iiuius •iloiii, Cilat , quani cs paulo ancc adcptus, focium ha- 



M lu i. bc3 



