Oratori^ ScQ:. I. Cap. VIII. 481 



faanis, fi habeat admiratipncs, eipEftationes, ejitus inopina- 

 tos, interpofuos raotus animorum, colloquia petfonaruni, do- 

 lotes, iracundias, mctus , Ijetitias, cupiditates. De his narratio- 

 nis virtutibus vulgo dicitur : Narrationem oportet efle perfpi- 

 cuara.quo intelligatur : vctifimilem, quo ctedatur : moratam, 

 quo libentius audiatar. Atque hxc omnia obferuat Ciccro in 

 Miloniana. Species narrationa funt, quod fit hiftorica , vel dra- 

 Hiitica. IUa efl expofitio faiSi, hicc quaC fadti. Illaeftfedes 

 & fandamentum ndei , atquc argumentorum quafi fcmina- 

 rium. Oportet enim in tali narratioue fpargere femiua con- 

 fitmationis. vfu» narrationis hiceft. Intcrdum nuUa vtimur 

 narratione , interdum pcrpetua feu continuata , interdum coii- 

 cisa & interrupta. Non vciraut narratione, cum rcs gefta no- 

 ta eft auditoribus , & cum nihil prodeft narratio. Conci&m 

 feu interruptam vfurpamus , cum finguLx narrationis paries 

 inuidiara adferuntadaerfario, & funt totius caufs noftri pro- 

 ra & puppis. Narratione continua vtimur , cum feiies totius 

 natrationis nihil eft aliud , quani narratio fuis probationibus & 

 amplificationibus permixta. Denique nariatio non fenipcr 

 «otdio fucccdit, fcd interdum difFertur & fubiicitur propofi- 

 tioni. Nimirum narratio ftatim fubiicitar cxordio , (i propo- 

 fitio iudefit ducenda : fi vero propofitionem declararc polfit, 

 propofitio pra:mittitur narrationi. 



V. In propojftiofie vidends. funt proprietates & 



fP 



ecies. 



PKoprietatesfeu virtutes propt(ttionis funtperfeflio.perfpicui- 

 tas , &bteaitas. Reqairitut autem perfeclio inpropofirio- 

 jie jVtomnia compledlatur, qua: in caufam incidunt : perfpi- 

 cuitas, ne fubcilitace fua auditorem inuoluat, cum inuenta fit, 

 rt otationi lucem adferat : breaitas denique, vt ne oratio fal^i- 

 dium paiiat. Hic pt xcipianc oratoics , vt propofitio non fic 

 plusquam trium aut fummum quataor p.tniiim. Sic Ciceio 

 pro Rofcio ait: Tres funt res , dequibus me diccre ar'oitfor 

 oportere. De his propofitionis virtutibus Cicero iJeinfient.ak, 

 inpartitionerequiribreuitatem , paucitatem, &abfoIacionem. 

 Breuitas eft in vetbis , paucitas in generibus fcu membns , ab- 

 folutio in toto.Hucquoque periiii"ec lilud : Propofitio fitapcr- 

 ta&brcuisi quia in vitio eft obfcurum efleilhid ,quodad rol- 

 lendumobfcuiitatem adhibecut:& m propoficione non quid 

 dicamus , fcd dequo fimusdiduri , oftendimus, vndepiopo- 

 {itio elegancec dicicut 'oOix.JifH. Species propofitionis funt, 

 quod alia fit cxplicita, qux apertis verbis recitatur ; alia impli- 

 cita , qui pet totum orationis contexcam fparfa , ncmnifi inte- 

 gra oratione audita cognofci potcft- Rurfus explicita propofi- 

 tio cft alia fimplex & vnica , alia multiplex & coniunda , qux 

 Particio dicitur. Fitaucem parcitio vel pcifciuniflionem , vel 

 per enumerationcm. Seiundio eft , qua breuitet oftendimus, 

 quid fimusomifi^uri, autinquibus cum aducrfario conucnia- 

 itias , inquibus item difcrepemus. Eiuimeratio eft , qaa brc- 

 uitcr oftendimus, qaoc & quibus de rebos fimus didluri.atque 

 ita orationis habenas adducimus. vt cerco in gyro fe concincat. 

 Raroautcm plures quam ties aat quatuor confticuencar par- 

 tes : c quibus ilL-B prxni.ucentur , qu.s rcliquarum adftracnda- 

 rum in fe momemca concinent. Hic magnum cft oper.-c pre- 

 tium , quxftionibus pocius vti quam termmis fimplicibus. 

 c.g. dccalumnia didiuri , conrt:tucmas tiia orationis fpacia, 

 videlicet quam fit illa fceda , quam noxia , & quomodo caucn- 

 da. Sqcpc etiam pcopofitioni fuhiicitur bicuis commcndatio. 

 Etin rc inuidiosa, vcl pcima fronte abfurda , ptopoficio tegitur 

 aliqu.i sencraliorc formula.vel cciam pra:munitur. Acqne hacc 

 cft propofitio , ad quam oratio decutrcns fubinde reucrti 

 debet. 



infit- "VI. ConfirTnatio{aliasconte>itio)eBvelexplica- 

 ""'' tio, velprohatia. 



COnfirmationis vox hic fumitur lacc pro tra ^atlone , ita vt 

 complcflatui fub fc cxpofitioncm fca cxplicaiioncm , & 

 piobationem fcu demonftrationcm. Illa eft thcmatis fimplicis, 

 hxc compofici- In ciaftacionc thcmacis fimplicis fcligantur 

 pticipuaaigumcnca dcclarantia , & adhibcancucex amplifi- 

 cantibus ea , qux funt infigniora. De tracTiacionc thematis 

 compofiti idcmeftoiudicium. Oporcct autcm oracorem inii- 

 tari bonum imperacorcni, qui armatnram infirmiorcm in mc- 

 diaconfticuic acie. Ica oiator aigumcnca firmioia collocabic 

 m piincipio& fine.infirmioia in mcdium coniicicc locum. Sed 

 & illas piodcrit obfcruaie Maximas. i. ^rgamenttnon/unl 

 tnmis ctnflipandAfei fubinie ampUficittiones interponendt.mi- 

 ximc cx oppofitis , comparatis, cxcmplis,& loco aliquo com- 

 muni. z.Ex argumentu decUmntihm priinam locum habet no- 

 tatiofi ad rei intelligeniiam facit . Htnc res def.nicnda, zy en cau- 

 fis.effeBu.Cridianciu expticanJa: tum dimdinda, (yparieieo- 

 dem ordine perfeijuendi , quodijhittaa. fuerint. j . In prob.>tione 

 feparaiim ponanturfirmiora.diligentiuftfue inculcenlur : infirma 

 coaceruenlur,vt numero vateanlileuiufcjue tanium attingantur. 

 Intetduin etiam,vt raaioruraroborc faluciaturkuiorumdcbi- 

 Ttm. l. 



litas, & lurfus tennitatc leuiorum impetus maiotum tcmpere- 

 tur, eamifcemus. 4. Formaargumeniandt ptunmpm cryptica, 

 (y nominatimtnuerfa , velenthymematica adhibeiur. Ita cnim 

 attificiura logicum tegitur : quod fupra diccbamus otatoribus 

 cfTe folcnne. 



VII. De confutatione fnnt hi canones : 



I. ^Onfutatio pri.mittitur cenfirmationi.eiuandoarx caufAre~ 

 \^quirit VI via muniaiHr ai veramfenientiam:item,quoties 

 infigni pniudicio occupattu eft audilor. Ita fi reus fit defenden- 

 dus confutatio anteire dcbet confirmationem. Hocobferuauit 

 Cicero proMilone, pro Mura:na,pro Cdio.proSylla.&inaliis 

 dcfenfionibus. z. In confutatmne oportet primo adoriri argit- 

 menia adnerfari^ validiora , vi -vbi ea diluerimiu , quafi ^onM 

 manum dent infirmiora.] .Oraloresfipi vtuniur eleuaiiene.rtden- 

 do argumenta aduerfarij . Sipe itiam lUctum ponJus exaggerant. 

 4. Interdum ccntra firmam arguinentaiionem, atij tqae firm», 

 aut firmior ponilur.^.Cauendumefi, nenimis enricse obieffiones 

 inuefiie^andorecenfendoque, aduerjarium inflruciiorcmfaciamus, 

 ^ncbisptia negolij fac^ffatntcs. 6 Tanto maior in eonfutand» 

 requiriiur dtligentia, quanio difficttiw eft defendere qiiarn accie- 

 fare, fanare,quhm vulnerare. 7. Ccnfutatio eftdiie&a, iieleb- 

 tiqua. Direciacd , quando obicdla diluuntui: id quod fit, ne- 

 gando falfa , diftinguendo ambigua, inuertcndo communia, 

 rciicicndo alicna , vcl reprehendendo ipfam confcquentiam. 

 Obtiqua cft, cum homini magis, quamrei fatisfacimus : id 

 quod fit regcrendo par vel maius , molliendo grauia, eleuando 

 leuia , vel abducendo a propofito. 8. Confuiaiio efl plena , vel 

 concifa. Plena quacaor habet partes .• procafin & hypophoram, 

 antipiotafin & anthypophoram. Concifa fit pei occupationem 

 fimplicem. 



VIII. Peroratio fuccejftua contineat duas partes:vi- 

 delicet a vay.epaXaic>>a-iv CT' TTad-iisciav. 



A'Ha.«.iipci\aiU7ii , recapilulatio , cft , qna prarcise ac breui- 

 tcr pocifiima argumcnca.feu fummareiumcapica nonau- 

 tem partes partium , repetuntur : idque duabas de caufis , vc 

 ncmpe mcmoria: auditorum fonfiilatur , & pondus orationi 

 addatur. Sunt autem tres modi huius recapitulitionis. 

 Nam eonclufio variatutper itoniam , pcr interrogacionem , Sc 

 per fimpliccm (eu nacuralem enumcrationem. Per ironiami 

 vt, Veniantnuncirrifores huius fententiat, & dicant, virtutem 

 efle noxiam. Per interrogationem: vt, Quid tibi iam videtur, 

 Papa ; An es (ctuus feiuorum ? Atego te rcgibus & princi- 

 pibus fupeiioiem efle oftendi. Ter enumerationem fmpli- 

 cem .-v: , Tiia ha:caudiftis, &c. Atqueha:ccft illa recapitula- 

 tio , proptcr qaampcroracio diciturefie parua qu.rdam ora- 

 tio. UxioTniiix, fcu s rt'»a5-i;, concitatio affecluum, eft, qua afFc- 

 dumillam, qai in vniucrfo oracionis fyftcmate eftprinceps, 

 velvmcnccr e.xcicamus- Ea compleclicurindignationcm, con- 

 queftioncm , vocum , & dcuiqae gratiaium adionem & preca- 

 nonem , camquc dircdam vcl ad D £ v M , vel ad audicores, 

 velad Devm & auditoresfimaL Hic folent pr.-cftantilTinii 

 attifices infignc aliquod & momcntofum diduni rerciuarc cpi- 

 looo.quod ancc non fucric audicumin oiacionc. Ethxquidem 

 partes adhibentur in pcroratione plcna,liuc fuccen'ua.S.i:pe au- 

 tem eft concifa, quae cxabrupto orationem claadit ,pr.T:ccicx- 

 p?dlationem & votumauditoris. 



Confut(« 

 tio. 



tie. 



C A P V T IX. 



T)e elocutieite orMJonis. 

 PrjECEP ta. 



^ Adenus de inuentione & difpofitionc cr.ito- 

 _J«5 ria : nunc de elocutione , qua rcs conuenienti 

 oiacionc expiimitiir:/tf«,qux adiicitoiationi habitum 

 dccentem. 



Eius virtutes ftint quatuor : Perfpicuitas,Oi'natuS, 

 Copia, & yliijuabil tas. 



Petfpicuicas orationiseft , qua fit vt habeat verba 

 vfu, fignificatione, & fono clegantia,caquc apte con- 

 nexa. 



Ornatus orationis cft , quo illa vcnuftatem & di- 

 gnitatemaccipit. 



Con\i^{>iempe v:rbirtim) c^., quaoratio fitampla 

 per fynonyma S/. t\\ h-'ta. 



jCquabilitas cft , qua oratio partibus omnibus 



ffquabilis eft.fuumque clwr.iftcrem feruat. 



Ss Reqvl». 



