444 Encyclop^dia^ Lib. VIII. 



<•> 



¥: 



gnificat , S: verbum , itix illx columns orationis , ac proinde 

 nienrur.T ieliqi.iarum partium oKitionis. Voccs lyncatcgoie- 

 maticE funt , c]uae ita (mnificant , vt nomini vcl verbo adiun- 

 ;.fntur cxplicationi':, (lctctminaiionis, rcRriclionis, &c. causa. 

 falia vcro lunc nomina , qu.c rcs uidctinitas fignificant , vt fo- 

 lus,nemo,omnis,&c. itcm pionomma , participia, aduerbia, & 

 rcliqua; partcs orationis inuariabilcs. }. Voces lyncategore- 

 matiCE dmiduntut in o^o clafTcS , lioc moilo. Frincipio lunt 

 voces cxciufiui, vt (ohis, (bluui, vnus, taimim. dunta.Kat, &Ci 

 vel incluiiu.-E, vt raltem, fcre piop^, &c Exclufiu.i.- autcm non 

 cxcludunt concomitainia , (cd rcpugnautia: SecunJo funt par- 

 ticul.c rcftrn2iux.fcu limitantcs , cjuibuS indlcantur boni di- 

 ftinclioncs : vt, ciuatenus. qua, in quantum (ccundam, hoc re- 

 Ijicdlu, diucr(b tcmpore; alio modo, &c. Tertw funt voccs re- 

 latiu.r loci, tcmporis, quanticatis, qualitatis : vt , vbi , ibi, pofl- 

 quam, (Tonec, tantus, qiiantus, talis.qualis, &c. SUiario (uut 

 vocevdefignantes quantitatemaxioinatis : vt , omnis , nullus, 

 quidain, &c. vbi p.rrticula omnit elt uota dirtribiitiua , vcl col- 

 le(ftiua,vt Zibnrella cleganter monct in lihrurn i pnli analyt. 

 contex.S l.fy in i.Pofl.anxl.contex. 104 Nota difhibuiiua tuin 

 eft, cum ell (iguuni vuiucrfaiitatis,& ci.\m gcnUs dcnotaD i vo- 

 catinque fignum diflnbutiuum , quia vim liabet difhibucndi 

 in fingula induiidua : vt.omnis homo . peri.ide cuim valet , ac- 

 <]Uequilibet honio , vcl finguli homines. Nota collcdiua tum 

 eft,ciim idem (ignificat , quod tottn : vt , Nouum Teltamen- 

 tum c\\ diumitus in(jiitatum i quiaoninis Scriptuia ( Ttim^x- 

 ^i ,1 cfl diuinitus infpirata. Hlc particula owjsi^ iiou elt nOta 

 vniuerfalitatis, noii eft fi>;iuim diltributiuum , quia non qus- 

 libetScriptura, vehite(l: l'latoiiis , Ariltotclis , &c. cfl diuimtus 

 infpiiata : fcd cft nota co!L-diua, pofita pro iAri , lota , quia in- 

 telligitur (ola facra Scriptura pcr prophctas & apof^olos cx- 

 arata;illa tota diuinitus eltiufpir.ir:!. RurfilS pairicula omnif 

 interdum non fiinpliciter iioca eil vniuerdtatis , (ed modo 

 quodam,vt aliquid cxcipiatur : vt ciim dicitur G.-nef. 6. v. 1 1. 

 Omnis caro corruper.it vi im fuam. Hic omnu non cft fimpli- 

 «iter vniueifitatis fignuui ; quia excipitut Noi;. Qtjo & illud 

 peitinet , particulani orrtnu iiotarediftributioncm vcl in fin- 

 gula gencruui ; vt Omnis homo eft animal : vel in gcnera (in- 

 gulotum , vt Chriftus fiuauit omnem inorbum , id eft , 

 omnis generis motbos. 6)uinlo funt voces iTiodificantcs,id eft, 

 fignificantes modum rei : vt.neccde, contingens.pollibile, &c. 

 SeXto, feptimo, ^ oBaiib, funt voccs dcfi^nantesaxioma.^yllo- 

 gifmum , &methodum. Sic verbum fuoftautiuum & leliqua 

 vcrba denotant axioma fimplex : coniuufliones copulatiux 

 & particul-c relatiua: denotant axioma copulatu.m : couiun- 

 .£tiones connexius , & aduerbium donec defiguaiit axioma 

 conucxum : coniuni2ioncs rationales & caufales , itcmque 

 verba ifta & phrafes. Ex his efficitur,relinquitur,(equitur, &c. 

 Ex his viderc eft , colligere cft , &c. notant fyllogifmum : i(ta 

 vocabula, primo, (ecunoo, pr.rterea , adcxtrcmum , haitenus, 

 Sequitur, &c. inethodum indicant. ReguUJpeciales f int ratio- 

 nc fingulorum inftrumentoriim togicorum , vel (iugularuin 

 partium oiationis , itemquc fyntaxeos. Qyod attinec ad fin- 

 gula inltrumenta Logica , dc argunienco qujntum (atis cft di- 

 ximus in aoacisad fingulos locosinuentionis, dc rcliquis jam 

 jam di(fturi , ad fingulas orationispartcs. i. Etptimo quidcin 

 in Nomine deriuatio Grammatica conferatur cum I.OCTica 

 Dcinde , termiuaciones Latin.x & Gr.tci coni^crantur cum 

 notionibusLogicis: vt Gr.a-cain <vc^iif, , Latina in o/iiMnotain 

 qualitatem cum e.Ycefru. Tcrtiii , fubftautiuum & adiedtiuum 

 notant fubieflum & adiundum. Quarto, ccrta qu.cdam 110- 

 niinaindicancchcma : vt mandacum , coufilium , lcx, promil- 

 fio, horcacio, &c. Quinco, nomen fubltantiuum eft iiota fub- 

 ie(fti in axiomate. Scxto . ex cafibus Nomiuatiuus cftprima- 

 rius, &rcliquorum mcnfura : Gcnitiuus exprimit omnia loca 

 inucntionis ( eft eiiim Gcnitiuus caufc efficientis , niateii.i, 

 obicifti, &c. ) Datiuus notat obieftum ; Accufatiuus cfFcctum, 

 fubiciitum &adiuniftumi Ablaiiuus , caufrin priiicipcm & cM-- 

 gauicam , formain , confi-qucuciam Septimo , gradus pofi- 

 tiuus norat gradumremifTum , comparatiuus &'fupcrl3iiuus 

 exccllcntem : ac proindc, comparationem impariuui 1'istciea, 

 nonien proptium efl nota iiidmidui; appellatiuiim , generisi 

 dcminuciuuin, minorum; deriuatiuum , coniugatoruin & no- 

 tationis; denique partitiuum , diftributionis; &'ordinaIe , me- 

 thodi. i. Pronomen deuotat (ttbftiantiam , vtcgo, tu,&c. vel 

 accidcns, puca quantitacem, rclationem , adlionem, paltioiiem: 

 vt,cujas,nofter,amor mcus& amor mei. ). Perbum (cquitur: 

 vbi verbum fubftanriuuin cft nota axiomatis fimplicis , ita 

 ncmpcvt ficvinculum , vc,D e vs e(t omnipocens , vel notec 

 oTOjli» , vt, D E V s cft. Vcrbum aiftiuum,neutio-aLTiuuin,& 

 deponcns, notat difpofitioncm caufr & efFccti. Vcibuni paf- 

 fiuum & neutro-palTiuum notat elfc(flum , obicCtum , vel ad- 

 iun(ftum. Vcrbiim tranfitiuum & intranfitiuum fignificat 

 a^aioncm ,(lfiid tianleunccin , hoc immaiicuccm. Tcrminacio 

 etiam in verbis eft ob(cruanda. Nam vcrba Latina dcfincn- 

 tia in ito vel xo notant acliouis excclTum , id eft, effc(ftum ma- 

 ius:vt,agico,vcxo. In t;r«o notaut cffcauin adiumllo maiore 



verba , cjtiiindicantthcma : vt , hoitotj adhortor , coiifoij 

 vacicinor , illudc^, &c. Vcrba pnfcncis temporis niodi Indi' 

 tiui frequeniifliuK; fuut ludicia thematis doiftrinalis. Ve: 

 prxccriti temporis ciulUem modi fcruiuut narrationibus 

 liiftoriis. Vciba futurl temporis eiufdcm modi indicant fj 

 qucntcr ptomi(fiouem , coinminacioncm , pri-dittiond 

 mandacum. Verba impetaciui modi func fymbola mandl' 

 horcatioais, petitiouis , confilij.conlolationis, Cuafionis opi' 

 tiomj, lalutatioms,&c. Verba opratiui modi frcqucnter'in/ 

 CI.I funtopcacionis lcu voti , beuediaionis , falutacionis , pc 

 tioiiis , mandaci, horcacionis, auerfationis, dctcitationis' ab 

 niHntiouis, &c qu.i; omuia pcrtineut .ad theuiacis di(Jnoti' 

 ncm. i iusEdam ctiam fyllogilticaui illationcm notant : li 

 Coiicludo , argumcurot , lufcro , dilputo , &c. 4. Participii}. 

 m axionute clt vicarium nomiuis , vt DoA\ laudautur,Hoir 

 eltdoctus: vel verbi , vr lile elt amaus pecuui.c, fitiensfam^ 

 Dciiide parcicipia in «j & rn! fignificant actionem , feu ^^ 

 (ftum : vc,amans,amacurus. D:{\n&nm'mtM,fiis.xiu,i!,z.m 

 tiiurem motu^tadtam : vt, am.itus , vifus, Itcxus. vbieffeiftu 

 admn(fto eft implicatum. Gcrundia in ^«ot , &fupinain«i 

 notauta^ftioncm : vc, Vcnit adoppugnaiidum vrbcm , feu 

 pugnacum vrbcin. j. Scquuntur Aduerbia : vbi priiiio aduc: 

 bi.ioptai)di., horcandi, conccdcndi,piohibciidi , excludcndi fi' 



rcftrmsjcndi 



luut nocx- opcatioms , hortJtionis, conccdioni 

 pronibiiionis , exclulionis , adcoque thema notant. DeiiK 

 aducrbia m.iltomag» (ymulth mtnus notant argumcntum 

 mmus & m.igis probabili. Tcrtio aducrbia negandi perp 

 cuo&fiucexccptioiieiiotantargumcutadificntanea : nifi fo 

 te linc du.v negaiioucs , qu.i: apud Latinos fignificaut intenfii! 

 ncm& vclKmcntianiconlcnhouis Porro aducrbia loci , ten: 

 poris,quanciutis, qualitacis,&c indicantfubiettum & adiur 

 ctum. Adueibia compatandi & fimilicudinis nocanc comp: 

 taci Logica. Dcfineucia in im & er indicanc maius : vt.raptiir 

 cuifim, lorciccr, audadct, colciancer , &c. Aduerbia incerrol 

 gandi An , uum , vctuin , notauc chema coiiipolituin,ade6qu 

 lyllogilmum. idem pr.rltautaducrbraHiuc, vnde , iiide,&(! 

 Dciuquc aducrbia qu:cdam dcgeueraut in coniun(ftiones', & 

 tum dcuotaut mechoduui : cuiufmodi ruut aduerbia ordinis' 

 PoiKj ,adha.c,piim6dciude, &c. 6. Prxpejiiiones cxtra com- 

 l>o(:tionemnotaiitcaufam, effciftmn , fubiecftum , vel adinn.i 

 Awm ; vc Ex eft iiota elliciencis , materi.-e , vel ion-nx,per,i?h- 

 ocuris auc torniae :rf^ matetia: vel obiefti , &c. In compoficio- 

 ne vaii(:mccndunt&remitcunt:vc, rideo , derideo , fubrideo 

 Paiticula In accipitur negatiuc , vtimmort:;Iis , vcl priuatiii^ 

 vc ineptus, vel intcnfiue , vtiuduco. 7. In Coniunnionibtu cll' 

 potcltastopica.axioniatica, (yllpgiftica, & methodica. Nanr 

 coiiiun(ftionespriiTi.6iiotanc certa argumenta, e. a. weftno- 

 ta cauli fiualis. Deiudc comuniftiones copulatiua;, conuexi- 

 ua; , &c. notantaxioiiiacopuIatum,connexum,&c. Coniun- 



caufai 



vel 



dioncs caufales vci caulain notant , vel aigumcntum pro' 

 baiis,fiucilludargumentum fit fun,pcum a causa , fiueabeffc-l 

 «fto , (lue abaho loco. Appellantur itaque coniuiKftiones cau-i 

 falcs pcr fynccdochen , eo quod fatpe fint i.idices caullt. alio-! 

 qui commuuiter figna (iint aigumenti demonftrantis , fiuca 

 causa pctitum lit, fiuc ex aho l<jco inuentionis. Sic quandofli- 

 co , D E v » cft oiTinipotciis:quiacreauitmu>idum : coniunflio' 

 quia notat argumentum ab eftecto. Ica Lu^. 7. v.\-j Reniilla ' 

 lunc ci peccacamulca. nam dilexit mulcum. Iiic, iiiquam ,Kn. 

 iundio caulalis nam mdicacargumencum ab effc(flo. Plerum- ■ 

 que autcm ifta; coniuiKftioncs caufalcs ollcndunt aflumtio. 

 nem fyllogilini. Comuii(ftioncs <?{/;, quamnu , & qux 'caii- 

 demcumillisvimhabcut , liint 0(.cupationis , adcoqiie fylln- \ 

 gifini , (ymbola. Coniuiiflio nifi fape obic(ftionis eft nota; 

 Jed, folucionis:vt i Corinth. 1. 14, Non quod domincmutfidd 

 vellrx, fcdadminiftri fumusgaudij vcftii. Similiterpatticula 

 qiitdem ell uoca obicctionis;/ci/, folucionis : vt; Fatcor quidcm ' 

 diligcntiampluiimuni_polle in Itudiis : fed qux coniuuifta (it ' 

 cum piecace. Coniun^ftioncs raciocinaciux, fcu ratioiiales , fi- 

 uc coiiclufiu.1!: , feuiilatiu.T('h.i;cenim (uutfynonyma ) indi' I 

 caiic (:]ua:ftioi\cin compoficam , adeoque conclufioneml^Ilo- j 

 gidni. Ifta: mechodum oftendunc; lufupcr.adh.rc , principio, 

 &c. Coniundiones conncxiu.r &difiuii(fliua: etiamfuntnS- I 

 tit fyllogillni connexi & difiunai. 8 Interieliiones funt cct- 

 ciirim.i: iiot.c thcmatis. Indicant cmm gaudium , querelani, 

 admirationem , indignationem , meciim.Vaftidium, iniunflio- 

 ncm filcmij , commm.itioncm , rifum , exclamacioncm : qus 

 omiiia indi(:anc, qualc fit thema, Etiam cxprimunc certa argu- 

 menta:vto fcrc nocac maiora 9. SupeicftS>»MA;«; vbiad- 

 iectiua & vcrba copi.e & inopia: perciiicnc ad comparaca iiii- 

 paria : adic(ftiua attinicacis adiuu(ftum deuocanc : adieiftiua 

 comuiodi & incommodi,effe<:lum ; adie<ftiua concrarictatis, 

 oppolica. Verbaiudicialia, aucaccufindi , damnaiidi , abfol- 

 ucndi, &c. iccm vciba acquifiriua, vc dandi,impeiaudi, (cruien- 

 di . &c. nocanc effcctum & obicaum. Verba vchcmciitct 

 a(fliua , vc rogandi , nuncupandi , iTionendi , &c. itemque ver- 

 ba ilehberatiua , nocant cffc(ftum. Vcrba prccij & coniparandi 

 oltcndunt comparata. Afyndeton & Polylyndeton indicant 



veftitum. Iu/^o& ///0 notant cffectum luinus.Sunt ctiamcerta aiiouu copulatum, Suntifccertx phtafcs^ qux indicanc dif- 



,politionefli 



