'47i 



"B eomparitiis erefcit trtiiU , cum fpccies eomparatur generi, 

 vel tanquam per gradus incrcmenta rci ducuntur.vcl rcs ima- 

 ginc aiiqua depiogitur.vcl diflimilitudinc diltinguiturjdcni- 

 quccum inter fe comparantur caufar,effe!fta,&c..E.ii:/»r^KTOf«- 

 r«flr/«diUtaturoratio,quando quod fummatimdici potcrat, 

 id in partcs diducitur,aur quanJo multi partcs confcrtim & 

 globatim coniunguniurrcum [jicfis ad hypotlicfin.aut hypo- 

 thefis ad thcfin fiue locu alioucni commune transfcrtur:dcni- 

 quecii magnificc aliquiddckiibitur.£A:/f/?/«j(in//jcrc(cit ora- 

 tio, ciim adhibcntur illuftrcs fcntcntia;,prouerbia, apophthc- 

 gmata,&c. Scd quid muitis ? Quatuor funt inflrumcnta 

 amplificationis, feu copi^ rerum : videl.antithcfis, fyncrifis, 

 conglobatio,&tcftimonium:qaemadmodum fupri inLocicis 

 docuimus.& appofitione excmplornm ad Cngula loca inuen- 

 tionis planum fccimus. 



Encyclop^dijE Lib. I X. 



Adiij 

 lioti 1 

 vitii, 

 fttiti|. 

 da. 



C A P V T V. 



Dc inuentione aYgimentornm delc^lnntium. 



Pr .«cepta. 



Rgumcnta deleiftantia func , quibus orator ca- 

 ; pta: authotitatem , & animos auditotum iibi 

 conciliat wnde 8c conciliantia(^/(r«w«r. 



Ea fumuntur a perfonis & rebusicju^ dicuntur lo- 

 ca argumentorum conciliantium. 



A pcrfonis trifariara:videl.ab iis qii.-cdicuntjcoram 

 quibus dicitur,& in quas dicitur:id cfl;,a pecfona ora- 

 toris,auditorum,& aduerfariorum. 



A rebus, qua; tradantur , (imiliter fumuntur trifa- 

 tiamividcl.a matetiagrata,odiosa,& mixta. 



R E G V L ^. 



^^aCit*'"' ^* ^'''^^''^'"fi*''^"/"'' catifas & mtiones ommumpri- 

 tno exponere debet. 



innitutx 

 oflionis 



Virtmes 

 tnetales 

 «tatoiis. 



QVcmadmodam in agendotcmcritas vitanda.ita quoque 

 fugicnda in dicendo:opcraque danda cft, ne fine ratione 

 ad fcntentiam in confilio cxponcndam, vel alios accufandos, 

 vcl accufatos dcfcndcndos.vcl ad laudirionem, vel vitupera- 

 tioncm dcuenire videamur.Itaque vt finiltras a fcfc aut reme- 

 ritatis.aut diccndi cupiditatis.aut impuJentijr.aut rixandi ca- 

 lumniandivcftudij fufpicioncsotatorcs rcmoueanr, inftituii 

 fui caufas exponunt , illudque quod faciunt , fjcerc fc oftcn- 

 dunt , vel admonitionis &cohortationisgratia , vcl patrix 

 amorc.vcl iniunatum iulta vltionc,vclpetitionc amicorum, 

 vcl officij rationc. 



1 1, Ftrtutes qtu gratiofos ac amabiles homines face- 



re JolentiOratori t^uoque conciUant antmos 



auditorum. 



tius pto. 



pria qiio- 

 modo 

 nioderan- 

 da? 



HViufraodi virtutes funt pictas.iuftitia & xquitas.gratitu- 

 do.ftudium pacis & concordi.r, intcgntas & innocciitia, 

 Iibcralitas ac bcncficcniia,modcftia,cnra',(olicitudo,mcuis,& 

 fimiles;quibusorator,tanquam vir boiius.dcbctcircprxditiis 

 &inorarioniscurfunon obfcurc fignificabit fuum ftudiuoi 

 circahasScfimilesvittutcs. Inprimis autcm fc prudentcm, 

 probum,Pai ipfius memorem,& bcncuolum orationc probct. 



III. Orator in lattdepropyik,& virtutnm fuarum com- 



memoratione, vitare debet moleftiam & audi- 



torum offenftonem. 



Matetii 

 «xcufitio. 



HErmogenes pra:fcribit trcs rationes , quibuseffici poffir, 

 vtabfquemolcftiaquis fc ipfum l.iudcr : .(jootjj^ Aoj,», 

 orationiscommuniratcm.dc qua in Rhetoricis:«>«;,x)); «jtsj. 

 mi'Dj(>,nccefruatisfimulationem:«e5-»';Ti! -^^ a,ii.a.y 12 , pcr(o- 

 nac commutationem. Tribus hifce modis redle adiungiintur 

 fcqucntcs:putaindicatiocaufx,mode(li:rpollicitatio,dLibita- 

 tio,dcprecatio veniae, pcriphra(is, conatus & ftudij profcdio, 

 pra^teritio «<: teieclio, & gratiarum adtio qua Dco accciuum 

 fcrturbcncficium. 



I V. "Declinatio, correclio, atcjue mitigatio eorum, ejtix 

 rejpeUitvclmateri£,vel iraBationti audnores ojfen- 

 derepnjfHnt, valde eft neccfaria, 



VTimurautem hac excufationc,fi materia Cit ingrata odio- 

 _ la.inuidiofa. peticulofa, mitabilis, abfuida, incredibilis, 



Modli 

 tioii; 

 prch, 

 iiooi 



vulgaris, ab aliis vcl etiam nobisante r.niftaci , turpts&ab 

 honcltatc aliena,a rc & propofito alicna, locj & temporis re- 

 fpeau aliena,traaata paulo prolixius,minus ordate ac fubti- 

 liteitraiaata.In hisvalcnt adhibita: ^gs=^«'«,:& pollunt plu- 

 rimum «,i,a, <^^ulH,,ca,itarum wduaitoner.Sc f^i^^u^^,,cult,t. 

 /r«n/Z«,/<,„a,conducunt:& commodant prstcritioncs, prxci- 

 fioiies.icicfliones : & ad rcmfaciunt «|,«'.«„ deprccatLes. 

 poilicitationcs.fignificationcs mctusac follicitudinis. 



V. M beneuolentiam anditorum comparandamnon 

 parum facit perfona aduerfarij . 



A Ducrfarius autcm in odium, contcmtum, & inuidiam eft 



/ lrapiendus,ciusimprobitate,iniuftitia, impudentii, auda- 

 cia,crudelitare,auana, fuperbia, ingratitudinc, lcuitatcmcn- 

 daciis,dolo,violentia,ftudio contendcndi, & aliis vitiis noca- 

 tis.qux (unt contraria iis virtut.bus,quasdiximus conduccre 

 ad oratoics amabiles & gratiofos reddcndos. 



V r Modcratio ac mitigatio in aliorttm reprehenfioni- 



biu adhtbtta,plHrimum conducit ad concilta/idos 



auditornm animos. 



TTAncad rem commodantiiidicationes caufarum, tranfla- 

 1 Itiones in lege.sarqueinftituta teip. & iuftam commotio- 

 ncm, mctusacdolonsfignificatio ,iracundix &vchcmentii 

 leparatio.commutatio pcrfon.i:, diftindio perfonarum «: of- 

 hc,,, modciat.onisacbreuitatispollicitatio, cxcufatio qua- 

 dam ratione faaa, delifli commun.c.tio . votwim & opt.rio. 

 audatio prsmina,crama,profc(fio amoris,ftudi,, & bcneuo- 

 Jenti.riperminioamica,pffin.iciuix cuiuCdam indicii pr^ptc 



ritio,pric.fio,rcicaio,nominumom.ir.o,c.xcept.oaudiotum 

 & deprccatio. 



VII. .y^d conciliandum non parum valet lam dr ^"«i 

 commendatio auditorttm.Cr nomimtim '''""' 



iudicum. 



TTaqucIaudatioinftituendavirtutis^fapicntii^iuftitii.fidci" 

 A.ntcgritatis,conftantia:,d.ligentia,fortitud.nis, & clemen- 

 tia: aud.torum & iudicum.Sic autcra laus haec tempcrctur vc 

 procuU.mus a fufpicionc adulationis. 



VIII. Dicendi Ubertas in laudibns & reprehcnfioni- Mod. 

 bHs altorum cattte ac moderate adhibita.orationem ''" "" 



reddit opptdo moratam. 



TTlcaBtemin mitigatione libertatis . qua reprehendimus 

 A lal,os,auh.be.coporter canli indicationem,ti5llationem 

 culps in alios,vtiI,tatum qucc ex ^^ffnAc, oriuntur eipofitio- 

 ncm,^.fi^,«,« ^^x^^H»,^^ cft, appellarionem mollcm, exem- 

 ptioncm ac fcparacioncm bonorum,diftina,oncm accufatio- 

 nis&admonitionis , qucrclaritem & accuCationis , perfon* 



commutationcm,prsteritioncm,pricifionem&reic(aioncm 

 vocum&optationcm,;veniiquedcprecationem, laudis mix- 

 tionem,& communicat,onem dclifti.In liberiori commcnda- 

 tionealiorumadhibereoportetcaufsindicationcm, vidclrci 

 magnicudincm.cxemplum (cu excitationem aliorum.famam 

 pubhcam,&(imilia. 



tori 



tiopa 

 thefii 



I X. Orator fe accommodahit ^d attditorum mores: 

 qim dtftinguetfccundhn tcnperamentum , atatem, 

 apai^,habittts,fexum,fortunam, regionem, natto- 

 nem,& reip.firmam. 



•D ^t'0»e temper»me»ti aliter dicet apud cholcricos , alicrT 

 XYP"'' languineos.aliter apud mclancholicos Ratione ^t^. 

 ;«dil.,nguetiuucnes.viros, &fcnes. Katione ^eatinm A\- 

 Itinguctamicos & immicos, fpcrantes& defpe.abundDS U- 

 tos&tridrs , &c. Katt.ne hnbuuttm, intellcaualium fcilicec 

 & moralium , diftinguct dodos & indodos , probos & ii„. 

 probos lultos ^jn.urtos , &c. R««W/,x«i diftinguet ma- 

 tes & fa:m,na,s. V^n,r>e forttttto. alicer dicct apud nobilcs 

 d,u,tcs,&potenres,-,ua,n apudigoobilcs, paupcrcs, &,„,„„: 

 tcnces. R..t,onereg,onH,n dift,nguet oncnrales . occidcntalcs 

 fcpcentt,o,.aIcs , merid„nalcs. Katione nationum alitcr dice; 

 apud Hifpanos al,terap.dGcrmanos,&c. li atione form^ 



m^mcm,ncr,cal,amoratioi^mconueniremonarch,a-.aliam 

 ar, locrat,^,al,.ihidcmocrat,:. Hoc itaque agat oiator . vt 

 aulitor fc dignaaudiat , & xtati,forcun,. moribus . & ftu- 

 d,>s fu:s conuement.a. Quo pcrt.nc^t iftx rc^da^. i. Adolc- 

 fccnces funt calij, . inconl antes . pro.V^; , ^;„„ris & cnn- 

 tcnt,on,s -imantcs, crcdul, . cupidi am^orum & fodalium. 

 mifrr.cordcs.vcrecundi, faceti. magi(q„c i^ cxcclfu quin, in 

 dcfcclapcccant. Qaatcfi oratori vel apudaJolefcentcs, vel 



prc» 



Acfom 

 niodaii 

 oratior 

 ad circ( 

 ftanila! 

 aiidita. 

 lUQ). 



\ 



