Oratori^ Se6l. I. Cap. V I. 475 



pro adolefcfntibus, vel contra ipfos, vel de ipfis dicendum (ic, vnguem ; & obferuet liajregulas. i.MHH/n incutiet orator ff 



adhibebit ilb loca Ethica , qux lam diximus : loca dico victu- dciiuntiet mala & pcncula , vt fulmina , incendia', cluuiories 



tum&viciotuin, quibushxcicasfetmc ell obnoxia. i. Se- holl.um inipicirioncs , amiflioncspaiencum ,coniUCTum,libc- 



nes funt timidi , fufpicaces , diflidentes , illiberales , vic« rorum forcunarum, itcm ignominia , career, cxilium : fiofteii- 



appctentes , multa loquentes , queruli , difficulter fperantes, dat, audicorcs polle ea pati^qua: non arbitrantut.ab lis.a quibus 



&c. HiECuaqueloca_virtutum& vitiorura adhibcnda fuennt uon arbittantut ; & tunc,cum minimc aibitrantur. Huc etiam 



oratoti apud fenes didluto , vel pro iis , vel dc iis,vel contta eos. 

 3. Vuilisactas cft mediae naturae intet adolcfcentiam & fene- 

 fliuem. 4. Foeminarum eadera fcrc eft nacura , qu;E fenum. 

 f. Nobiles func honorum appecentes , & ferc aliorum contem- 

 ptoies. 6. Diuitesferme funt contumeliofi, fupeibi , molles, lu- 

 xui dcditi , ollcntatorcs. 7- Potentes vel potenter peccant , vel 

 potentcr bene agunc. 8. Qui affluunt rebus fccundis , ferroe 

 lunteiati , & minus confiderati. Plurahanc in rententiam vide 

 apud Arifto elcm in R/jetoricis , & ex co Melchiorem lunium, 

 Nathanem Chytrtum , & alios deconciiiandisanimis & ino- 

 uendis affc(5libus. Hxcfunt, quxoratorem refpicereoportct, 

 {\ moratam velic efficere oiacioneni.Cum enim homines ita finc 

 affefti, vt facilius aflentiantur iis orationibus , quascumfuis 

 fcgeniis & moiibus maxime conucniunt , maxime profueric 

 Oracori noircdiucrfas auduorum proprietates. Etquia fubindc 

 auditoies fuiit mixti prudcntcrquoqueari;umcnta conciliantia 

 fuetint niifccnda, ilL-cqueforraula adhibciid.c , qnx apud clalli- 

 cosauthoies occurrunt: dcquibus Melchior Iunitu intcgrum 

 fctipfit cradacum. 



C A P 



V T 



VI. 



J}e tntientione eirgnmentorum mouenttum. 



P R jE C E P T A. 



amcnta mouentia funt quibus mouetur affe- 

 ! 6lus auditoris , vt vel appctat , vel auerfetur ali- 

 quid : vnde & affedtuofa diCHritiir. 



Eaconfideranturin geneie, & in fpecic. Ibi efl: 

 modusexcitandi vel remoucndi affedlum : hic funt 

 Ipccies affeduum. , 



R E G V L jE. 



I. De modo imienieridi argtmenta pathetica 

 fitnt ha reguU : 



VVa 



yRacothocfibi proponat , vtnonnifi bonos afFcclus in 

 'animis auditorum gignat & velut imprimat : vt nem- 

 pe iili appctant verc bona, & auetlcntur noxia. Studcat itaque 

 affe<3us bonos mouere , malos amouerc. z. Orator fibi primo 

 imptimacatFcfium.qucm in aliis velit cxcitarc. 5. Imagincs re- 

 rum , dequibus dicenduin cft , fiimitcr animo concipiantut, 

 non aliter ac fi pidluram ipfirum ante oculos habercmus. 

 Hinc lunius de mouendis affedibus vult, vt fiiiius t^J^p^t^^s-ia- 

 T$i, hoccft, qax abfunc, ita animis nofhis reprilenccmus , ac 

 licoram oculisea ccrnerc videamur. Huc icaque percinec hy- 

 potypofis. 4. Alienam ptrfonam non quafi alienam , fed tan- 

 quam noftraro oportet adunicte : quod hiftrioncs induftrij fa- 

 ciunt. ^. Locorum ac fententiarum diligcns confidetatio ita 

 otatotem afficit , vt fimuiationc nulla fit opus. i. Accuraca 

 animaducrfio frequcntia:& conciirfus auditorum , & a:ftiraa- 

 tio ingcnii , officii ac fidei noftrarplurimum farit ad raoucn- 

 dum. Qyotics cnim in mcntem venit , quid de ingenio nol>ro 

 vique diccndi alii vel iudiccnt , vcl fini iudicatuii , quotics co- 

 gitamus , quid officij magnuudo requirat , flagitct fidcs : noo 

 qaidiccnda tanquam alicna ttadabimus , neque niagnopeic 

 laborabimus, quomodo hunc vel illum nioturn imprimcre 

 atquc inducre aliis pnlTimus. 7. Figurx rhe^.oiicx , inprimis 

 fcntciitix, fuiit validilTims machinx , quLbus arx aPrcduum 

 crpiignari pocell. lllx itaque adhibcanuir more Demolihc- 

 nis & Ciccionis, id cfi: , crcbro. Nain Demofthenes idco ptin- 

 ccps oratotum efl iudicatus , vt aic Ciccro, quod fcntcntiarum 

 figuris hequcntiffirac fit vfus. Et Ciccro Dcmoflhencm iiiic 

 inpartc imitatus cll , adcoquidLin , vt nonnulli Atticioratio- 

 ncm cius futere & bacchari propter crcbias figuras fuit arbitrati. 



1 1. Loca affe^nurn diflinguuntur fecundum 

 quittHor caufarim genera. 



NAm in gcneic didafcalico maxim^ valet amor , admiratio, 

 odium,xmiil.itio, dcfpiciciitia: indcmonftratiuo, iraula- 

 tio. contcinptus, giatia &c.indeliberatiuo, metus, fpc-i^pudor, 

 &c.in iudiciali ica, iiiuidia,indignario,& odium in acculando, in 

 defcndcndoclcmentia , mifcricordia, amor , &c. Hoiuinaffc- 



ftuum natutam oiatot cx Patholo<:ia habeat cognitam ad 

 00 



Tom. I. 



faciunt figna & indicia malorum , virtusac probitas contemta 

 & iniuiia affcda , imptobitas armata & viribus raunita , & fl- 

 niilia. 1. Spem ^fduciam.ftu confidemiam, excitabit orator, fi 

 aniract audicorcs coinmemorationc opis & auxili] Uei Opc 

 Max. fi dcmonftrctinnocentiam & caufxbonitatcm :fi oftcn- 

 dat potentiam , auxilia, & prifidiahumana , eaquemuita& 

 magna : fi xraulatorum & hoffium conditionem& infirmita- 

 tem aemonftret : fi commoda muita & magna , caque vicina 

 recitet : fi oflcndat, bona efle pr.ifcntia, vel prope exillerc, ma- 

 ia vero vel non elTe, vcl procui abcffe. 3. Vudorem cxcitant fi- 

 gna & indicia vitioiura , vt fecuritas, ientitudo, & negligcntia: 

 & ipfa vitia, vt funt imprudentia, infcitia , iniuflitia, ingiatitu- 

 do ,irapadentia ,auaritia, lcuicas : & deniquepoenx vitiotum, 

 vt inta:iiia, carcer, raorsciuilis, &c. 4. JEmt^Uiioniiloz:^ funt 

 viitutes ac rcs rcs gcft:x raaiorum, parentuni & propinquoium; 

 fid.i viroium clarorum & honoiarorumi anre a nobisafta; 

 iaudcs ,priniia, &c. j .4d graiiam , fcujludium graii/icandi, 

 orator impcilct auditotcm , fi altcrius indigentiara iuxta & in- 

 dignitatcm oftcndat. Amplific.Tbit gratiaui tribus modis : vi- 

 •cl. latione eorum , in quos confertur , quod fint valde indi- 

 gcntes ; rationc corumqux confcruntur,qu6d fint magna.dif- 

 ficilia , opportuna ; rarionedenique eorura , qui gratiam tri- 

 buunt.quod nenipcdcnt lbii,autprirai, aut inprimis. Contra 

 cxtcnuatur gratia cx coufidcrationc pra;dicamcnrorum : vciut 

 fubffantij.quod datum fic hoc,& non illud : quancicatis, quod 

 «on tantum , quantum oportebat : qualitatis , quod non talc, 

 quilercquircbatur : temporis, quod iion quando oporrebat: 

 ioci, quod non vbi oportcbat , &c. luoius ait , gratiam excitaii 

 commcmoratione tcniporis, dantis perlon.x , rei ipfius, modi, 

 loci,& finis. 6.Locair£ luntcontemptio , damnum datumno- 

 bis , amicis aut propinquis , iniuria , contumclia , dolus , fraus, 

 mendacium gaudiumin aducifis, iraprobitas ,& fimilia. Ora- 

 tor itaqueoffcndat conrcmptos vcl laros cllcauditores, & con- 

 tcmfincadueiiarium , genufque contcnuus ponatob oculos. 

 Scdabit iiam & Icnict , fi oflendat nec doleiidum elle ob con- 

 tcmtum , ncc g.-mdcnduni ob fpem accogitationem vindidx: 

 fi item oflcndat illos , quibus irafcimur, aut mctuendos cfle, 

 aut rcucrcntia dignos, aut bcnemciitos, autgiatificati , non 

 Ixdctc, voluilTc , autvaldedoleic ob deliila, idcoque dcpieca- 

 ri culpam,pudoreacpoenitudineduci , timetcpcEn.Tm , & vclle 

 compcnfaie daninum & iniuiiara per maius cfficiura aut be- 

 Bchcium. T. Iriiiigna^icnem cxcitabic oracor , (^ ollcndat opcs 

 & honiiresiraprobis ac ind'<;nis concelTos; fi dicac diuiccs ac 

 opuicntoseflcrcccns& hibito fados ; h infcriorura cum lupe- 

 rioribus contcncionem ponat ante oculos. 8. Inutdiam in- 

 flamraaiit bona fottunac excellentiora , Luis, gloria honor, in- 

 folentia infortuna fccunda, opcs acdiuiti.c magnx nou bono 

 titulo part^. Contia inuidiam toilunt & fcdant finis atquc 

 vlus notatio.cauli cfficicntis indicatio coniracmoratio labo- 

 riiin , molcfliarum , & pcriculorum , illoruniquc comparacio 

 cuin bonis parcis , exccnuatio denique bonoium. 9. Amorii 

 loca func coramcmoratio bcncficiotum & virtuiura,grati ani- 

 mifignificatio ,dciatio officioium , raodcllic ia .i^cndo indi- 

 catio , placahilitatis commemoratio , amoiis in .ujsnofTtofvc 

 dcclaiatio , laudatio plcnioi , corundcm deniquc bonorum & 

 iiialorum comnuinicatio Oiator itaquccxtolicc alicuius vir- 

 tntcs , bonara cxilliroationcm , limilitudincm morum& flu- 

 diorum, familijritatcm , ciuilitacem morum, & communita- 

 tcra bonorum & malorum. I-I.ic cnim funt conficicntia ami- 

 Citi.r , qiix vocant. 10. M-mneiUiiinii (^ cUmeniu loca funt 

 opis& aiixilii nolhi implo.a;io , fpcs dcnobisprxclaraconcc- 

 pta,viitutis ac probitatisindiratio , bcncficiorumcommcmora- 

 tio,peccatoium cxcufntio& tianfiatio.confcffio ingcnu3,& ve- 

 nixdcpiccatio.|i.M.'/cr/>fln//<e loc.i funt daiTinura atquc nialum 

 indignc ac prxtcr niciicum acccptum.fortunx fifnilis rccorHatio 

 aut ractus.foitunx iiuitatio,& inltabilisconditio.ictaliatiomali 

 pro bono,defertio & folltudo propinquorura, araicotura.patio- 

 norum aiiinii in.ignitudo in .-idacifis fctcndis,obfi;cratio & ohtc- 

 Itatio.produiilio parentum,Iibcrotura propinquoiU.amicorum; 

 flctus&iachiyraaiumcxprellio motusdeniqucprxcifio.Milcti- 

 cordiam itaquc moucbit orator.fi auditoribiis antc ocuios ponat 

 malapr.tfcntia vclfutura & doccat illa conlpici inpctfbnisnihil 

 talc commeiitis:fi rcpr ilcntct honiincs calamitofos, corunique 

 habituin fcrraoiicm,gcffus,&a(flionesmifcrabilcs.iz.O<//«»»iu- 

 iTn cxcitabitorator,fi ollcndat hominesclTc taics.qualcscxillunt 

 iiumici & hoflcs Dci.rcip & bonoiumomniura.Fotmulnspccu- 

 liarcs V idc apud Melch. iuniil in Kntione mouendi^rii animorum. 



/*tqiic hic clt argiimcncornm oratoriorum iiiucncio & Selcftio 

 collcCtio : quoium dclccTus cft li.ibendus ilixta has rccnlas. arguinen. 

 I. In iis argtinicntis , nu.x- auditoiio luntgrata , tabcraaculum t"""™- 

 conflitucndum , & habitandum cft otatoii 1. Argumcntanc- 

 cclfatiaa probabilibus faut dilliugucnda. j. AtKumenta lc- 



3- 



Rr 



3 



