454 Encyclop^dte Lib. VIII. 



A.quipol- 

 lentu 



•tis. 



biuetfi- 

 tas axio- 

 taatis. 



Oppcifitii 



axioiua- 



tis. 



^uitl.cluofdam homines non effe cledlos ad vitam iternam. 

 7. Ex-vniuerfali affitmante cMtguur vmuerfalis ntgaris , ^ 

 contt» : vt, Qui non credit in tiliiim Dci . iam concicmnatus 

 cft. E qui-crcdit in Filium Uci , non condemuatur. Et . Qui 

 crcdit in Filium Dci . non condcnmatur. E. qur non crcdit in 

 Filium Dei, condcmnatur. 



V. Axiomatii ttcjnipollemut iudicatur regnlisfar' 

 tim Grammaticis & Rhetoricis, 

 vartim Logicis. 



PRacipux funt iftae. l.Axiomnta, in quihus eaiiem difp$ntln- 

 tur argumenrajnnt sqmpoUenlia : vt.Hcrodes ert yulpcs.& 

 Herodes ert callidus inllar vulpis : Panis in (acra cocna cfl cor- 

 pus Chridi, &,Panisin facracoeni eft facramentum corporis 

 Clirifti.i Dut negationes apud Lxnnos iqinppollent affirmittioni: 

 Vt.Deus non poteft non mifcrcri luoruin filiorum. ^.Conditio 

 impolftbilis iquipiUet negaitont:v[,S\ mater obliuilcetur nlij lui, 

 Dominusetiaraohliuifcetureleaorum fuorum , Efa.^^. qui 

 propofitio xquipollct liuic ,Domiiuis nunquam obliulfcctfir 

 fuorum clcaorii. SicSi digito calum tctigcriSidabo tibi filiam 

 ineam , li cti^Non dabo. ^. Synonyma eunJem partunt fenfum: 

 e.o. ifte voccs a;quipollcnt, Non omnis,quulam : enfis.gladius: 

 Logica.DialcClica. Idco & axiomata c.\ ipfis*fada aquipollcbut: 

 vt.Non omnes bomines funt elccli, Quidam liomines funt ele- 

 (fli. Porro vfus luiius doclrini cft partim inexplicatione, qua 

 vnum squipollens per aliud (quod ncmpe clarius eft ) exponi- 

 tur : partim in amplificationc, qiiiafvpcnumcio.Equipollentia 

 coniungunrur.ad rci dignitatcm & iiaturam grapliicc dcpingcn- 

 dam. Abufus denique IVic cernitur iu eo,qu(5id xquipollentia fx- 

 pe habenturpro diuerfis,vel diucrfa pro squipoUentibus. 



V I. Axmmata diuerfa, vel verbU , vel 

 rehm dtfcrepant. 



VErl:U:\t Chriftophorus impofuit Petro, Chriftophorus cir- 

 cumuenit Petrum- RekiM : Ifte hoinodeIe(ftatur iure,ideft, 

 offa, Hic homo amat ius, id eft , iurifprudeutiam. 



' VII. Oppojitia axiomatis ejl quadrttplex, 



PRimo eft contradiiSio viaculi.quam dicitut xa7 \%o:^lZ cm- 

 tradtaio^Sc ccrniturinter axioma affirmans gcncralc, & fpe- 

 ciale nc^ans.aut inter duo fingularia : vt, Omncs elcdi faluan- 

 tuVjQuidam eledi non faluantur. /Eneas fuit pius, jEneas non 

 fuit pius. Et hacc fempcr diuidit verii a faIfo,feu, eft a:tcrn:£ dif- 

 jundionis, iuxta regulam : Impoffibile e[l,dHO contradiAoria.fi- 

 tntil effe ■vera. Veinde eft contradidio figni , quam dicitur con- 

 traneiM , ^oppofitto coniraria, qualis eft inter duo axiomata 

 peneralia,vt,Omnis homo eftdodlus, Nullus homo eftdoiftas. 

 Atqiie hic contradidio iion diuidit verum a falfo. Nam duo 

 axiomata contraria polTunt ede fimul falfa. Sed non podunt 

 efle fimul vera. Tertio eft oppofitio fubcontrarta ; qu.eeft incer 

 duo axiomata particularia fecundum qualitatcm pugnantia:vr, 

 Qtjida credcntcs faluantur.Quida credcntes non faluantur.Hu- 

 iufmodi axiomata pollunt cfle fimul vera , in materia contin 

 «Tente:vt,Ouida homo cft doflus.Quida homo non eftdortus: 

 fed non poflunt clTc fimul falfa.Oe»»«j eft oppofitio/»ifl/«r«di 

 qu.Teftinter duo axiomata fccundum quantitatem pugnan- 

 tia:vt, Omnis homo eft docT:ns,'>uidri h6mo ell dodusEx his 

 axiomatihus ambo poflunt fimul efle falfa & vcra ; vt , Omnis 

 homoeft lapis,Quidahomo eft lapis:Omnishomo eft animal, 

 Quidam homoeft animal. Atq; hic cft oppofitioaxiomacica, 

 cuius vfus eft pcrmaCTuus iu iudicanda rcrum veritate & falfita- 

 te:fi ncmpe obfeiuentur legcs oppofitionis topicx. Si cnim le- 

 Ces ifts vjolentur, vcra oppofitio non eft. Legcsift.E fuiit,vt fit 

 »0 xvie.idem fubie£iii;Si vt oppofitio fiat y^ to avra , fecunnii-n 

 enndem partem, wjit ra avrc, adtdem,Sc ci «unS ;^^iyai , eodc-m 

 temnore. Sequentia igitur axioniata non funt oppodta : Fidcs 

 iuftificat , Fidcs non iultificat.' itthiops cft albus , j^Ethiops 

 non eft albus : Abraham eft patcr , Abiaham non eft pater : 

 Pompeius eft viiflor , Pompcius non eft vidor : hjtc, inquam, 

 axiomata non func oppofica ; quia in piimo lubicdum cft ho 

 monymum,vtpotequod in piiori propolitioncfumitur dc fide 

 faluifica , in pofteriori dc hypocritica : iu fccundo intelliguntur 

 diuerfr pattes : in tertio eft diuerfus rcfpedlus : in quatto funt 

 diucrfa tempora.Et hxc etiam eft aurea illa veritatis & talfitaci» 

 sregula , nimirum axioina , R-u piopoficio ; in cuius cxaminc 

 vficacc in fcholis attendunt ad tresillasquxftioiics, gjM^ , 

 qHiilis , quanta ? (jUtii intcrrogat aii propofitio 

 f)t catcgonca, vcl hypothctica :'S)ualu, 

 an aifirmaca.vcl iiegata : Qiinnia, 

 an vniuerlalis , vel fiiigu- 

 lans. 



C A P V T IX. 



Defartibui fyllogifni. 



pR.ffCEPTA. 



Sjt^ .^tis de axiomate.-ia dc fyllogifmo.ciuo difpotii 

 *ilA» tiir themaconpofitucumargumecodemoftran 

 te , ad iudicandum confcquentia & inconfequenciara 



In eo fpedancur partes, affi;dioncs,&: fpecies. 



Parces fyllogifmi funt materia & forma. 



Matcriaeft remota, vel propinqua. ; 



Materia remota funt tres termini, videl. duoex 

 tremi in quaeftione,& vnus in argumento, quoil 

 diciturmedius. 



Materia propinqua func pars antecedens & confc 

 quens.///.z dicitttr inferens,&: compledlitur piemiira; 

 /jiCf illata,& eft ipfa conclufio. 



Forma fyllogifmi eft legitima medij cum cxtR' 

 niis difpofitio. ' 



! 

 R E G V L it. j 



I. Canones de materia fyllogifmi funt hi : y 



t .'X N fyllogifmo fint tres duntaxat termini. Ratio huius reici'' 

 jLquiain fyllogifrao difponitur quxftioconiunftacumarg' 

 mento probante.Quxftio a. coniunda duos habet cctminosKi 

 gumentii probans ; vnicumduntaxat. i.Sul/tcclum conclufm 

 fiue qutiBionis ,feu terminut minir.poniturin afjumptione, prm 

 catii feu lerminM maior in prepofitione fyltogifmt. Atqi hiiicpr 

 pofitiodicitur maior , & allumptio minor. Qux appcllacioprcl 

 pric conuenicfyllogifmo fimplici.abufiuecompofito :vtpote 

 quo totacjuxftio cum argumento difponitur in propofitior' 

 3. Medim lerminm non debet ingredi conclitfionem. Eft eni 

 caufa conclufionis 4. In analyft fyllDgifmi tncipiendtimefi k co, 

 ctuflone.Wxc enim eft quxftio , (lue thema : quod ctiam appt 

 latur problema & ftatus.Pciperam icaquenegacur elle pars i) 

 logifmi. Neque vero eft eftcifium fyllogifrai, fcd pr.-umirtaruii 

 j. Xleiiiuf lerminM inuenilur e tocu inueniionu. Duciturenini 

 nacura fubiedi&prxdicaci deduiftorum per localupracxplici 

 ta SoL-t hoc loco tradi pons afinorum,Ccii vmbttictn phitnfofhi 

 id eft, dotftrina gcneralis dc inueutione niedij tcrmini , quis! 

 Ariftoteleappellatur .iC^m^Jcc-a-^Tac-iott ,Sc /««-««(r to5 iun| 

 o-vX\i>yiiri^^eii. Vari.E a. hic prsftribuntur regulx : cuni vnicailij ■ 

 quam tradidimus.poliitefie fatis: vtnempe vtrumquequiftii , 

 nis extrcmum dcducacur pcr locosinuentionis tanquam tlifcl 

 fimplex,& poftca fornia fyllogiftica in hanc materiam iiittotil 

 catur 6. Amiipri.miffA noit fini negan.-vel pariicidaies Ex p! 

 risenira negatiuis.& particuiaribus nihil (cquitur:quia nullan 

 eft coniicxio.v.g.Nullus lapiseft baptiiandus. Nulhisinfaiist' 

 lapis.E.nullus infans eftbaptizandus. ltem:Quidam aulicifu 

 diuites. Petruseft aulicus.E.eft A\\3£S.j.ConcluJio imiietut pa 

 tem debilurem.h e.fi vna ex pr.Tmiilis fit negans vel particul: 

 ris , couclufio illam imitctur. Nam negans eft indignior ifd 

 niantc , &particularis eft debilior generali. 8. Non fii ptusi 

 minM in conclufione , qiihm in pnmiffis. 9. Si propofiiio fit axt 

 ma confeff:im.fi:te principium, fytlogifmus conficipolefl lauhi 

 tis. to. dffnmplio .iffnmaf.ir ex propofiticne.lta.(\ui nihiladd: 

 vcldcmat. II. MediUi lerminm tflimttur togue.n.n ; 

 tici. Sxpitis enim conftat multis vocibus. 



II. Canones de prma fyllogifmifmit ifli: 'F 



l./^^^Mnis lyllogifmtn c/? nrcejfitrius raiione forms Pofitoeni: |,^ 



V^antcccdentcnecciTario cocluditur : fcu.Pofitis primilli! 

 neccflaiio |ionitur coclufioietia in m.iteria cotingente.imof^ 

 [.\. i .Difpofil 10 fyl togi/mi ccnfet nr legitima,quando medituwn 

 nm ceiifir-tii cum qiiifiione. Confentita. vel cum vtmquepai 

 qu,i:ftionis ,vcl cum alterutia. Ibi funt fyllogifini affirmantc 

 vt,Omnchoiieftu cft laudandu.Omnis viitfis cfthoncfta.E.oi 

 nis virtuslaudanda.Hic funt (yllogifmi negantcs:vt.HypoCii 

 non placciit Dco. ludas cft hypocrita- E. non placet Deo. 



III. yfm biiiw doflrinA efl tn conflittttione fyllogifm vfi 



■^ ° ' IIU 



OPortctenimhic retfte conftitueie qu.xrtionem:tuitiaig |o{ 

 incnta probantia pctcrc a natur.a fiibiedli & pridicati :': 

 poftremo difponereaigumcntacum quxftionc , piourarteiii 

 ipforum rcquirit. e. g. qu.tritur , /?« Chnflus fit Deus\ Aiii- 

 mcntum a ptopiio vtiiufque excremi hoc eft : Omnipou- 

 Hoc argumcntu'n confcntii ciim vtioque extiemo : vndeoj- 

 {ur (vUoiiilmus iii ptima fisiura. 



° "^ IV. F«//«!' 



