Oratoriir Sed. L Cap. X. 485 



facit ii commouf iiflam mJfcricordiam , & animiim auditoiis 

 cxulcerac. i^-Concegio indelechuione , contentioDc , acdifpu- 

 tarione hahet locum. i ^.Auxefis fiicit ad veliemeiitiam ora- 

 tioiiis. i4.D/^>-#'-> conciiiac atccntionem. iS.TmnJitw ii<M 

 adornatum&iucunditatem orationis, ad mclioiero lerumin- 

 tellifcntiam & faciliorem reminilcenciam , &: denique adat 

 tciitfonem. \6.Riitiocmatio valet ad exaggerandum. n.JEtio- 

 logia facit ad pcrluadendum. iS.Tapino/isQUiuk.n habet vlum, 

 quem hyperbole minuens. i^.Periphra/isKm vd magis rcddu 

 pcrfpicuam , vel (i odiofa fit , emollit. lO.ReieBione vtimur. 

 Jquando leue ahquod argumencum eludimus , vel ahquid 

 ron neceiTiuiumcllcoftenJimus , vcl aiiquid breuitatisttudio 

 in aiiud commodius tempus eft diffcrendum. 1 1 .Tranflattonc 

 •vtimur propter rei dignitatem & gvauitatem. ti. Dialogifmiti 

 dclcdbt auditorem , & pungit aduerfarium. i^.Definitto adhi- 

 betur claritaris , amplificationis , & ornatiis causa. i^.Diflrt- 

 tutio adhibetur ampliticandi causa. Similitcr Congeries 8c 

 Jncrementum. zs-Diatypofis & Hypotyfojis rcddnncorationem 

 artuofam. i6.EAr«OT/'/«»»r€fpicit a(ftioncm.vt illam imitemur. 

 i-j.lcon. feu Iwago adlnhcrur , vt opinio ahqua lo hominnm 

 animos inducatur. ^S.ColLtiione ^ Ccmparationeyiumux a<A 

 amplificaridum, & commoucndum auditorcm. i^.Inopina- 

 tum dcfubito alterat animos hominum. 7,o.Varomologi,i 

 inlignitcr tacit ad oftendcndum patalogifmum coufcquentis. 

 taradiaftole limilcm habct vfum. ^i.Anihypofhora pudo- 

 lem incutit aduerfario. ^,i.Crama. elt figuia proifus aulica. 

 ^i.Cnoma , Noema i^ Chna liagulariter illumuiant oratio- 

 nem. Atque hic eft vfus ornamcntorum Rhctoiicorum, 

 c^uem obfignamus duabus rcgulis. i.Ornamcnta Rhccorica 

 ficoniungautur inuicem , reddunt orationcm v.aldc lummo- 

 fam : puta fi tropoium fit concurfus , vcl troporum & tiguta- 

 lum , vel figucarum inrer lcfc. i.Quotics orationem kubere 

 aut habere inftituimus , certum troporum & figurarum minic- 

 lum fubdudo quafi calculo conftituamus. Hxc enim res fa- 

 cit ad copiam . delcdationcm , motum , & nR-moii.c prompti- 

 cudinem. 



I I I. Copa, verborum confiftit infymnymik & 



epithetii. 



COpia fecit ad perfpicuitatem , & inferuit memoria:, & ora- 

 tioni addit diguitatem , denique auditorem mirifice afficit, 

 inquc omnem niotum impellit. Ellautem duple.^:, revum &: 

 verborum atquchsec pofterioreft huius loci. Confiftit autem 

 copiavcrborum in (ynonymia&epicheto Sy/ionymiaen. vocum 

 vclphrafiumcognatarum mulciplicatio in iildem , vel diuerfis 

 fententiis , eaquc vcplurimiim cumaliquo increraento. Huc 

 pertinct I odynamia. id eft, vocum permucuio cum aliis a;qui- 

 pollentibus , caquc Icxlca , giammatica., rheioiica , logica , & 

 ptacmacica Lfx/Miciim oblata voceautphrafi aliquapcrcut- 

 ximus?.liquodLexicon,&indee.itcerpimus,qu.i:noftt.bpropafico 

 fauent. Grammatica i cum exotica permutantur domefticis, 

 latina Gutcis , fimplicia compofitis , fubilantiua .adiecliuis, 

 nomina verbisaut aduerbiis , cafus cafu , nnmcrus r.umero, 

 ; idusgradu , aftiua paflluis , modi modis, tcmpora tempori- 

 ;, perfonae modis , conuenicntia fyntadicarcclione,fyntaxis 

 ic.iularis irrcgulari. Rhetorica ; cum propria raodificatis, tropi 

 ttnpiSifimpIiciafiguiatiscommtitantur.LiJjjV.^icum econtranis 

 vnum negamus ciim altenim clfct afflrmandum i cum par pro 

 paridicimus, abftradumpto concreto ,partcspro toto.defcri- 

 ptioncm& pcriphrafin pro tc ipsa , compolitum axiomapro 

 iimplici, &c. Fragmatica; cum voccm aut phialui reuocamus 

 ad aitem & facujtatem fuam , & cam inde locuplecamus, 

 adhibitis aliis atcpic aliis locis cominunibus, & locorum tituli^. 

 Atquc paucLs his verbis adinirandam copijc vcrboium ratio 

 nem cxpreffimus. Epitheton eft vox voci tanquam dclciiptio 

 quxd;im addita. Colliguntut autem epithcta iuxta orJinem 

 pradicamentorum , vcl locorum inuentionis Logic.v. Porro 

 nor. in omnibus rcbus copia cft qnairenda, fcd in ncruofioi ibus 

 at^uccfficacioribus, quaiquc aatuta fua.authominnm vlmvel 

 ctiamopinione.mngnxvidcantur.Dcuiquecaucndacftluxuiia, 



& iuanis loquacitas. 



IV. Cratio &qHabilis eft , qtu fwtm char.iSie- 



rcwfern.u. 



CHaraffer humilii,Cn\Q fiibtilis, pioprictnem feiTOonis foli- 

 citc cuftodit , & non vtitut vcrbis ttopicis nifi e propinquo 

 trand.uis : circumduifliones habet paucifiimas . & vinculis 

 iiumeiorum miiius adllringicur : dsniquc non^adhdbet crcbras 

 figuras.(;A<iMiSfef-..;r«»<iM,fiue grauis, vtitur veibis vtphuimum 

 giandibus & pcnctrantibus.intudumeti mi nouatis& prifcis;& 

 tranflationcs habct cicbriores , longiuliiuc petiias , & multas 

 allcgorias : conipofitioncin poftulatnnmciofam. eamquc nunc 

 occumulatam & circunifcnptam , nunc incifam & pr.cruptam: 

 dcniquc fieufas adhibct omnis gcnctis. Characitrttmferalits, 

 Tcm. !• 



fiue mcdiocris, verba adhibet appofita, & tropos fuaucs ; coru- 

 pofitionem poltulataequabilcm , & ferc petiodicam ; deniquc 

 figuras moderate mifcet , pra:fertiiTi fublimiores Ex his patet, 

 totam orationis fpeciem in charaQere humili elle vcrccun- 

 dam & ad modeftiam compofitam i in fublimi.plcnamvbique 

 elli: vehcmentiaf , fplendoris , dignitatis i in mediocri, floridam 

 & ledatam. 



C A P V T X. 



De imprefiione orationii. 



Pr^cepta. 



f^c^ Venint mcdia formandie oratio;i!s : reftant me- 

 tjiiil £Jia ijjiius proraialgandx, impreffio videl. &: pro- 

 nuiitiatio. 



.■mprcffio orationis eft , qua illani mcmorix corar 

 mcntipnius. 

 . Eftque infirmior, vel firmior. 



R E G V L ^. 



I. ^{ift qnisper occufationes , Atatem , morbim , ti- 

 morem, aut altam magni momenti rem inipcdiatttr, 

 de t/ie/noria potiiis , qiiam de fcrtpto protmmiabit 

 oratioiurn. 



Anfitne. 

 cefTe vt 

 or.itio 

 cc lcatuii 



r; 



Acio canoniseft ; quia memoria eft thefaurus & cuftos 

 _ ^totiusaitificijoratorii , ita vt nifi tr.adatis , difpolicis,& 

 orn.itisrcbus, atque adeo orationi bene formatxadhibcatur 

 Hiemoria,omnia, etiamfi prxclarilfima fuerint ,in oratione fint 

 peritura. Saneoraciofi in totumlegatur , penc omnem effica 

 ci-im perdit i quia neinpe, dum oratGtis animus & oculi chaiw 

 affixi fimt,peritomnisdecora; adionis gratia : & auditor, ciiin 

 orationem legi videt , minusoratorem ainat, minus miracur. 

 atque iccirco cciam minimum mouecur.Indulgetur tamen hoc, 

 vt oiationem integrara lcgant & de fcripto recitent : i.vitis 

 principibusinrepublicavaltkocciipatis.i.puctis,lcnibus,a-gro- 



tis,tiinidis,& fimilibus. 



1 1. Certijftr.i.t ratio edifcendi orationem pendet 

 ab his regidis : 



l.TMpreflioorationis eft vcl aliena:, vcl tua: : & vtraqireefV 

 J-infinnicr , vel firmior. Rurfus imprimendaeft oratio vel 

 quanium ad verba , vel quantum ad res. i-Ad impri:nend?.in 

 niemoria:orationemnepriusaccedito,qaam habeasartificium 

 rhetpricum,Iogicum.,& or.itoriumprobccognituro. Nam (uic 

 aliena oratio ,'liue tua fit edifccnda : vttobtque .artificiurn iftud 

 triplcx eft obferuandum. ^.Orationis fyftema reprarlenta in 

 tabella .eamquecertisnotulis mnemonicis diftuvnie. 4.lni- 

 tioformaorationespatu.-.s.eafqueimprimementi f.Orationcm 

 in partcs , fiuc feclirmes aliquoi; maiorcs, put.i fex , vel leptcni, 

 diiiide, partefque illas per interualla edifcc, ita quidem , vt non 

 prius .accedas ad fecundam pavtcm , quam expcriaris primam 

 iam efie memorix impcclVam. 6.in fingtilisotatioms partibus 

 non piius accedesad d;fcenda verba , qu.am res & mctho.ium 

 fiue rerum traftationem firmiter habcas impreiTam , quia 

 memoria vcrborum pcndct .i mcmoria rerum & ordinis , fi 

 quidem fint in contcxtu. y.Thcma anrc omniaimprim.c, ita 

 ncmpe , vt illud in mente & .ifF-vitu tuo quafi infixuin hacK-ac. 

 g.iithcmafitfimplcx, primo imprimc argumcntacxplican.-ia, 

 deindc amplificancia. Si compoficum , eodcm vtercpiorcllu. 

 quaiuum ad argumcnta probantia & amp!ificanti.i. y-Vbi hoc 

 irafaifl.im cft,a«cde ad exornacionem,& in ca imprimcperio- 

 dos.connexioncm, & deniquc tropos & figucas. icMcmotiain 

 p-riodorumiuvubit , fi illx- fintbicues,&cxamincntur Logice 

 t3.)quam a.tiomat3. i i.Connexionis mcmotia pcndct a oif- 

 pofitione Looica, & formulis coniicacndi. i i.Tropi & hg.irx 

 impnmunturpcriniagincsierumfcnfibilium.M.SialK-naoratio 

 fit edifccnda , primo adhibc analyfin . & poftcaprocedc vti cft 

 diaum. 1 4.Infirmior imprcOlo oratioms eft , quando lchcdu- 

 Lm fubfidiariamdefcrs in fuggeftum. 1 5.S1 rcs taiuum,& noii 

 vcrb.T dcbcas aut velis im-uimerc . fiiffic-.t dirpofitio ota- 

 tionisin tabclla reinaEfcntataiitcmquc infignioruin 

 Vocabuloium & phrafium felcrtio atque 

 imorcdio l'lura vidcinira ia 

 M uemonica. 



C AT V r 



Ratio 

 edif.indt 

 0,- iiio- 



i.i;,n. 



