Oratori^ Se6t. I. Cap. III. 469 



Subieclim informationis intcrnum cft ingenium 

 :acoriura,& ■/'Jia/-»? iffj^iinurixii : externum cft prin- 

 pale , vel minus principale. Ibi cft intcUcdlus : hic, 

 Fedusauditoris. 



Subiedlum tradlationis eft modus copiose dicendi. 



Subiedum operationis cft omne id , quod poteft 

 iberc rationem thematis pecruaforij. 



R E G V L .«. 



I. Itigemtim oratoriwn tribtu notis efl infigne. 



Tudiofus eloqucmis non folum Jcbc: habere ingenium 

 lphilofophicum.folutumrcil.atque cxpcaitum,& induftriuni, 

 liufmodi ellThcstcti apud Platoncm : fcd ctiam oratorium, 

 laleCiccroin M. Scam-o& r.Rutiliorccjuifiuit lib.de cUrii 

 <iWii«j.Tresautem Cuitgradusingeni] i(Uusoratovii:quo- 

 m ptimus cll: inuciiiendi eius, quo'a dicojvlum cft : altcr di- 

 ndifolute ac fuauiter : tcrtius condiendi eius, quod dicen- 

 im efljvoce, vultu.raotu. StKrmitis de imitaiione lii. i.c.s. 



I. QMatuorfnnt eloquenti<tftadia:videl.fcljola,fo- 

 rum, ternpliim, &^ vita priuata. 



V D fcholam pertinent declamationcs , prxludia illa oratio- 

 \numi'wuiotuni. In foto funt or.uioncs lcgatorum.aduo- 

 itorum.&omniuolCtoium qualcs fuerunt ilUt vcterum. Iii 

 mplo funt homilix fa«.c. hi viti dcniqac priuata pccurrunc 

 atulationes parcntationcs, gratiarum adiones , & fimili.i. Iii 

 sitaqoc lludiisoccupaiioportctdiligcntum oracoris , taa- 

 aara Herculis vcrc lacertofi. 



In generc iudiciali attendirur ftatus ; qui eft the- 

 matis difceptatio principalis , & cft quadruplcx : con- 

 iefturalis,dcfinitiuus,qualitatis, Sc quancitatis. 



Status conieduralis elt, quo quiiitur an res fit:vT, 

 yin .Archias fit ciuis Romanns? 



Status definitiuus, feu legitimus eft , quo quasritur 

 quid res C\v.\x,An peccatHm admijfum fit facrilegium 

 velfcelm ? 



Status qualitatis eft , qrio qua:ritur quale fit fa- 

 ^nm-.anfcUicet fit iuftum vel tniuftum,vtde vclinuti- 

 le:vt,An Clodtm iure a A^tlonefit occiftu? 



Status quantitatis eft , ciuo quiricur quantum fi: 

 facluiB : vt , An Afilo Clodtum occiderit e.xtnfidiu? 

 Hunc ftatum mnnttlli omittunt. 



C A P V T I [ I. 



T>e thcmatc cratorio. 

 Prjecepta. 



jjwEdia fcu inftrumenta oraroria funt numero 

 ^i quinque illa decancaca Oracoris officia , in ip- 

 ipraxi fundata : videlicec, Inuencio oratoria, Dif- 

 oficio oratoria, Elocutio, Impreflio , 6>: Promulga- 

 io orationis. Ex his ttia priora faciunt ad orationem 

 enc formandam , diio pofterioia ad candcm benc 

 abendam feu promuigandam. 



Inuentiooratoriaeli; , qua ccimini oracionis con- 

 litumnur. 



Eftque themacis oratorij , vcl argumentoium ora- 

 otiorum. 



Thcma oratorium cft illud ipfum , de quo diccn- 

 lum oratoii : c^ dicitur caula. 



In co videnda funt duo : charadet , Si gcner.i cau- 

 arum. 



Ch.irain:cr cft nota , fiue fotma , oftcndens gcaduin 

 hcmMis.. AtiasiJfpclUtur gcf)\\s<^iccndi. 



Eftque ttiplcx : gi andis, humilis, &c tcmperatus, 



Characler grandis,cft,quo chcmaeft lublime.Dit/- 

 uralias grauis, fiiblimis', & hcriicus. 



Chauclcr humilis, fiue fubcilis,cft,quo thema cft 

 rulgare. 



Charadcr ccmpcr.icus cft , quo chcma eft tnedio- 

 .K.f^nde & iTicdiocris dicititr. 



Geneia caufinim fiinc clallcs, ad quas omnia the- 

 Tiataotacoria poirunc rcfcrri. 



Suntquc numcro quatuor ; didafcalicnm , dcmon- 

 Itatiuum ,dclibcraC'iuum, & iudiciale. Grxcivocanc 



h<f'amx}\.iy.O:\ 'fyli^ciy.Ti.-O-', s-<Jiyli.:\iuriKO:,Si;:MlKOv. 



Genus didafcalicuro cft , quod docendi causa fuf- 

 ripitur. 



Genus demonftratiuum cft , quod verfacur in lau- 

 ilandovel vicuperando. 



Gcnus dclibcratiuum cft, quod verfacur in fuaden- 

 do vel dilluadendo. 



Genus iudicialc cft, quod vcifacur in accufando 

 vcl dcfcndenJo. 

 Tom. t> 



R E 



G V L ^. 



Officia o. 

 laioiii. 



I. Ofpcium oratoru eft quinque partitum. 



ORatoris cnim cfl res inuenire , inuentas difponere , difpo- 

 litas exornare, cxornatas imprimerc nicmoria:, & imprtf- 

 fas ,promulgare fcu profcrrc. Intellige hic inucntionem & dif- 

 pofitioncm oratoriam , qusc refpicit tripliccm illum finem 

 p.iuloanteexprelTum. Quodmonitum oportuit, neqnis hanc 

 inucntioneni & difpofitioncm cum Loi^ica candem putct. 

 Porro vt q;inque luiit inftrumenta logica, tanquam di"iti ali- 

 cuius ni.inus:ita hacquinque officiaconftituunt manuraoia- 

 toris, vt itadicam. 



1 1. Primo omnium orator confidernhit,CHius chara^e- charaflet 

 risfit themapropofittim. thematis. 



ORatoria ante fe rcquirit Logicam.Oportet itaque oratorem 

 prius refpiccre ad Logicam , quam ad pr.vcepta oratoria. 

 Ex Logicis ergo petet ea , qux faciunt .id theniatis cxamcn ge- 

 ncrale: vidclicct anfitvtilc, in qua fit difciplina & inquoprjc- 

 dicamento, anfitnotionis primivcl fccundi, an fit thenre- 

 ticum vel praaicum. Poftquam hxc ita expendit, omnium 

 primo difpiciec , cuins charadleris fit thema propoficum. Hinc 

 enim , tanquam ex fonte fluunt argumenta luminofa , & lu- 

 mina argumentofi , vt ita dicam. 'Sunt autem hic ifti canb- 

 nes. I. Chaiaftcre grandi oratio ad fummam dicendi vim aG- 

 furgit. 1. Charadcre humili oratio non alTurgit lupra quo- 

 tidianakjloquendi confuctudjnem. 3. In charadcic tcmpj- 

 tiatonequc vispiioris, neque reinidio pollcrioris gencris iii- 

 Humilis oracio addoccndum niaximc accommodaca 



eft. 



eft;& ad eas caH(as, qu;c non adeo m.ignuni reqnirunt motuHi. 

 5. Grandis oratiocaufis grauionhus, & qua> mapnum motum 

 poflulant, conucnit. 6. Temperata oiacio ad res mcdiocics ad- 

 hibebitur, & inpumis ad conciliandam & delcdandum. 



1 1 1. Secunda aira oratorii in eo erit,vt dijpiciat 



ad cjuodgeniis canfmtm pertineat 



thema. 



Genfra 

 cauiacuni. 



QVodpra-dicimenta funt in conftiruendis fummls rerum 

 genciibuv,id(untgenci.iC3ufaruminconf>itucn^':'; fi.ipre- 

 mis chcmatum capitibus.vc Drefjeruf in Rhetoritis bcne moner. 

 H.cccnim coniplcdluntur omncs matciias, de quibusdiccn- 

 dum cn:,& difliibuunt thcmata iii ccrtas clalTes, adcciquecon- 

 tinent aninuim fcribcntis intra certas metas. Hinc recSc vocan- 

 tiutiibunal oratoiium & el;gantcr appellantur cancrlli , qui 

 cogitationcmoratoris ab inlinit.i qu.ififlin^uatione dcdncuic 

 ad portum, nionflrantcsingre(lum,progrcfluni,& nictani.Ci- 

 tcriim fuflicicntia horum gencrumita piobarur. Ea de quibas 

 diccndumcrt, autcerta funt^aticdnbin.Ccrta vel doccmus vnds 

 genusdidnfcalicum,fcu doJrinale^vcl Iaudanius,aut cnlpimu«, 

 vndcgcnus dLinonftratiunm, De dubiis vel dtlibcramus , vtl 

 contcndiinus. Ouid fit ftatutfndum de gcncre niixto, paccbic i 

 fcq. canonc. Hic obucr oblcrua , vuli;o flatni ciia diinuaxnt 

 caufaium gencrai quiagr^nus dcmonllr.tiunmdiuditnrin fiiTi- 

 plcx fiuc nudum j&affcituofum. Illud dicicur didafcalicum.- 

 iioc n^filii^Ui.' dcmonftraciuum. 



IV. Jn generibus cauftrtim oportetfpe^iare mi.vtio- Quidin 

 nem & varietatem. gcnciibus 



I .lUUium 



Mlxtio fic habct. Vr orarioni maior «iignitas ac fplciidor '"l"'^'"- 

 conciliccur , f.cpccaufarum gcncra milccntur. Sic oiatio "™ 

 pro Archiacll gcncrisiudicialis. (cd vc m.nior fit o:3cionis digni- 

 tas & fplcndor. Ciccrocxrurrit in locos i;rncrisdcmonftratiu!. 

 Sempcr tamcii ,i potioii fit denomiiiaiio. Variitas in fin^ulis 

 gcnciibiis h.rcffl. Coius didafcalicum vcrtitur in doccndo:iiV- 

 monflraliuum in l.iiid.indo& vitupcrando cll pofitiiiii. Ad gt- 

 tiM ddiberaiiuiii/} pcrtiucnt fuafio & dilTuafio , adhoit.itii>& 



R t dchor 



