486 Encyclop^di^ Lib. I X. 



^fineptriadi. Numcrusin genere efl oiationisquafi concentus 

 & niodulatio.Eftqae oratoriu$,vcl pocticus. Ille cfl: modulatio 

 <di/liniilis:hic, finiilis. Icaquc orator innuiT.croeftlibcnoi,ora- 

 Bltquc gcneris pcdcs mifcct, vt & fibi ipfi,& nuniero poctico fit 

 diflimilis.Ergo & iltud cauct,ne oratio ad carmen dcflcdat,prx- 

 fercim notius & inlignius : vcquc cuni t Jtus vcrborum ambitus 

 {\l concinnuSjtum inaximc abinitio vux ponatur.quxcommo 

 dcincipiat, & claufijla: vox relciuetur, qua; iultocumpondcre 

 fcntiri poflitdcfincre : poftrcmo.iic idcm numcuis. in daululis 

 prifcttim concinuctur , lcd varie diflimilitcrque tcmpcrecur. 

 Quia tamcn fs-pcnumcro fit, vtprofam fcnbentibus fpontc lcfe 

 oflR;rantvcrfus,non omnino iniprobandumelt.fi talcquidapud 

 bonos authorcs occurrat. Sic in N. T. funt ifta e muliis. 



Macth.y.y. ZiirHTT. >C dO^Yimi. 'Aneiit , y^ ^hitinTOf. 



Et C.16.6. K«< T«f /ts^-nnsthffictf atnuf nu*}c,}ciis. 



C. 14. 14. E/" TTj^u» i.tAo» , ^" i.arA«^;^o/3ji) 171' uvrxf. 



Luc. 14.30. Our(^ cifJpaiTr^ >i?aj'i iina^ouiit. 



C.I0.14. K.CU OTX Dxs^^!', y^ (J'« vcuiifsi r<-: ccHipi. 



C.II.5. To» «{5> i)!-.*» rii» tOTainorefic''». fcnar. 



Ibid. To i£5cS>)|«ig5t» >i ctfis ijuit r«.; u/^^.lctf. 



\o\i.^.l^.OvSuoxTcc4'o viO; ■miutap icuiti nStt. foondaic. 



C.6.6z>'Ei-i Te ^aomiit , ii (tx^^s^/. Cii(pi>.St a^U. 



C.IJ. ;. B«».« ■jJh^eis lO) .iir. 5^« , >^ 'r^^xfo hVth», 



C.9. 59. 'H>Ce 5 iC N.)(9^>:/4(Sj- 'Miy 'O&s . 0» 'Iii/a». 



Rom,6.I 5. K«/ rotfit>.ii v^un ozjf^x o\iccuevzc/,itf, 



Tic.J.l. M-ijJinct li>\iir^'fi^t, oni^x^f "'^! tOTfiKaf, 



Ec V. 5. Hjt^" "/> "J^T^ i tltCHS ee)IOl'si, otTTC-tTUS. 



Iacob.4.4. 'H ^(A(oe ri s^^fii ifc^iSf' "'* '^"* '>'• 

 Hebr. I l.I j.K»/ itoytct^ o^f'«< ?ra(>)0-fcri ro(f -TiTe-iii vfiuv. 



Talia funt ifta Latina : Matth.i i. VitibiChora^^n.vi- tibi 

 Veihfaida. 



loh. 3. SUti fequitur rne. non amtulat in tenebrii. 

 Pfal.^i. Imponent fuper altare lutim vtnlos. 

 Luc.«'. Noneft difc.pulm fipra magiHrum. Phaleuc, 

 Gcn.i6. in vcrfioncLutheri occurrit i(lc hexamcter: 

 ;©as %Sc^a.c fcl^cnict mit fciiicii tvcil'£ Kcbccca. 

 Cicero 3. de oracorc habct intcgrum dillichon : 

 Complexi plttt multo ctiam ziidijje 'videniur, 

 G^iam quantum n"ftrorum ingeniorum acies. 

 Idem in Lucnllo habct hunc hcxamctrum : 

 CraJ/is occultata ^ circumfufa tenehris. 

 Habct ctiam pra'tcr fenarios illura Phaleucum : 



SucceJJit tibi Lucitts Metellm. 

 InTacici Gcrmania occuriit ifte hexamcEer: 



jiuguri:,i patrum ^ prifca formidine facritm. 

 Idcm .'innales fuos ita incipit : 



Vrbem Romam a principio reges habuere. 

 SicLiuius fuamhifloriam: 



Faciurm ne opers.pretium flm fi k primordio. 

 Saluftius bcllum lut^urthinuai : 



Bellum f riptur^is fum, /juod popultu U.omantif. 

 i..ln numero fy- compojitione iudicium aurtum confdenium efl. 

 Icaque candidacus cloquentix poltquam partem aliquam ora- 

 tJOnis compofuit, criie illam rccitct, ac difpiciat,quiJnam defi- 

 dercturin nnmz^ o. 1,. Vt fententU numerose cadant,l?yptrbaton, 

 trationem non obfurans fermittitur. 4. Principium zel exitum 

 carminu ne principiurn^vcl exitum [irofi orationn facito.Caninx 

 eft Qutntiliani. ^.Caue ajfe£lationem , ^operoforem diiigen- 

 tiam , atque adco hoc age^ne induftria afpareat. 6 Occuliatur 

 numeriis oratcriiu varietate i^aliisfiguri^ rhetoricis.y.iPiualis 

 efi orationts materia,talii in ea dcbet ejptfrequenticr numertis. 

 Syllabarum cnim quantiiati rcs ita retpondcbunt , vc (\ graucs 

 fucrinc, fyllabis vtpluiimum longisi nlcucs, fyllabis vtpluri- 

 mum breuibus ; C\ mixta; , longis & brcuibiis inuicem mixtis 

 conftcnt. Spondci igitur faciunt orationcm tatdam, pyrihichij 

 contra celcrem atque concitatam. S.Non longiits fents afine 

 fyllabis oiferuatio numeri procedit : id cft,immcrns m claufula, 

 quoad freii potcft , conftct tantum tribus difyllabis pcdibus. 

 5./» claufulti pedes bifyllabi mtxti frequentiores fttnt fimplicio- 

 ribui : ncmpe Chorens & Limbus. Nam claufula ex folis Spon- 

 deis tatdior cft & ranor : & adiiuc rarior claufula cx oninibus 

 brcuibus, fiuc cx folis Pynhiciiiis. iv.Frequentioreft claufula 

 ex temperatione breuium ^ lcngarum fi/llabarum : id cft , cx 

 Chorco & lainbo. 11. Maxime frequcntatm claafetlarum 

 niimertu ejl duplex, videl. Dichorcns : quem Cicero in Oiatoie 

 niaxime intcr omncs pcdcs claufularum coinmendat , liir)ue 

 orationibus maximc ficqucntat. luVtdoidum eft , qui pedes 

 quoiprtcedant. Ita Moloflus laudatur, fi pcs fareuis, puta Cho 

 xcus.antcccdat.Laudatur & Dadylus Spondco antcpofitusiitcm 

 Choreusantc DsccWmm. i ^.Crebra feribeniii ^y dieendi cxerci- 

 tiitiofaciet , vt ctfida numero non cegitemiM , numeroii tamen 

 fcribamus (y dicamtu. 



lambi & Chorei, vel fimplices, vel inter fcfe comtmati , neii,.. 



Dijambi vel Dichorei. Contra in re graitt & memorabJti 



vlurpandi funt pc.lcs , qui proportioncm habcnc fcfcuplam- 



qualcs func lomci , iccm Ditroch.cus , qni apud Ciccronem eft 



trcqucntiflimus.Jn rcitts mediocribu. licet hos ipfos pedcs inter 



le milccrc. C««*/. quantum ad partcs orationis , m Exordi» 



adhibcntuv numcri fcu pedes longioies, quia ibi opus eft tat 



.cljtatc: ni Sarrattone vcimur pletumquenumcris longioribus- 



quia opus clt mcmon.ealiquid mandare: m Conjirmaftone, vb 



argumLiita funt acria,Iocum habcntpedescclcics: in Confuta 



ttone mixtis pcdibus vtcudum . ita tamen , vtlongioies piaua- 



Jcant:m Veroranone valciu plerumque numen lon<-iores , quia 



ibi fiftitur & fioitui- oratio , ^ velut fortius impiimfturin aud,- 



tons animum. Porro Exhortattontbm valdc eft accommodatus 



Anapaeftus, quem & Antidadylum vocant ; qaia fluicperduas 



ccicres lyllabas , & dcfinit in longam. Atquc hic cft numcru» 



oratonus ; cuius maxima eft laus & vtilitas. Vt enim dimtnl^o 



aliis rcbus omnibus , ita orationi quoque foluta: inaanam 



conciliat gratiam ; fi nimirum oratot opciam dct , vc quatis cll 



rcrum,dcquibustiaaat,alfcctio,talisetiamlitvocum,pra£fettim 

 nnalmm,dimenfuiatio. 



C A P V T V. 



De eratione foluta dogmatica. 



P R ^ C E P T A. 



|$2 Pccies orationis foluc^ fumptx cx idea ipfius, 

 -'^ fuiu bis ternx : viidcl. oracio dogmatica 6c pi.i- 

 gmatica,libera & adlhida, magis vcl minus perfrdta: 

 c]i!ibusaccidit,tiu6d vna (peciescum alteraconcurrit. 

 c. g .oYMio dogmaiica efi libcra vel texiualk,magis%cl 

 mwlts perfeaa, &c. td qitodprobe eji riotandmn. 



Oratio dogmatica eft,qux magis refpicitiiuelJcau. 



Eftquc didafcalica, hiftorica,c*«c fabuiofa. 



Otatio didafc.ilica eft, qui verfatur in doccndo. 



Oratio hiftorica cft narratio rei fads feu «eft^. 



Oratio fabulofa eft narracio reifidta:. 



R E G V L jE. 



I. Orauo didafcalkaformatHr iuxta hos canofia : Or 



' ■ \A ^''""^'^ '" ^"'"fmodi orationibus eft acctiratior , ^ ad *!" 

 ^yi.naturs.ordtnemqttarri proxim^e accedei.s, quanttim per a"' 



■L.Exordiafunt breuiora,ii^plerumque exipfis rerum vifi.etibui 

 orta. pElocutio debet efii: tcmperata o- iqttahilcs. 4 Vcx ^ p#- 

 JliM debet ejje moderata.qm bene habilt animi iuAidu arr.vant. 

 Atquc ha-c crt cratio didafcalicaiquam KcciccrmannusiiT Rhe- 

 toricis vocat orationem dogmacicam. Scd nos hxc duo.oiatio- 

 «cm dico dogmaticam & didafcalicaHi, diflinguimus , vt cenus 

 & fpecicm.^ Dogmatica fiquidcm oratio potelt fibi hal)ei"pro- 

 poficam ^ioa.,i^,:icu,,i^^cu, vel /«:..9-,sif('«*, vtloquuntuir. 



I I. Oratio hiftoricaformatitr itixta hos ca)ton,s 



I.-p ^i^em eftlex orationis hiftoric£,qu£ hiftorici.Vm 

 -L.hiaoii.e Icxeft,nequid falfi diccrcaudeat, deind 



Or» 



kili. 



ma aiucm *' '■ 



tUJj 



Niimsrm 

 ootorius 

 in fpecic. 



1 1. NHmenu oratoritu qttaritnm ad genera dicendi,^ 

 partes orattoriis, eft eiitfmadi. 



ET/i«'OToquidcmquantumad gcnera dicendi : quia dcrebtis 

 tenuU/itt oratio conficitur exilis , idco locum in ea habenc 



, - lcnequid 



veri non audeat. ^.Rerum ratto ordinem temports defiderat 

 Itaqu- methodushillorica hic adhibcatur. i.E.vf>lica!:.lft,>i cfi 

 qitaltafuertnt conf,l,a,quomodo resfilgelia,^ qLfuent eiten'^ 

 ites velcaftis.vd lapienlm,vel temevitatts. ^.Verborum ratio /5. 

 gentts oraltonts fit f„l,tm atque iracium , ^ ttir» lenitat» 

 quadam&q,t.ib:l,proPiens. ^.OrnatU4 verborum non debet e{!e 

 exqu,Jitu,;Jed magts Itttdendum eji proprtetati ey. etudenti^ vf 

 qttam proiriifiime omrua exprimamu^ , qtucunque ad arcem 

 cattfaperttnent. Haccnim rationc tict , vt ea, qux nunquam 

 vidciuntauditorcs.quafi adoculum vidcrc v,dcantur.6.£AW(^/* 

 Jtntrotunda cr ireuta , qu^queftattm ad rem ipfam ducant. 

 ■j-Perorattonesa-tpfstJht breues. Non enim oportcr a lcnfiia- 

 ibus aigtimentis auditorcm abduccre ad ar-umcnta lonoe 

 lupra (cnfum polua Sic enim omiusgiatia hiftoria: peribTr. 

 Z.Aciiott temfermijftma in orationibttshiftortcts.vox >Lxime 

 £quabiliS,gestiiiprope nulii. 



III. Oratto fabiibfa formetur iuxtakoi canoncs 



i-JJ if'>'-'>ifif'>>lesfuntnarrationesfitbittcf£.lts(ii ftylo fimi' 

 1 ihoc eli.dmphci, puto, & nihil fe llipra modumc.aolicntt 



Or.i'i| 



(". huU\ 



I, 



licnte, 

 ■ cornpoucnda: 



vr trl 

 niDiU!' 



