Oratori^ Sedl. L Cap. V 1 1 1. 479 



■^* i Abtoganda. 



Praemiura. 



/•Cenera caufa- 

 tura fenato- 

 riaium fex.-'^ 

 Tci luBt 



c iTaemii 

 ^^'■"««'iPasna. 



/'Sumenda. 

 ^nm»'^ Non funienda. 



LSumpca ponenda. 



e Ineunila.vcl non. 

 Socitt/u \ Ditinienda. 



. r Eiogand 

 Pecunia \ pa, °,da. 



da. 



, Inchoandus. 

 LAfM i Abolendus. 



f Poflibile, irapoflibilc. 

 Ttiuiapradi- | Neccflatium, velnoa. 



Cahabcnc % Petfuafionumv Facilc, difficile. 



locafex: , Honcftum, tuipe. 

 I Vtile, inutile. 

 LDelctlabile. tiille. 



r r i Sacra, politica. 

 Perfom \ p^[,ii„^ pjjuata, 



i Sacer, politicus. 

 LecKS ^ pubhcus, priuatus. 



r Quanta. 

 ^" i Qualis. 



I Adiunaio--^ Ci«,i «>»- r faciendum. 



V. nes fex: 



fellettsAd i Non-faci«ndura. 



f Antequam agas ; fu- 

 ( tuium. 

 TempM'^ Dumagis; praeftns. 

 I roflquani cgifli; prs- 

 L tentum. 



l 



Siodu4,r Hocprius 

 feu or- J Ulud fimul 

 do jk Aliudpofte 

 [ lius 



► ascndi. 



H.CireulMiurUittu. Eius membra funt. i.Subieifla lutis: 

 yidcl. pcrfona:, res.aaiones. z.lrocelfds feu iudicium : m quo 

 «ftoi, leus iudex. j.Principia iuris , numero tria : Honc.^c 

 ▼iuerc, Neminem kdcre , Suum cuiquc tribuere. ^.Diuilio 

 iuiis : vidcl. lus diuinum, naturs, gcntium, ciuile, canonicum, 

 patiium.5.Intetpretatiolegum,&: quoiumlibct diftorum. Quo 

 pertincBt regulae iftx:Lex human.i cedit diiiuia:: Lci gcneiahs 

 cedit fpcciali : Fauotes funt ampHaiidi : Odia funt relhingcnda: 

 Tuipe cft dc lcgeiudicare , tota lege nondum infpeCla : Litcra 

 eft vrgenda . quamdiu nihil abfurdi inde fequitur : Vcrba lunt 

 intelligenda fecundum fubicftam materiam : TaUa fuiit pro:- 

 ^icata^ quaha peimittuntur cflc ii iuis fubieitis : Optiinus 

 intetpres vcrborum efl quilque fuorura : Di<Sa homiiium 

 pcrtuibatorum & hyperbolica , non funt ad viuum refccanda: 

 Jimiiitudo non eft cxtcndcnda vltra fcopuin dincrentis. In 

 fumma , «quitas dominaii dcbet in iiucrpretatione, nc nodum 

 in fcirpo qua-ramus , ne didis fcnfum cx noftio cctcbio aftin- 

 gamns.nc denique fimus vcrboium aucupcs. 



l.RoU regularum crtticarumMoc eft illarum,qu.c l.iciuntad 

 deitrc iudicandum :cuiufmodi funt \.RtguU inuicatieniiSi^ 

 piognofHca:Nullum violcntumcftdiutuinum: Modciatadu- 

 lant : Habitus fclix , cum in fuprcmo conllitcrit , cll m.iximc 

 peiiculofus : Omnmm rerum viciflitudo : Gencratio vnius cft 

 corruptio altcrius , & contra. j .Regula curationii : Contraria 

 contrariis expelluntur : Curario tit Uibtrafiioncalteratione, & 

 adiedione : Remedia pro latioue n.iturae & affcclus funt tcm- 

 peranda : Concofta mcdicaii oportct, non cruda : Mcditatioucs 

 uon tam quantitate, quam qu ilitatc hmt xlbmands : Curan- 

 dum vbique tut6,cit6, & lucnnde. Oportct autcm has tegulas 

 & fcqucntcs accipere politicc , piita dc curatione motborum 

 ciuihum, fcholalticorum ,&c. qui fcilicet inuadunt focictatcm. 

 j.ReguU conferui>.tionis:l\m\\'u iimilibus conlcruantur : Quid- 

 qiiid crt (ccundum naturam , conferuat natutam. i,.RcguU 

 prudenlit : Noii aufcttur cfijcliis, nili fublata causa : Piincipiis 

 maloruni occurrcndum , nc parua inccndia ncglcda . magnas 

 acquiiant vircs ; ac pioinde ciira moibi ciuiles incipiunt.ftatini 

 fiquidmouendum.moucrc oportet;E duobus malis,minimuni 

 eft eligendura : Oita puucipij fui indolem pri fc fcruut , io 



contia : Extremismorbis extrerha remedia quarrenda : Bonum 

 eftcontrarii-s ( qux fcil.refla funt ) afliiefieri , fi paulatim fiat; 

 quia omnis mutatio fubita ad conttatiaeft pciiculofa : Qua 

 lelinquuntur a morbis , funt piotinus tollenda , nc recidmam 

 pariant , vel ceitc funt lepiimcnda : Ex contrariis.qua: dicuntur 

 compollibilia , optimum quandoque fit teraperamentum: 

 Impura quo magis nutiies , magis lades : Si quod cum rationc 

 fufcipitur, non ftatim fucccdit.non illico defpondcndus eft ani. 

 mus. Videplura in Cyclogncmonicu Gemmt. 



K.R0I11 txaminii in quacunque difciflina, Omnesdifciplinx 

 habent pcculiaria critcria , fecundum qux examinauturea.qu» 

 iniis funt fpecialia. Ea dihgcntcr expredimus in (ingulis fyftc- 

 niatis , & ui compendium redegimus , quod pnmiflum vides 

 huic Encyclopa:dia:.Sic v.g.examen Phyficum auii,rutar,lconis. 

 &c. inftituitur iuxta principia, & afi^cdliones corpoiis naturalis, 

 vtfunt materia,forma,priuatio, gcncratio, corruptio, altcratio, 

 fympathia , &c. Examcn Graminaticum inftituitur iuxta vocis 

 principia & aftcftioncs , vt firnt Iitcra , fyiiaba , mccaplalmns, 

 dcriuatio, compofirio, &c. 



Atque hi funt feptera circuli, qui faciunt ad difcurfum, locn- 

 pletcmillum & accommodum.fi lltcrs titcinter fe niifccar.tHt. 

 Oponet cnifn hos circulos comphcare , & vti reuolutione 

 alphabetaria,ita vc vel omnium & lingulorum, vel quoiundam 

 sirculorum lignificata intcr feconfcrantur. 



C A P V T VIII. 



De difpoptione oratorid. 



PR>ECEPTA. 



Ai^enns de inuentione oratoria : fequitur dif- 

 ^^'-J pofitio oratoria , qiia argumenta oratoria ordi- 

 iie certo inter fe collocantur. Gtacn dicttur oscono- 

 mia orationis. 



Difpofitionis oratorix vidcbimus proprietates & 

 (pecies. 



Proprictates funt popularitas & venuftas. 



Popularitas eft, qua difpofitio conucnit cum legi- 

 bus methodi prudentis. 



Vcnuftas eft , qua omnia elegamer inter fe conne- 

 dluntut. 



Species funt , quod difpofitio oratoria eft generalis 

 & fpecialis. 



Difjofitio generalis partitur orationem in (ex par- 

 tes : cuiufmodi funt Exordiunn,N3rratio, Propolitio, 

 Confirmatio, Confutatio,& Peroratio. 



Exordium eft prima orationis pars, animum audi- 

 toris ad caufam princip.alem pr.-cparans. 



Narratio cft rei gcftx expofitio. 



Propofiiio cft , qu2 ipfum thema &: fummam ora- 

 tionis continet. 



Confirmatio cft , quns continet argumenta propo- 

 fitamcaufim declaranti.-), vei probantia. 



Confutatio eft contrarioium argumcntorum , Ci 

 qua funt, dilFoIutio. G>.tcis ciyiv^coniQnuo. 



Peroratio eft artificiofaorationis conchifio. 



Difpofitio fpcciahs fiibdiuidit fingulas iftas partcs 

 in particulas minutiores. 



R 



E G V L jT. 



I. Be froprietatibm difpofitionis feu aconomia ora- Proprle- 

 totice ftint hi ca>:ones : '"" ''''■- 



j .T~\'Jpo/i'io e^ anima orationii- H;vc enim facitvt rcs tota 

 i^mtclligatur,^: rctinearur.Hincconfcrtur cum polltu ftol- 

 Ijium,cum corporis hum.mi fymmctri.r,^ cum acic milicari.Et 

 ccitc fi nratio caieat hac vittutc, ncccflc cft vttumultuctur , & 

 linc rcclorc fliiitct , ncc coh.cicat fibi , multarcpctat , mulra 

 tranfcat, vclut noiftc locis ignoti.' crrans , ncc inuio , ncc fiuc 

 propofito , cafum potiiis quam caiinuii & confilium fcquatur. 

 z.PiJpofitionU prtctfua lcx efl , vt ex itilitaic caiifc nafatur. 

 i.Ditfo/iiio eft accurata o» naturalu , x-el rcmijfa 0-oiliqu» 

 llla vtimur.cum auditoicm habemusfacilcm & docilcm : hac, 

 CLim diHicilcra. ^.^aiuralis dijjtojitioccmmendatur,/! injliiu- 



tiim 



pcfit:oni$ 

 otatoiiz. 



