48 



Encyclopsdias Lib. I X. 



R E G V L iE. 



fcrfptcMj j. PerJpicdtM erationis fe/idet ab adminiculii Gram- 

 fi",'r '^"' fnaticn , Rhaortcu , & Logicis. 



PEiTpicuitas oracionis Hiiplcx cfl .•■»t teae ttadit Keckertnan- 

 niis lib. I .fyji. tcgic.cap i . «xS"» "-■» & ««Jirnci, iil cft,terpcdu 

 coouitionis fcnlitiux , vcl iiitclleaiua.-. Ptiori nioao pctfpicua; 

 fuiu voces , qux ciof is &: figuris funt ornatac : poltcnori , qux 

 tropis carent. Ibi ergo Rlictorica : hic Giammatica &:Logica 

 doniinantur. In Grammacicis autem pcrfpicuitas otationis 

 pendctabelegantia verborum & afacilitate fyntaxis , vt, qu.r, 

 quibus adh.sreant , facile ludicari pollit. In Rlictoricispetipi- 

 cuitas oritur cx croporum & figurarum luininibus , rccie 

 adhibitis. In Logicis perfpicuitas orationis pendet a legitima 

 ditpofitione. 



Vfus tto- II. J)e tropis & fiitms funt cnnones generales & 



figntiiu 

 apud ora- 

 tores : & 

 quidcm 

 primb in 

 genere. 



fpeciales , hoc quldem loco , hoc efl , in 

 oratiombni , obferuandi. 



C> .Iniincsgenerales hi funt. i.Troporum vfus dcbet cfTe mo- 

 jdirus , tanquaii) condimentorum. i.Figurx diclionis funt 



vTus tro- 

 poru api;d 



veluti coior & flores orationis : figur.x fcntcntix funt tauquam 

 nerui , tori, & fuhnina. j.Figui.t f:ntcnti.r , c]Uo plures con- 

 currunt , eo Tchementioremcfficiunt orationcm. Si;quuntur 

 canones j}ecial*s ; & primo quidem de ttopts. t.MeConymia 



^ ^... cfficientis & finis reddit crationcra emphaticam : vt magis 



oiatorcs. mouebis, fi dicas , Contemntt Mofen , quani fi dkA!i,Ccntemnit 

 fcripta Mojis. Et !,w^any.«TTf o» clt li dicas, Staluereexempliim, 

 quani fi dicas , fitnire graiiiter i Metonyniia matcrix facit 

 adgrandiicK-iuentiam : vt, Hofth ortmiaflamma Qr ferro 'vfla- 

 uit. j.Metonyniiafovm.Tpaiitliypcibolcniliullrcm : vt , Ars 

 mendicandoqii.trit honejla cibnm. ^.Metonyinia effcdi facit 

 ad or.itioiicm cmphaticam : vt, Chriflm eftvita nof.ra : Atra 

 fames nobn fuit mohfla- y.Metony.Tiia fubiefli facit ad exag- 

 gerandum : vt , Sic Dciis dilexit mandum. 6.Metonymia 

 adiundi, qua lignum ponitur pro fignato,valdeefl efficax : vt, 

 Hafo fa^endere : Reftitutum eft ipfi fceftriim. y.Mctonymia 

 antecedeiitis , connexotum , &confequentis miiam habct clc- 

 gantiam:vt,Diyc-«»j&fr',pro,Ca;3/ric ; fuit llium,^iO,Non am- 

 fliits eji : Uefiijii debcre , pro , Dijfoluifti : Pedes tegere , pto, 

 ^luum leitare g.lronia: vfusell in confutationibus , impi-c- 

 cationibus , dicacitate , tifu , iocis , lepore , ac falibus. y.Para- 

 lcipfis vfum iiabet fingularcm in tranfitionibuS & pcroratio- 

 iiibus. Excmpla vidc in RJietorici. lo.Metaphora facit ad 

 orationis copiam , grauitatem , cuidentiam , fublimicatem , & 

 Fcfliuitatem. i i.Synecdochc totius facit ad orationis fublimi- 

 tatem : vt, Dcm acquifuit fiio fanguine ecclcfiam. ii.Synec- 

 doclic partis multuni habct fuauitatis : vt, Vos >}?c& chatiffims. 

 anims, fapijftme ad mc fcribite. i j.Synccdoclic gcneris , qua 

 voccs \(\.x.Omnps,Nulltu,Vbiqiie,Semper, &: fimilcs adhibentur 

 hypcrbolice , in vchcmentibus animi commotionibus figni- 

 ficandis,niagna cum gratia adhibcntur:vt, NuUafides piet.4jijue 

 •viris.qui lalira fequiintur.\tQm:Setnper hnbet liies alternaque 

 iurgia UHus 14 Synccdoche gencris . qua phiralis ponitur 

 pro (Ingulari.decetgiaiidcm orationis chaiadercni : vt, 6^an 

 quam enim librinoftri compluresnon moifo ad legendi.fed etiam 

 ad fribcndiftudium excitimerunt,^c. 1 j.Synccdoche fpecici, 

 qua i'.omen propriuni pio communi , nnmerus ccrtiis pro in- 

 certo , & fingularis pro pluraH ponitur, reddit oiationcm valde 

 luniinofam : vt,Catilina pro fcditiofo : Scxcentalicet eiiifenodi 

 proferre : Hi funt nofiri Nerones : Koman;is fedendo ijincit. 

 I 6.nmpha(is tiopotum valde mouci:vt, Hannibal ante forlas: 

 Ptumilludlelius : ^lureum coeli lumen.ij.Cat.KUreCnf^idt ad 

 orationis fubhmitaccm : vc, Parrnida pio homicida : Sperare 

 pto timeie. iS.Allegoua in docendo & cxaggcrando cft: iii- 

 iignis : \t,Guttu'a pecius ardens mihtajperflfti. ly.Hypcibole 

 augens in exaggerando & laudaudo , niinuens in vitujcrr.ndo 

 & cxcufando Ci^rcgic adhibctur:vt, Fmdi^ ate euangelium ormti 

 treatun.Volitare gloris. ciifiditateiredibus pulmoneis qiiiper- 

 hibetur priiis venijjet , quam lu adueriifti : o^uidtibicumiHa 

 tnufcd negotij : Vulnus acu picium pro tclii gladiatorts habetnr: 

 Tu legioncs ipfiut difflauifti ffiritu . q.iafi '•cemits fclia , aiit 

 Affeftio panntculam tecioriam. %Qc\u\int\ixfigitrirL'etoricA; &prin)6 

 1"^' fig"- quidcm illarum ajfeciiones , qUct hoc modo vfinpantur ab 

 «hetotica °''^'0"''us. i.Compofitio hinn,?accommodatacftexpiimciidx 

 ifi qiicm '■'"'"'•■ *- molcfli;f:vt, Ego omni officio ac pietate cAteris fatisfacio 

 habeant omnibus. i.Sinaloepha , fcu coitio vocalium , qus lunuitatem 

 vsC apud habet, expriinitresgra{as : vt, G^/!?/i»^ W gi.-jc».'//?. j.Graues 

 oiatoies ? litcr.-e rcbus afpcris& ma"nis , fiiaucs <:iatis& hiimiiibus con- 

 ucniuiit. 4.Contrariaruni litcrarum concurlii.s lacitacl rcrum 

 contrariarum graphicam defciiptioncm : vt Ancid.s. dc Scylla 

 & Cnarybdi : 



Sorbet in abruptum fluHut rursufque fub aunas 

 Erigitallernos , ^fiUera verberat xindis. 

 j.Slresgrandis eloquenda fit , adhibeantur pedes plurimum 



longi : fi vcs leuis , breues : fi res mediscris , mixti. (J.Tnprimls 

 initi| & linis ratio habenda eft in pcriodis. y.Mcmbratim ac 

 incilim dicimus , hoc clt, vtimur commatis & colis, in afFcfti- 

 bus concicacis fignificandis : vt pto Ligario : Qiu taa mensf 

 ccult > maniu T ardor animi ? quid cupiebas f quid optabas ' 

 S.Peviodi , qujE brcuiovi colo hniuntuv , funt viitatiores , 8c 

 maiorcm habcntcfficaciam. ^.nni/nst. & Tao-if adhibcnrur it» 

 cxordiis grauium caufarum. Ita Cicero incipit Milonianam, 

 orationem poftrcditum ad (^irites , & librum pvimuni offi- 

 ciorum. Vfum ctiam habcnt in rationum con"lobjtionibus, 

 in argumentis qui pvoptet vei magnitudinem non polfunt fc- 

 parari, in enumerationibus factotum , in rerum eodem fpc- 

 «ftantium congcric. Atqueharc dicitur oratio ei^o/d,oyi, ,cpx 

 conflat fpiritu & intcntione : (icut ilia , qua: in pcnodis cerni- 

 tur , i(^Tfipxf3/iti. lo.Pcriodis alhidioribiis vtiniur in laudc, 

 dignitate , hortationibus , & amplificationibus : ficut contra 

 mcmbris curtis & commacicis vtimur in idca orationis , qux 

 dickwcp^^i-ntf^celcritiu: vc inargucndo & rcfellcndo aducrfa- 

 riiini , nc longiovecvadu oracio langucfcac: De 'vfufigurarum 

 diciionis func h.-c rcgula:. i.Epi^uxi vcimur maioris vche- 

 menti.E , ampHHcationis , & ccrtitudinis gratia. x./inadiplofis 

 vfiirparur iaafFcdu veliemeuciotis amoris, admiracionis, odi|, 

 ira.',doloris , adcoquc in laude ac vicuperio. ^.Climax incucit 

 pudorcm aduerfavio rcmclaram neganti : item in iocis & dele- 

 (flatione vtilitcr adhibctur. ^.Anaphora facit ad probibilita- 

 tcm maiorcni, & aflcuerationcrn confiimac in rcbus fplendidis 

 commendandis , & atrocibus crilliinibus vituperandis : vndc 

 niotus animi vchcmcns exillit. j. Idcm ell vlu epiftr»phei 

 cum anaphov.i. 6.Quia Symfloce coniungic anaphoram & 

 epilhophcn, iuhgniccr adhibccur ad cxaggeranduav, cxhortan- 

 dum , & obiuvganilum. y.Epanalepfis excicac accencionem, 

 amoiem.odium, & comraifciationein. 8.E/>«»c»/«« facit adcx- 

 cirandum .imovem,odium, manfuctudinemjiracup.diara , gau- 

 duiin , dolorcm , fpcm , nictum. 9.raronomafiamomn\hv.i 

 allcilibus ciendis adhibctur. 1 o. Polyptoton coiuicnit affcdibus 

 ■«chcraentioribus. 11. Antanaclafis facit ad delcclandum &: 

 pungcuduin auditovcm. ii.f/Dce deleftat , & acntas cogka- 

 tioncs in animo auditorisgignit. ij Synonymia facit ad ampli- 

 ficandum & 7m>u?JMi , Sc cxcitat vehenientem afFcttum. 

 i^.ExergafiA idcm diucvfimode cxpvimit,ad auditorem diutius 

 dctincndum fine fallidio. Facit item ad vchcmcntiam & eui- 

 dcntiam. i ^.TxuTi-n^i vfum fingulavcm habet in falibus & 

 iocis, i6.Antithefis valde facitad deleclandum. \-j.Antitheta 

 maxime penetranc animum auditovis. 18 Antimetathefis 

 eundem cuin epanodo hnbct vfum. i9.Antiftrophe in dijlogis 

 cfl infignis. io.I.Mjoiy.aa7ts facit ad cxaggcrandum ; & punuic 

 rcniti-ntcm. zi./.cutf.ttuum dcIciSat auditorcm , & pungic 

 aduerlsriura. 11. Ifo.otcn (y P ari fon (Muut ad luauitatem 

 ovacionis. i^.Hendiadys facit ad einphafin. lA.Tmefis facic ad 

 vchementiam & continuationcm exprimendam. fj.Synthefit 

 facit ad pnthctice ac filsc docendum. ^6. 'OfJttj.dtyCfTa^AKlif 

 cpiffrophcn rcddit valdc luminofain. ly.na^Hxns-i.- feu «.1»- 

 K\a.T.^ fvllabavuni dclednt auditorcm. 18 Interrcgatio variis 

 afFciflibus expiimciidis inferuic : inprimis veio indignationi, 

 commifcrationi , & admirationi. Mulcum qiioquc vigovis & 

 aculeorumaddit ovationi , camque vtddit viuidiovcm .19 Pa- 

 remiole t^ Varenthcfs mivam habent gvatiain. ^o.Synantejis 

 liabet vfum in vcbus , qua; atteiitionem dehdcvant. 5 1. Hyf.it- 

 lage ^ HyBetologia exptimunt Tchcmentiam. I''^ ifiifign- 

 rarum fententiA funt hi canoncs. i.Exclamatio qW. m^gmv.n 

 pvovfas animi commouendi inllrumcntum , & quidcni afFc- 

 dluum variorum : videlicct admiiationis , defpcracronis , dolo- 

 lis , opcationis , indignationis , irnlionis , gaudij , exalcacionis, 

 obccllntionis , commifcrationis , execiationis , impcccationis. 

 i.Epi/honemit fcruit exprimcndo afFcclui orationis , amoris 

 itcm & odij , ponitiirque ad finem rei cxpofit.T & confirmaca: 

 tanquam figillum. ^.Licentid vcimur in laude & vicupcvio. 

 4. Apoflropke fcvuic attentioni , auertit odium iudicis , &: habct 

 vfum indiccndi gencre ip«5?<xp , id cft , impetuolb : expriniit 

 dciiiqueaflFcdumadmivationis, indignationis, doloris, gaudr, 

 optationis , impvccationis , & dcprccationis. yProfopopaiia in 

 rebus grauioribus , put,i fn admonitionibus & obiurgationi- 

 bus vehcmcntioiibus , cll ornamcntum pracffnbilc. 6.tfanor- 

 thofis i:\]pi'u-nit vehemenciam afFcflus. y^pofiojefis vfum habec 

 in iracundia , indignacione , dolore , nietu , rcbus dcformibus 

 & parum vcrccuiidis , & denique in fuga molcRi.K. S.Addit- 

 hitatio locum habct in rcbus vcrccundis , in modeftia, in rcbus 

 confcflis , claris , apcvtis, & oinnibus bonis probatis , in ante- 

 dcmonffratis, in mifcricordia , in confundcndo aducrfario, 

 dcuique in exaggerando. ^.Ccmmurii atio \\ni hnbecpra-ci- 

 puam vrgcndi , & cxtovquendi confcllioncm. \o.Occupatii> 

 adhibctur iu tacitis hominum iiidiciii atquc cogitationibus 

 pr.Toscupandis & diluendis , nc iflarum vcvum ignarus videa- 

 cuv fuidc ovacov. Vcimur e.i iu exordiis, navvacioniKus, confu- 

 tatiouibus , & iis conlivmacionibus , in quibiis obiccrrefpon-. 

 ciccur argumcncis aducrlavij. Concifc denique & bvcues oc- 

 cupnciones vfum habcnc inalcevcationibus , feu gcnerediccn- 

 di ayuii^iii.i , h. e.concitato & qiiali gladiatoiio. 1 1 .Vermijfi» 



idiit 



Vfus';, 



r.iru i 

 dioii 

 apudlii 

 torci 



r.uu e 

 ttrnt' 



tOK 



\ 



